Ин иқдомҳо Ҷумҳурии Тоҷикистонро ба маркази ҷаҳонии ташаббусҳо оид ба об табдил дод

Ҷумҳурии Тоҷикистон зери роҳбарии Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арсаи байналмилалӣ яке аз пешсафони дипломатияи об ва иқлим шинохта шудааст. Сиёсати хориҷии Тоҷикистон имрӯз асосан ба масъалаҳои об, пиряхҳо ва тағйирёбии иқлим равона гардидааст ва шешниҳоду иқдомҳое, ки Сарвари давлат дар ин самт намудаанд, дар сатҳи Созмони Милали Муттаҳид пазируфта шудаанд. Маҳз бо талошҳои ӯ ҷомеаи ҷаҳонӣ ба зарурати андешидани чораҳои фаврӣ ва амалии пешгирӣ аз обшавии пиряхҳо пардохт.

Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2000 ташаббусҳо оид ба обро дар сатҳи байналмилалӣ шуруъ намуд. Эълон гардидани соли 2003 ҳамчун “соли оби тоза” аз аввалин иқдомҳои ҷаҳонии Пешвои миллат ба шумор меравад, ки он дар сессияи 55-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милал соли 2000 пазируфта шуда буд.

Аз он сол инҷониб Ҷумҳурии Тоҷикистон зери роҳбарии Президенти кишвар як қатор иқдомҳои муҳими ҷаҳониро роҳандозӣ намуд, ки ҷомеаи байналмилалӣ онҳоро ба таври расмӣ эътироф кардааст.

Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо – 2025

Эълон кардани соли 2025 ҳамчун “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо” аз наҷибтарин иқдомҳои Сарвари давлат дониста мешавад. Аз ҷумла, вазири корҳои хориҷии кишвар Сироҷиддин Муҳриддин қабул гардидани Қатъномаи Маҷмаи умумии Созмони Милали Муттаҳид дар бораи эълони соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳоро басо муҳим хонда, онро яке аз муҳимтарин дастовардҳои сиёсати хориҷии Тоҷикистон арзёбӣ намуд.

Ҳамчунин, соли 2025 дар шаҳри Душанбе Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба масъалаҳои ҳифзи пиряхҳо баргузор гардид, ки бозгӯкунандаи мавқеи хос ва пешсафии Тоҷикистон дар соҳаи обу иқлим ба шумор меравад.

Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи кишварҳои камшуморест, ки 60 фоизи оби Осиёи Марказӣ аз пиряхҳои он сарчашма мегирад. Тағйирёбии иқлим ва обшавии босуръати пиряхҳо барои кишварҳои поёноби минтақа хатари ҷиддӣ дорад. Аз ин рӯ, ин иқдоми Тоҷикистон аҳамияти стратегии ҷаҳонӣ дорад. Созмони Милали Муттаҳид ва ЮНЕСКО онро ҳамчун қадами муҳим барои ҳифзи криосфера ва таъмини амнияти обӣ арзёбӣ намуданд.

Қатъномаи ҳамкории об ва иқлим

“Таҳкими ҳамкориҳо дар соҳаи об ва таъғйирёбии иқлим бо мақсади рушди устувор дар минтақаи Осиё ва Уқёнуси Ором” аз ташаббусҳои дигари байналмилалии Президенти Тоҷикистон аст, ки 25 апрели соли 2025 дар иҷлоси 81-уми Комиссияи иқтисодӣ ва иҷтимоии Созмони Милали Муттаҳид барои Осиё ва Уқёнуси Ором (UNESCAP) бо иттифоқи оро қабул гардид.

Гуфта мешавад, ки ин иқдом ҷиҳати ҳамоҳангсозии сиёсати минтақавӣ дар соҳаи об аҳамияти барҷаста дорад. Он ба кишварҳои минтақа имконият медиҳад, ки мушкилоти муштараки обиро тавассути ҳамкорӣ ҳал намоянд, на рақобат. Ҳамин тавр, Тоҷикистон ҳамчун пули дипломатии обӣ байни кишварҳои болообу поёноб шинохта шудааст.

