ҶОМЕА
Панҷшанбе 05 Март 2026 07:17
Ё роҳи маънавии йогии тоҷик чӣ гуна оғоз шуд?
Йога танҳо як навъи варзиш нест. Ин мактаби зиндагист, фалсафаи бостонӣ ва роҳи расидан ба тавозуни ботинӣ. Аз сарзамини офтобии Ҳиндустон бархоста, йога ҳазорсолаҳо боз инсонро ба худшиносӣ, саломатии ҷисмонӣ ва оромиши равонӣ раҳнамоӣ мекунад. Ҳаракатҳои нарм, нафасгирии ғайриоддӣ, тамаркузи фикр ин ҳама дар якҷоягӣ инсонро ба ҳамоҳангии комил бо табиат ба инсонсолорӣ мерасонад.
Имрӯз йога аз доираи фарҳанги шарқӣ берун рафта, ба як падидаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Ва дар ин роҳ, дар Тоҷикистон низ шахсияте ҳаст, ки бо заҳмат, дониш ва иродааш ин фарҳанги нодирро ба ҷомеа муаррифӣ кард. Ин шахс Абдуваҳҳоби Муҳаммад аст, ки ӯро дар ҷомеа ҳамчун олим, омӯзгор ва мураббии маъруфи йога мешиносанд.
АЗ КӮҲИСТОНИ АШТ ТО ҚУЛЛАҲОИ ИЛМУ МАЪРИФАТ
Абдуваҳҳоби Муҳаммад соли 1934 дар деҳаи хурди Бободархони ноҳияи Ашт таваллуд шудааст, ки баъдтар роҳи зиндагияш аз ин кӯҳсор оғоз ёфта, то қуллаҳои илму маърифат ва фатҳи қуллаҳои йога расидааст.
Ӯ аз овони кӯдакӣ ба сухан, китоб ва дониш дил баст. Мактаби деҳа барои ӯ танҳо ҷойи таҳсил набуд, балки он аввалин дари шинохти ҷаҳон буд. Ӯ ҳар ҳарфро бо шавқ меомӯхт, ҳар китобро бо эҳтиром варақ мезад ва ҳар дарсеро ҳамчун як ганҷи нав қабул мекард.
Солҳои таҳсил дар мактаби ба номи Садриддин Айнӣ, сипас дар шаҳраки Шайдон ва баъдтар дар шаҳри Хуҷанд (собиқ Ленинобод), барои ӯ марҳилаҳои ташаккули шахсият буданд. Аз кӯчаҳои ороми деҳа то долонҳои муассисаҳои омӯзишии шаҳр ин худ роҳи осон набуд, аммо иродаи қавӣ ва меҳри беканор ба дониш ӯро пеш мебурд.
Дар Мактаб-интернати 20-солагии октябр, миёни садҳо хонанда, Абдуваҳҳоб бо интизом, заковат ва ахлоқи намунавӣ фарқ мекард. Шабҳо бо китоб, рӯзҳо бо андеша ӯ ором-ором ҷаҳони маърифатро фатҳ мекард. Ҳар як имтиҳон, ҳар як муваффақият ӯро ба орзуи бузургтар – омӯзгор ва олим шудан, наздиктар месохт.
Дохил шудан ба факултаи забонҳои хориҷии Донишкадаи педагогии ба номи С. М. Киров як қадами ҷиддӣ дар зиндагии ӯ буд. Забон барои Абдуваҳҳоб танҳо василаи гуфтугӯ набуд, балки он калиди фаҳмиши тамаддунҳо, фарҳангҳо ва тафаккурҳои гуногун буд. Ӯ бо шавқу завқ забони англисиро меомӯхт, то ҷаҳони васеъро бишиносад ва онро ба ҳамватанонаш муаррифӣ кунад.
Соли 1958 дипломи аъло дар даст, ҷавоне аз кӯҳистони Ашт ба саҳнаи илму маориф қадам гузошт. Аз синфхонаҳои одии Уротеппа то кафедраҳои донишкадаҳо, роҳи омӯзгорӣ ӯро ҳамеша ҳамроҳӣ кард. Ӯ медонист: ҳар дарсе ки медиҳад, ҳар сухане, ки мегӯяд, метавонад сарнавишти шогирдеро тағйир диҳад.
