Суръати баланд, беэҳтиётии ронандагони ҷавон ва воситаҳои нақлиёти калонҳаҷми боркаш, ки қоидаҳоро нодида мегиранд, аз омилҳои асосиеанд, ки имрӯз сабабгори аксари фоҷиаҳои маргбор дар роҳҳои кишвар мегарданд. Мутаассифона, дар як ҳафтаи охир дар роҳҳои Тоҷикистон ду садамаи маргбор ба қайд гирифта шуд. Якумаш 2 июли соли ҷорӣ дар шаҳри Ваҳдат буд, ки дар натиҷаи он 11 кас ҷон бохта, 4 тани дигар захмӣ шуд. Дуюмаш дар роҳи Фархор - Душанбе 4 июл ба вуқуъ омад, ки дар пайи ин ҳодиса 7 нафар ҷон бохта, як кас захмӣ шуд. Ба иттилои расмӣ, соли 2025 дар Тоҷикистон тақрибан 1400 тасодуфи роҳ ё садамаи нақлиётӣ сабт шудааст, ки дар пайи ин ҳодисаҳо 643 нафар ҷон бохта, беш аз якуним ҳазор кас маҷруҳ шудаанд.

Чӣ тавр метавонем пеши роҳи садамаҳои маргборро гирем? Дар низоми мактабҳои ронандаги ба кадом ҷанбаҳо бояд таваҷҷуҳ кард? Корҳои фаҳмондадиҳӣ ва насби камераҳо то куҷо садди роҳи ин садамаҳо мегарданд? Дар оянда барои бехатарии шаҳрвандон кадом барномаҳо пешбинӣ хоҳанд шуд? Дар маводи мазкур ба ин суолҳо посух меҷӯем.

Омилҳои сар задани садамаҳои нақлиётӣ зиёданд, ки беэҳтиётӣ, риоя накардани талаботҳои қоидаҳои ҳаракат дар роҳ, бо суръати баланд рондани мошин, дар ҳолати мастӣ идора кардани нақлиёт, истифодаи телефонҳои мобилӣ ҳангоми ҳаракат дар роҳ аз ҷониби ронандагону пиёдагардон ва баромадан ба самти муқобил аз ҷумлаи онҳо мебошанд.

Ҳабибулло Мунавваров, мутахассиси бехатарии ҳаракат дар роҳи гурӯҳи татбиқи лоиҳаи назди Вазорати нақлиёти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар ин маврид иброз дошт: “Таҳлилҳои мутахассисони соҳа тайи 5 соли охир нишон медиҳанд, ки шумораи садамаҳои роҳу нақлиёт, ҳалокшудагон ва ҷароҳатбардоштагон, ташвишовар буда, рӯ ба афзоиш дорад. Дар ин муддат ба ҳисоби миёна ҳамасола зиёда аз 1100 садама ба қайд гирифта шуда, зиёда аз 470 нафар ба ҳалокат расидаанд ва 1500 нафари дигар ҷароҳатҳои гуногуни ҷисмонӣ бардоштаанд, ки ин боиси нигаронӣ аст”.

Ба назари ӯ барои коҳиш додани шумораи фалокатҳои роҳ ва оқибатҳои вазнини онҳо, омилҳое метавонанд мусоидат намоянд, ки яке аз онҳо пурзӯр кардани назорат аз рӯи ҳолатҳои суръатафзоӣ аст, чунки зиёда аз 60 фисади садамаҳо ба суръатафзоӣ вобаста мебошанд. Ва чунин садамаҳо оқибаташон пурқурбонӣ аст. Инчунин, пешгирӣ намудани ҳолатҳои баромадан ба самти муқобили ҳаракат барои сабқатнамоӣ ва соҳирият (маневр), ки решаи асосиашон суръатафзоӣ мебошад. Ҳолати дигар ин истифодаи телефони мобилӣ ҳангоми ҳаракат дар роҳ, хоб кардани ронандагон дар паси чамбарак ва истифодаи нақлиёти аз ҷиҳати техникӣ носоз мебошад.

Курсҳои мактаби ронандагиро аз худ кардан барои ронандагони навомӯз ва ҷавон ҳатмӣ мебошад, чун бештари садамаҳо аз ҷониби ҷавонон ба вуқуъ меоянд.