Даҳсолаи амал барои илмҳои криосфера

Иқдоми дигари Пешвои миллатро, ки дар якҷоягӣ бо кишвари Фаронса пешбарӣ гардида буд, 13 августи соли 2024 Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид (МУ СММ) қатъномаи “Даҳсолаи амал барои илмҳои криосфера, 2025-2034” бо иттифоқи оро қабул намуд.

Бо қабули ин қатънома солҳои 2025-2034 ҳамчун Даҳсолаи амал барои илмҳои криосфера ба мақсади пешбурди ҳамкориҳои илмии сатҳи ҷаҳонӣ ба вежа тавассути баргузории тадқиқот ва мониторинги илмии алоқаманд ва талошҳои рушди устувор дар доираи сохтору захираҳои мавҷуда ва саҳмҳои ихтиёрӣ барои ҳалли мушкилоти марбут ба обшавии пиряхҳо ва тағйирот дар криосфера эълон гардиданд. Мақсади асосии он таҳқиқи илмии пиряхҳо ва таъсири онҳо ба иқлим ва манобеи об мебошад.

Ин иқдом Тоҷикистонро дар сатҳи илмҳои иқлимшиносӣ ва муҳити зист ҳамчун кишвари роҳнамо муаррифӣ кард. Ба гуфтаи коршиносони СММ, Тоҷикистон ягона кишвари минтақа аст, ки барои омӯзиши пиряхҳо платформаи илмӣ ва сиёсати миллиро якҷо пеш мебарад.

Таъсиси гурӯҳи “Дӯстони пиряхҳо”

15 декабри соли 2023 таҳти ҳамраисии намояндагиҳои доимии Тоҷикистону Аргентина дар СММ нишасти нахустини Гурӯҳи “Дӯстони пиряхҳо” дар қароргоҳи Созмони Милали Муттаҳид ташкил гардид.

Гурӯҳи мазкур бо ибтикори Тоҷикистону Аргентина ба мақсади татбиқи ваколатҳои қатъномаи Маҷмаи Умумии СММ оид ба эълон намудани соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо, ки бо ташаббуси Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ дастгирӣ ёфтааст, таъсис дода шудааст.

Ин гурӯҳҳо кишварҳои гуногунро барои мубодилаи таҷриба, таҳқиқи илмӣ ва ҳамоҳангсозии сиёсати обиву иқлимӣ муттаҳид месозанд.

Ба гуфтаи муовини Дабири кулли СММ, ин иқдом барои ҳамгироии кишварҳои рӯ ба рушд дар масъалаҳои муҳити зисти глобалӣ замина гузошт.

Ҳафтсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор”

Инчунин бо пешниҳоди Пешвои миллат дар соли 2016 Маҷмаи Умумии СММ қатъномаеро қабул кард, ки солҳои 2018-2028 ҳамчун Ҳафтсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор” эълон гардиданд.

Бояд гуфт, ки дар чорчӯби он садҳо лоиҳаҳо дар кишварҳои рӯ ба рушд татбиқ гардиданд. Имрӯз Тоҷикистон дар чаҳорчӯби ҳамин ҳафтсола “Процесси Душанбе”-ро роҳандозӣ мекунад, ки ҳамчун платформаи амалии Созмони Милал эътироф шудааст.

Соли байналмилалии ҳамкориҳо дар соҳаи об

Иқдоми дигари муҳими Тоҷикистон дар сатҳи ҷаҳонӣ пешниҳоди Соли байналмилалии ҳамкории обӣ дар соли 2013 буд. Мақсади асосии он ташвиқи муколама ва ҳамкорӣ байни кишварҳо дар идоракунии манбаъҳои обӣ буд.

СММ тавассути ин ташаббус ҳамкории фаромиллӣ ва минтақавиро тақвият бахшид. Тоҷикистон тавонист на танҳо ба ҳалли масъалаҳои об дар минтақа, балки ба ташаккули фарҳанги нави “дипломатияи об” мусоидат намояд.