Ин буд роҳи аввалини устод – роҳи аз хок ба уфуқ, аз деҳа ба дониш, аз орзу ба масъулият. Роҳе, ки ӯро ба шахсияти барҷаста табдил дод ва заминаи ҳамаи дастовардҳои баъдинааш гардид.
ОЛИМ, ЗАБОНШИНОС ВА ПАЖӮҲИШГАР
Фаъолияти илмии устод аз охири солҳои 60-уми асри гузашта оғоз ёфта, даҳсолаҳо идома кард. Рисолаи номзадии ӯ дар мавзӯи “Тартиби калима дар ҷумлаи содаи англисӣ ва тоҷикӣ” яке аз таҳқиқоти ҷиддӣ дар забоншиносии муқоисавӣ ба шумор меравад.
Мақолаҳо, китобҳо ва асарҳои илмии ӯ дар Тоҷикистон ва берун аз он нашр шуда, номи Абдуваҳҳоби Муҳаммадро ҳамчун муҳаққиқи варзида муаррифӣ карданд. Ӯ на танҳо дониш меомӯхт, балки онро ба наслҳои оянда бо муҳаббат интиқол медод.
ЙОГА – КАШФИЁТИ ТАҚДИРСОЗ
Аммо тақдир барои ӯ роҳи дигареро низ омода карда буд. Роҳе, ки илмро бо руҳ, ҷисмро бо зеҳн мепайваст.
Шиносоӣ бо фалсафаи йога дар шаҳри Павлодар ва мулоқот бо коршиноси йога Александр Сергеевич Мигинресов оғози марҳилаи нав дар зиндагии ӯ гардид. Аз ҳамин ҷо қадамҳои аввалини Абдуваҳҳоб дар роҳи йога оғоз ёфтанд.
Соли 1987 дар назди поликлиникаи №8 шаҳри Душанбе аввалин кооперативи йога таъсис ёфт. Барои бисёриҳо ин вохӯрии нахустин бо “олами асроромези Ҳиндустон” буд. Ҳаракатҳои ором, нафаси амиқ, сукути андешаманд, хулоса ҳама чизи наву ҷолиб.
ЙОГИИ ТОҶИК ДАР САҲНАИ ҶАҲОНӢ
Йога барои Абдуваҳҳоби Муҳаммад танҳо маҷмӯи ҳаракатҳо набуд. Он роҳи худшиносӣ, тарбияи ирода ва эҳтиром ба зиндагӣ буд. Вақте ки ӯ ба ин ҷаҳон ворид шуд, ҳадафаш на шуҳрат буд ва на намоиш. Ҳадаф фаҳмидан ва фаҳмонидан буд. Аммо замон худ ӯро ба саҳнаи васеътар баровард.
Солҳои охири даҳаи ҳаштодум, замоне ки ҷаҳон ба ҳам наздиктар мешуд, номи Абдуваҳҳоб дар муҳитҳои йогаи Иттиҳоди Шуравӣ садо дод. Конфронси умумиҷаҳонии йога дар Маскав соли 1989 барои ӯ аввалин минбари ҷиддии байналмилалӣ гардид. Дар толоре, ки намояндагони мактабҳои гуногуни йога аз гӯшаю канори ҷаҳон ҷамъ омада буданд, марде аз Тоҷикистон бо оромӣ ва эътимод сухан гуфт, бо ҳаракат, бо нафас ва бо фарҳанг.
Иштироки ӯ на танҳо баромад буд, балки муаррифии як ҷаҳонбинӣ. Ҳамин буд, ки Абдуваҳҳоби Муҳаммад ба узвияти Шурои Иттиҳодияи йогаи Иттиҳоди Шуравӣ пазируфта шуд. Аз ҳамон лаҳза ӯ дигар танҳо омӯзгор набуд, балки ӯ намояндаи як мактаби миллӣ гардид.