- Барои сайқал додани маҳорати ронандагӣ таҳкурсии хубе даркор аст, ки онро ронандагони оянда танҳо ҳангоми омӯзиш дар мактабҳои ронандатайёркунӣ метавонанд соҳиб шаванд. Барои ин барномаҳои дарсии ин курсҳоро, чи аз омӯзиши қоидаҳои ҳаракат дар роҳ, чи аз сохтори воситаи нақлиёт, чи аз дарси амалии рондани автомобил бояд ба пуррагӣ омӯзанд. Ба шогирдон ҳамон вақт аз ҷониби мактаби ронандагӣ шаҳодатномаи хатми мактаб дода мешавад, ки касбомӯз бояд ҳамаи барномаи дарсиро ба пуррагӣ аз худ карда, имтиҳони дохилиро супурда бошад.

- Тавре дар қоидаҳои ҳаракат дар роҳ қайд карда шудааст, ронандагоне, ки нав соҳиби шаҳодатномаи ронандагӣ мешаванд, бояд тайи 2 сол суръати ҳаракатро аз 60 км/соат зиёд накунанд. Инро кӣ назорат мекунад? Роҳи ҳалли ин масъаларо ҷустан даркор аст. Бояд дар қисмати қафои автомобиле, ки ронандаи нав шаҳодатномаи ронандагӣ гирифта идора мекунад, аломати маҳдудияти суръат то 60 км/cоат насб карда шавад, ё худ дар шаҳодатномаи ронандагиаш дар ҷойи қайдҳои махсус ин талабот қайд карда шавад, - гуфт Ҳабибулло Мунавваров.
Аз ҷониби давлату ҳукумат барои пешгирии садамаҳои нақлиётӣ бисёр корҳо анҷом дода шудааст, аз қабили насби камераҳои назоратӣ, пурзӯр намудани назорати кормандони Бозрасии давлатии автомобилӣ, беҳтарсозии аломатҳои роҳ ва баргузории чорабиниҳои фаҳмондадиҳӣ миёни ронандагон ва пиёдагардон.

Коршиносон мегӯянд, ки насби камераҳои назоратӣ барои ошкор кардани қойдавайронкуниҳо дар роҳ ин талаби замон аст, чунки мо дар шароите зиндагӣ карда истодаем, ки ҷорӣ кардани ҳукумати электронӣ дар ҳама ҷабҳаҳои ҳаёт зарур мебошад. Албатта, ин камераҳо бо тамоми далелҳо қойдавайронкуниҳоро сабт мекунанд ва ронанда онро инкор карда наметавонад. Ва чунин намуди назорат дар раванди ҳаракат ҳанӯз аз соли аввали насби камераҳои “Шаҳри бехатар” натиҷаҳои назаррас дода, дар шаҳри Душанбе садамаҳои нақлиётӣ ва оқибатҳои вазнини он 50% коҳиш ёфт. Акнун чунин камераҳо бояд дар роҳҳои маҳаллӣ ва байнишаҳриву байналмилалӣ низ насб карда шаванд. Дар кори пешгирии ҳодисаҳои роҳу нақлиёт, нақши корҳои ташвиқотиву тарғиботӣ хело калон аст. Барои ин бояд аз имкониятҳои васоити ахбори омма васеъ истифода бурд.

Бехатарии ҳаракат дар роҳ яке аз самтҳои муҳими фаъолияти мақомоти масъул ба шумор меравад. Дар ин замина, татбиқи тарҳу барномаҳои муштарак бо ҷалби сохторҳои дахлдор метавонад барои коҳиши садамаҳои нақлиётӣ ва ҳифзи ҷони пиёдагардону ронандагон мусоидат намояд. Дар ин хусус Ҳабибулло Мунавваров гуфт: “Дар пешгирии ҳодисаҳои роҳу нақлиёт ҳолати техникии роҳҳои автомобилгард нақши бузург мебозанд. Бо ташаббуси Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ҷалби сармояҳои хориҷӣ ҳолати роҳҳои Тоҷикистон сол аз сол ба талаботи байналмилалӣ ҷавобгӯ шуда истодаанд. Ҳоло бо ташаббус ва пешниҳоди Созмони Милали Муттаҳид то солҳои 2030 ҳангоми сохт-мони роҳҳои автомобилгард принсипҳои роҳҳои бехатар, нақлиёти бехатар, гузаргоҳҳои пиёдагардии бехатар, расонидани кумаки саривақтии аввалияи тиббӣ ба ҷабрдидагони ҳодисаҳои роҳу нақлиёт роҳандозӣ шуда истода, ҳангоми кашидани тарҳи лоиҳаи роҳҳо ҳатман ба инобат гирифта мешаванд. Албатта, ҳамаи ин чорабиниҳо барои пешгирии ҳодисаҳои роҳу нақлиёт ва кам кардани оқибатҳои вазнини онҳо равона карда шудаанд”.

Оишаи ҶУРАХОН, “ҶТ”