Ҳафтсолаи амал “Об барои ҳаёт”

Соли 2003 Тоҷикистон пешниҳоди навбатии худро ба СММ ироа кард, ки ин Ҳафтсолаи амал “Об барои ҳаёт“ буд. Ин ташаббус солҳои 2005-2015-ро фаро гирифт ва ҳадафаш таъмини дастрасии умум ба оби тоза, беҳдошти санитария ва мубориза бо камбизоатӣ тавассути захираҳои об буд.

Ба туфайли ин иқдом кишварҳои зиёде тавонистанд барномаҳои миллии оби тоза ва ҳифзи муҳити зистро роҳандозӣ намоянд.

Соли байналмилалии оби тоза

Ин аввалин иқдоми ҷаҳонии Тоҷикистон буд, ки дар сессияи 55-уми Маҷмаи Умумии Созмони Милал дар соли 2000 пазируфта шуд. Бо қабули қатъномаи дахлдор, соли 2003 ҳамчун “Соли байналмилалии оби тоза” ҷашн гирифта шуд.

Ин иқдом оғози сиёсати нави ҷаҳонӣ дар соҳаи об гардид. Беш аз 180 кишвар барномаҳои миллии дастрасӣ ба обро таҳия карданд. Тоҷикистон бошад, ба ҳайси кишвари пешсафи “дипломатияи об” шинохта шуд.

Конференсияҳои байналмилалӣ

Яке аз иқдомҳои устувори Тоҷикистон дар замони соҳибистиқлолӣ таъсиси Раванди оби Душанбе дар соҳаи об мебошад. Ин платформа барои иҷрои амалии қарорҳои қабулшудаи Созмони Милал дар доираи ҳафтсолаи “Об барои рушди устувор (2018–2028)” таъсис ёфтааст.

Тоҷикистон ҳар ду сол Конференсияи байналмилалии сатҳи баланд оид ба обро баргузор мекунад, ки дар он сарони давлатҳо, намояндагони СММ, муҳаққиқон ва созмонҳои байналмилалӣ ширкат меварзанд. Ин конфронсҳо ба мубодилаи таҷриба, таҳияи барномаҳои ҳамкорӣ ва ҷалби сармоя барои соҳаи об мусоидат мекунанд.

Бояд гуфт, ки охирин Конфронси байналмилалии сатҳи баланд оид ба амалҳои даҳсолаи байналмилалии “Об барои рушди устувор, 2018–2028” соли 2024 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид.

Ин чорабинӣ дар доираи Раванди оби Душанбе роҳандозӣ гардида, бо ибтикори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва дастгирии Созмони Милали Муттаҳид баргузор шуд.

Ҳадафи асосии конфронс таҳкими ҳамкорӣ барои амалисозии ҳадафҳои рушди устувор дар соҳаи об, мубодилаи таҷрибаҳо ва баррасии роҳҳои ҷалби сармоягузорӣ дар ин соҳа буд.

Тоҷикистон - маркази ҷаҳонии ташаббусҳо оид ба об

Созмони Милали Муттаҳид, ЮНЕСКО, Бонки Ҷаҳонӣ ва дигар ташкилотҳои байналмилалӣ Тоҷикистонро имрӯз маркази ҷаҳонии ташаббусҳои об ва пиряхҳо меноманд. Бештари қарорҳои СММ дар соҳаи об бо ибтикори Тоҷикистон таҳия ё пазируфта шудаанд.

Ба гуфтаи таҳлилгарон Тоҷикистон тавонистааст тавассути сиёсати обии худ нуфузи дипломатӣ ва эътибори илмӣ ба даст оварад.

Иқдомҳои ҷаҳонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон на танҳо сиёсати хориҷии Тоҷикистонро ба сатҳи нав бароварданд, балки ҷойгоҳи кишварро дар ҷомеаи ҷаҳонӣ таҳким бахшиданд.

Имрӯз Тоҷикистон аз намунаи давлатҳоест, ки манфиати умумибашариро дар меҳвари сиёсати худ қарор додааст. Он ҳам бошад, дипломатияест, ки обро ҳамчун рамзи ҳаёт, сулҳ ва ҳамкорӣ ба ҷаҳониён муаррифӣ намудааст.


Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”