Соли дигар, ҳамроҳ бо шогирдонаш боз дар Маскав баромад кард. Намоиши онҳо бо ҳамоҳангии ҳаракат, сукути ботинӣ ва иродаи равшан тамошобинонро мафтун сохт. Матбуот ӯро “йогии тоҷик” номид – унвоне, ки рамзи пайвастани фарҳанги шарқӣ бо руҳи тоҷикӣ гардид.
Соли 1990 таъсиси Иттиҳодияи йогаи Тоҷикистон “Ирода” қадами ҷасурона ва таърихӣ буд. Дар даврае пур аз тағйирот ва номуайянӣ, ӯ роҳи рушд ва созандагиро интихоб кард. Иттиҳодия ба маркази тарбияи ҷисм, зеҳн ва ахлоқ табдил ёфт ва Абдуваҳҳоб ҳамчун президенти аввалини он, йогаро аз машғулияти маҳдуд ба ҳаракати ҷамъиятӣ табдил дод.
Саҳнаи воқеии ҷаҳонӣ соли 1991 дар Ҳиндустон оғоз ёфт. Даъват ба Конфронси умумиҷаҳонии йогҳо дар Деҳлӣ барои Абдуваҳҳоб на танҳо шараф, балки санҷиши бузург буд. Дар ватани йога, миёни устодони маъруфи ҷаҳон, ӯ бо баромади худ сазовори эҳтиром гардид. Дипломҳо ва унвонҳои фахрӣ тасдиқи он буданд, ки роҳи интихобкардаи ӯ дуруст аст.
Се моҳи коромӯзӣ дар шаҳри Бхопал, дар иёлати Мадҳя Прадеш, марҳилаи дигаре дар такмили ӯ гардид. Ӯ меомӯхт ва ҳамзамон меомӯзонд. Шогирдони ҷавон аз кишварҳои гуногун бо таваҷҷуҳ ба “йогии тоҷик” гӯш медоданд – ба касе, ки йогаро бо ахлоқ, фалсафа ва фарҳанги худ пайваста буд.
Сафараш ба марказҳои йогии Ришикеш шаҳри муқаддаси йога дар доманаи Ҳимолой саҳифаи дурахшони дигар аст. Дар Академияи йогаи Ҳимолой ӯ на ҳамчун шогирд, балки ҳамчун устод дарс дод. Понздаҳ рӯзи пурмаъно, ки бо дипломи олии устоди варзидаи йога анҷом ёфт.
Дар ҷануби Ҳиндустон, дар шаҳри Путтапарти, дар марказҳои номдори Аюрведа, устод на танҳо нозукиҳои шифобахши йогаро омӯхт, балки онро ба шогирдони аз кишварҳои мухталиф омада омӯзонд. Ҳамин ҷо буд, ки йогаи тоҷикӣ ба як падидаи шинохташуда табдил ёфт.
Имрӯз даъватномаҳо аз кишварҳои Аврупо, Осиё ва Африқо далели эътирофи байналмилалии ӯст. Ӯ дар ҳар сафараш Тоҷикистонро муаррифӣ мекунад на бо шиор, балки бо фарҳанг, оромӣ ва дониши амиқ.
Абдуваҳҳоби Муҳаммад дар саҳнаи ҷаҳонӣ на танҳо як йогист, балки ӯ пайвандгари тамаддунҳост. Ӯ исбот намуд, ки йога метавонад бо руҳи тоҷикӣ ҳамсадо бошад.
ХУЛОСА
Абдуваҳҳоби Муҳаммад намунаи инсонест, ки илм, варзиш, фарҳанг ва руҳониятро дар як шахсият ҷамъ овардааст. Қиссаи зиндагии ӯ қиссаи ҷустуҷӯ, меҳнат ва хизмат ба инсон аст.
Ӯ исбот кард, ки роҳи йога роҳи зиндагист. Ва ин роҳ аз як деҳаи кӯҳистонии Тоҷикистон оғоз шуда, то қуллаҳои маърифат ва эътирофи ҷаҳонӣ расид.
Яҳё МАҲМАДНАБИВ, “ҶТ”
Йога танҳо як навъи варзиш нест. Ин мактаби зиндагист, фалсафаи бостонӣ ва роҳи расидан ба тавозуни ботинӣ. Аз сарзамини офтобии Ҳиндустон бархоста, йога ҳазорсолаҳо боз инсонро ба худшиносӣ, саломатии ҷисмонӣ ва оромиши равонӣ раҳнамоӣ мекунад. Ҳаракатҳои нарм, нафасгирии ғайриоддӣ, тамаркузи фикр ин ҳама дар якҷоягӣ инсонро ба ҳамоҳангии комил бо табиат ба инсонсолорӣ мерасонад.
Имрӯз йога аз доираи фарҳанги шарқӣ берун рафта, ба як падидаи ҷаҳонӣ табдил ёфтааст. Ва дар ин роҳ, дар Тоҷикистон низ шахсияте ҳаст, ки бо заҳмат, дониш ва иродааш ин фарҳанги нодирро ба ҷомеа муаррифӣ кард. Ин шахс Абдуваҳҳоби Муҳаммад аст, ки ӯро дар ҷомеа ҳамчун олим, омӯзгор ва мураббии маъруфи йога мешиносанд.
АЗ КӮҲИСТОНИ АШТ ТО ҚУЛЛАҲОИ ИЛМУ МАЪРИФАТ
Абдуваҳҳоби Муҳаммад соли 1934 дар деҳаи хурди Бободархони ноҳияи Ашт таваллуд шудааст, ки баъдтар роҳи зиндагияш аз ин кӯҳсор оғоз ёфта, то қуллаҳои илму маърифат ва фатҳи қуллаҳои йога расидааст.
Ӯ аз овони кӯдакӣ ба сухан, китоб ва дониш дил баст. Мактаби деҳа барои ӯ танҳо ҷойи таҳсил набуд, балки он аввалин дари шинохти ҷаҳон буд. Ӯ ҳар ҳарфро бо шавқ меомӯхт, ҳар китобро бо эҳтиром варақ мезад ва ҳар дарсеро ҳамчун як ганҷи нав қабул мекард.
Солҳои таҳсил дар мактаби ба номи Садриддин Айнӣ, сипас дар шаҳраки Шайдон ва баъдтар дар шаҳри Хуҷанд (собиқ Ленинобод), барои ӯ марҳилаҳои ташаккули шахсият буданд. Аз кӯчаҳои ороми деҳа то долонҳои муассисаҳои омӯзишии шаҳр ин худ роҳи осон набуд, аммо иродаи қавӣ ва меҳри беканор ба дониш ӯро пеш мебурд.
Дар Мактаб-интернати 20-солагии октябр, миёни садҳо хонанда, Абдуваҳҳоб бо интизом, заковат ва ахлоқи намунавӣ фарқ мекард. Шабҳо бо китоб, рӯзҳо бо андеша ӯ ором-ором ҷаҳони маърифатро фатҳ мекард. Ҳар як имтиҳон, ҳар як муваффақият ӯро ба орзуи бузургтар – омӯзгор ва олим шудан, наздиктар месохт.
Дохил шудан ба факултаи забонҳои хориҷии Донишкадаи педагогии ба номи С. М. Киров як қадами ҷиддӣ дар зиндагии ӯ буд. Забон барои Абдуваҳҳоб танҳо василаи гуфтугӯ набуд, балки он калиди фаҳмиши тамаддунҳо, фарҳангҳо ва тафаккурҳои гуногун буд. Ӯ бо шавқу завқ забони англисиро меомӯхт, то ҷаҳони васеъро бишиносад ва онро ба ҳамватанонаш муаррифӣ кунад.
Соли 1958 дипломи аъло дар даст, ҷавоне аз кӯҳистони Ашт ба саҳнаи илму маориф қадам гузошт. Аз синфхонаҳои одии Уротеппа то кафедраҳои донишкадаҳо, роҳи омӯзгорӣ ӯро ҳамеша ҳамроҳӣ кард. Ӯ медонист: ҳар дарсе ки медиҳад, ҳар сухане, ки мегӯяд, метавонад сарнавишти шогирдеро тағйир диҳад.
Ин буд роҳи аввалини устод – роҳи аз хок ба уфуқ, аз деҳа ба дониш, аз орзу ба масъулият. Роҳе, ки ӯро ба шахсияти барҷаста табдил дод ва заминаи ҳамаи дастовардҳои баъдинааш гардид.
ОЛИМ, ЗАБОНШИНОС ВА ПАЖӮҲИШГАР
Фаъолияти илмии устод аз охири солҳои 60-уми асри гузашта оғоз ёфта, даҳсолаҳо идома кард. Рисолаи номзадии ӯ дар мавзӯи “Тартиби калима дар ҷумлаи содаи англисӣ ва тоҷикӣ” яке аз таҳқиқоти ҷиддӣ дар забоншиносии муқоисавӣ ба шумор меравад.
Мақолаҳо, китобҳо ва асарҳои илмии ӯ дар Тоҷикистон ва берун аз он нашр шуда, номи Абдуваҳҳоби Муҳаммадро ҳамчун муҳаққиқи варзида муаррифӣ карданд. Ӯ на танҳо дониш меомӯхт, балки онро ба наслҳои оянда бо муҳаббат интиқол медод.
ЙОГА – КАШФИЁТИ ТАҚДИРСОЗ
Аммо тақдир барои ӯ роҳи дигареро низ омода карда буд. Роҳе, ки илмро бо руҳ, ҷисмро бо зеҳн мепайваст.
Шиносоӣ бо фалсафаи йога дар шаҳри Павлодар ва мулоқот бо коршиноси йога Александр Сергеевич Мигинресов оғози марҳилаи нав дар зиндагии ӯ гардид. Аз ҳамин ҷо қадамҳои аввалини Абдуваҳҳоб дар роҳи йога оғоз ёфтанд.
Соли 1987 дар назди поликлиникаи №8 шаҳри Душанбе аввалин кооперативи йога таъсис ёфт. Барои бисёриҳо ин вохӯрии нахустин бо “олами асроромези Ҳиндустон” буд. Ҳаракатҳои ором, нафаси амиқ, сукути андешаманд, хулоса ҳама чизи наву ҷолиб.
ЙОГИИ ТОҶИК ДАР САҲНАИ ҶАҲОНӢ
Йога барои Абдуваҳҳоби Муҳаммад танҳо маҷмӯи ҳаракатҳо набуд. Он роҳи худшиносӣ, тарбияи ирода ва эҳтиром ба зиндагӣ буд. Вақте ки ӯ ба ин ҷаҳон ворид шуд, ҳадафаш на шуҳрат буд ва на намоиш. Ҳадаф фаҳмидан ва фаҳмонидан буд. Аммо замон худ ӯро ба саҳнаи васеътар баровард.
Солҳои охири даҳаи ҳаштодум, замоне ки ҷаҳон ба ҳам наздиктар мешуд, номи Абдуваҳҳоб дар муҳитҳои йогаи Иттиҳоди Шуравӣ садо дод. Конфронси умумиҷаҳонии йога дар Маскав соли 1989 барои ӯ аввалин минбари ҷиддии байналмилалӣ гардид. Дар толоре, ки намояндагони мактабҳои гуногуни йога аз гӯшаю канори ҷаҳон ҷамъ омада буданд, марде аз Тоҷикистон бо оромӣ ва эътимод сухан гуфт, бо ҳаракат, бо нафас ва бо фарҳанг.
Иштироки ӯ на танҳо баромад буд, балки муаррифии як ҷаҳонбинӣ. Ҳамин буд, ки Абдуваҳҳоби Муҳаммад ба узвияти Шурои Иттиҳодияи йогаи Иттиҳоди Шуравӣ пазируфта шуд. Аз ҳамон лаҳза ӯ дигар танҳо омӯзгор набуд, балки ӯ намояндаи як мактаби миллӣ гардид.
Соли дигар, ҳамроҳ бо шогирдонаш боз дар Маскав баромад кард. Намоиши онҳо бо ҳамоҳангии ҳаракат, сукути ботинӣ ва иродаи равшан тамошобинонро мафтун сохт. Матбуот ӯро “йогии тоҷик” номид – унвоне, ки рамзи пайвастани фарҳанги шарқӣ бо руҳи тоҷикӣ гардид.
Соли 1990 таъсиси Иттиҳодияи йогаи Тоҷикистон “Ирода” қадами ҷасурона ва таърихӣ буд. Дар даврае пур аз тағйирот ва номуайянӣ, ӯ роҳи рушд ва созандагиро интихоб кард. Иттиҳодия ба маркази тарбияи ҷисм, зеҳн ва ахлоқ табдил ёфт ва Абдуваҳҳоб ҳамчун президенти аввалини он, йогаро аз машғулияти маҳдуд ба ҳаракати ҷамъиятӣ табдил дод.
Саҳнаи воқеии ҷаҳонӣ соли 1991 дар Ҳиндустон оғоз ёфт. Даъват ба Конфронси умумиҷаҳонии йогҳо дар Деҳлӣ барои Абдуваҳҳоб на танҳо шараф, балки санҷиши бузург буд. Дар ватани йога, миёни устодони маъруфи ҷаҳон, ӯ бо баромади худ сазовори эҳтиром гардид. Дипломҳо ва унвонҳои фахрӣ тасдиқи он буданд, ки роҳи интихобкардаи ӯ дуруст аст.
Се моҳи коромӯзӣ дар шаҳри Бхопал, дар иёлати Мадҳя Прадеш, марҳилаи дигаре дар такмили ӯ гардид. Ӯ меомӯхт ва ҳамзамон меомӯзонд. Шогирдони ҷавон аз кишварҳои гуногун бо таваҷҷуҳ ба “йогии тоҷик” гӯш медоданд – ба касе, ки йогаро бо ахлоқ, фалсафа ва фарҳанги худ пайваста буд.
Сафараш ба марказҳои йогии Ришикеш шаҳри муқаддаси йога дар доманаи Ҳимолой саҳифаи дурахшони дигар аст. Дар Академияи йогаи Ҳимолой ӯ на ҳамчун шогирд, балки ҳамчун устод дарс дод. Понздаҳ рӯзи пурмаъно, ки бо дипломи олии устоди варзидаи йога анҷом ёфт.
Дар ҷануби Ҳиндустон, дар шаҳри Путтапарти, дар марказҳои номдори Аюрведа, устод на танҳо нозукиҳои шифобахши йогаро омӯхт, балки онро ба шогирдони аз кишварҳои мухталиф омада омӯзонд. Ҳамин ҷо буд, ки йогаи тоҷикӣ ба як падидаи шинохташуда табдил ёфт.
Имрӯз даъватномаҳо аз кишварҳои Аврупо, Осиё ва Африқо далели эътирофи байналмилалии ӯст. Ӯ дар ҳар сафараш Тоҷикистонро муаррифӣ мекунад на бо шиор, балки бо фарҳанг, оромӣ ва дониши амиқ.
Абдуваҳҳоби Муҳаммад дар саҳнаи ҷаҳонӣ на танҳо як йогист, балки ӯ пайвандгари тамаддунҳост. Ӯ исбот намуд, ки йога метавонад бо руҳи тоҷикӣ ҳамсадо бошад.
ХУЛОСА
Абдуваҳҳоби Муҳаммад намунаи инсонест, ки илм, варзиш, фарҳанг ва руҳониятро дар як шахсият ҷамъ овардааст. Қиссаи зиндагии ӯ қиссаи ҷустуҷӯ, меҳнат ва хизмат ба инсон аст.
Ӯ исбот кард, ки роҳи йога роҳи зиндагист. Ва ин роҳ аз як деҳаи кӯҳистонии Тоҷикистон оғоз шуда, то қуллаҳои маърифат ва эътирофи ҷаҳонӣ расид.
Яҳё МАҲМАДНАБИВ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед