Вақтҳои охир зиёд мушоҳида мешавад, ки волидон барои фарзандони мактабхони худ муаллимони хонагӣ барои машғулиятҳои иловагӣ ҷустуҷӯ мекунанд. Чунин муаллимонро барои кӯдакон ҳатто аз синфҳои ибтидоӣ киро мекунанд. Волидон ба онҳо маблағҳои ҳангуфт низ пардохт мекунанд, то кӯдаки онҳо тавонад барномаи таълимиро пурра аз худ кунад, мустақилона дарсҳояшро тайёр кунад, муаллимро гӯш кунад. Аммо ин на ҳамеша натиҷаҳои мусбат медиҳад. Чаро?

Воқеан, кӯдак кай дар асл ба ёрдамчӣ ниёз дорад? Чаро барои мактаббачаҳо муаллимони иловагӣ киро мекунанд? Аксаран гиреҳи ин мушкилро дар муҳити оила метавон кушод, чун волидон ба фарзанди худ хизмати хирсона мекунанд: онҳо мавзуъҳои дарсиро, ки муаллимон барои тайёр кардан ба хонанда медиҳанд, хойида ба даҳонашон мегузоранд. Аммо бархеҳо бар он ақидаанд, ки машғулиятҳои иловагӣ барои кӯдак хеле муфиданд.

КӮДАК АҚИБ МЕМОНАД, ЗЕРО БАРОИ МАКТАБ РАФТАН ОМОДА НЕСТ

- Аксаран ба кӯдак аз синни томактабӣ дар боғча хондану навиштан ёд намедиҳанд ва ё ӯ зиёд бемор мешавад. Дар чунин ҳолатҳо ёрӣ хостан мувофиқи мақсад аст, - мегӯяд муаллими собиқадор аз ноҳияи Исмоили Сомонӣ Ҷавоҳир Саидмуродова. – Ҳанӯз аз синфи якум кӯдак бояд мустақилона супоришҳои китобро хонда ва дарк карда тавонад, вагарна чунин ақибмонӣ дар тамоми давраи таҳсили ӯ (ва дар баҳоҳояш низ) ба назар мерасад.

Ба таъкиди ин ҳамсуҳбати мо кӯдаке, ки то мактаб омадан хондану навиштанро наметавонад, аз худ кардани барномаи таълимӣ барояш мушкил хоҳад шуд. Муҳимтарин чиз дар ин давра барои кӯдак ин дарки маънои матнҳои хондааш мебошад.
- Агар кӯдак дар ин синну сол аз уҳдаи хондану навиштан ва дарки маънои матнҳо набарояд, пас беҳтар аст, ки барояш муаллимони хонагӣ киро кунанд, - гуфт Ҷ. Саидмуродова.

Аксари волидон низ бар он ақидаанд, ки кӯдак дар замони муосир бояд пеш аз синфи якум хондану навиштанро балад бошад.
Омили дигар ин вазъи саломатии кӯдак аст. Таҳлилҳо нишон додаанд, ки баъзан кӯдакон ҳассосу бадҷаҳл ва хеле асабонӣ мешаванд ва ба андешаи мутахассисон ин аксаран рабт дорад ба садамаҳои давраи ҳомиладорӣ, таваллуд ва монанди инҳо. Муаллим ё директори мактаб танҳо коре, ки карда метавонанд, ин ба комиссияи тиббӣ-педагогӣ тавсия додани чунин кӯдакон мебошад, аммо аксаран волидон ба чунин тасмимот бо даъвои он ки “фарзанди ман солим аст” муқобилат мекунанд. Дар ҳоле ки ҳақиқатан ҳам фарзанди онҳо ба кумак ниёз дорад.

- Волидоне ҳастанд, ки чунин хислатҳо ва ё бемории фарзанди худро рад мекунанд, ба сухани табибон ҳам бовар намекунанд ва доир ба мушкили фарзандашон ба касе чизе гуфтан намехоҳанд, - мегӯяд Гулчеҳра Салимова, сокини шаҳри Душанбе. – Ман шахсан чунин меҳисобам, ки барои кӯдаки ҳаматарафа рушдкардаву солим ягон навъи машғулияти иловагӣ ва муаллимони хонагӣ лозим нест, чун вазифаи асосии барномаи таълимии синфҳои ибтидоӣ ин омӯзондани хондану навиштан аст.

Равоншиносон ақибмондагии хонандагонро ба омилҳои зиёде рабт медиҳанд. Масалан, мушкили таъхир дар рушди психикӣ ва ё лафзии кӯдак, бемориҳои неврологӣ, тарс, худбаҳодиҳии паст, сустиродагӣ, хотираи заиф, ҳардамхаёлӣ ва монанди инҳо. Чунин мушкилот ҳатто аз давраи хеле барвақт ба мактаб супоридани кӯдак низ шуруъ шуда метавонад. Ҳолатҳое мешавад, ки ҳолати равонии кӯдак ба синну солаш мувофиқат намекунад. Ва ё кӯдак қудрати дарки баъзе фанҳоро надорад. Масалан, фанҳои гуманитариро хуб аз худ карда метавонаду дар фаҳми фанҳои дақиқ душворӣ мекашад.

ВОЛИДОН САЪЙ МЕКУНАНД, ТО БА ХОНАНДА “ДАРС ДИҲАНД”

Мутахассисон мегӯянд, агар модар ҳама чизеро, ки дар мактаб барои хонанда фаҳмонда мешавад, аз нав ба ӯ нақл кунад, пас қадри муаллим дар назди хонанда паст мешавад. Ба ҷои ин тавсия дода мешавад, ки ба хонанда тарзи робита барқарор кардан бо муаллим омӯзонда шавад. Бигзор кӯдак ҳама масъалаҳои марбут ба фанни дахлдорро на аз модар, балки аз муаллим пурсад. Волидон бояд зуд-зуд аз фарзанд чунин суол кунанд: “Оё дар ин хусус аз муаллим пурсидӣ?, Оё даст бардоштӣ?”. Ин барои барқарор кардани робитаи солим миёни муаллим ва хонанда мусоидат хоҳад кард.

Ҳам муаллимони таълимгоҳу ҳам муаллимони хонагӣ муқобили онанд, ки волидон ҳамроҳи хонанда ва ё ба ҷои ӯ дарс тайёр кунанд. Вале назорат кардани онҳоро зарур мешуморанд.

- Албатта, барои ҳар нафар хушоянд аст, вақте ба хона меоиву модар (ё муаллими хонагӣ) ҳама мавзуъҳои дарсиро аз як сар бароят хондаву нақл карда медиҳад, - иброз медорад муаллими синфҳои ибтидоӣ Равшан Умаров. – Бале, кӯдак дар муҳлати кутоҳе муваффақ мешавад, рушд мекунад. Ба назар чунин менамояд, ки ҳама хушбахтанд. Аммо таҳкурсии донишомӯзии кӯдак заиф мешавад, ё аз байн меравад. Аллакай дар синфҳои болотар, масалан синфи 5, вақте баҳо ва нишондиҳандаҳои хонанда паст мешаванд, модар дигар чизеро ислоҳ карда наметавонад. Танҳо ҳамин як роҳ мемонад: киро кардани муаллимони хонагӣ бо маблағи калон. Чунин хонандаҳо мактабро бо баҳои хубу аъло хатм мекунанд, аммо дар донишгоҳ боз метавонанд ба мушкилоти нав рӯ ба рӯ шаванд, чун он ҷо дигар барои ҳар як фан наметавон муаллимони хонагӣ киро кард. Агар ҳамин мушкилро сари вақт дарк ва бартараф кунем, пас кӯдак ба ҳолати муқаррарии донишомӯзӣ бармегардад ва то охири давраи таҳсил бе ягон муаллими хонагӣ барномаи таълимиро метавонад аз худ кунад.

Воқеан, агар кӯдак ба он одат кунад, ки ҳамеша нафаре ба ҷои ӯ заҳмат мекашад, то охир ҳамин тавр идома меёбад. Шаҳноза Асалзода, модари се фарзанд аз шаҳри Душанбе низ қатъан муқобили он аст, ки волидон ҳамроҳи кӯдак дарс тайёр кунанд.
- Ин масъаларо дар муҳити оила бояд ҳал кард, - мегӯяд Шаҳноза. – Яъне шеваи тарбияро бояд дигар кунем. Вақте фарзанд ба синфҳои болоӣ мерасаду волидон дигар ба ӯ кумак намекунанд, он вақт ба хатои худ сарфаҳм мераванд. Аммо дигар дер мешавад ва маълум мешавад, ки фарзанд барои мустақил будан омода нест.

- Вақте баҳои хонанда якбора паст мешавад, волидон бо қиёфаи бадҷаҳл ва чашмони ало назди муаллим меоянд. Муаллим дар чунин вазъ бояд чӣ кор кунад? Албатта, бояд оромона фаҳмонад, ки вақте солҳо ба ҷои фарзанд дарс тайёр мекард, доир ба ин бояд меандешид, на ҳоло! – изҳор медорад Р. Умаров. – Ҳатто муаллимони хонагӣ низ наметавонанд ба хонандае ёрӣ расонанд, ки чанд сол пайиҳам дарсҳояшро дигарон тайёр кардаанд.

Муаллими забони англисӣ аз ноҳия Ваҳдат, ки аз зикри номаш худдорӣ намуд, ин ақидаро, ки волидон набояд бо хонанда дарс тайёр кунанд, ҷонибдорӣ намуда, ҳамзамон таъкид менамояд, ки волидон ҳатман дарстайёркунии фарзандро бояд назорат кунанд, вагарна хонанда танбалу дарсгурез мешавад. Ӯ мегӯяд: “беҳтар аст, ки мисли солҳои пеш нахуст хонанда мавзуи дарсиро дар дафтари сиёҳнавис тайёр карда, ба падару модар нишон диҳад, пасон ба тозанавис рӯбардор кунад. Дар чунин ҳолат ҳоҷат ба ягон машғулияти иловагӣ ва киро кардани муаллими хонагӣ намемонад. Аммо ҳамон машғулиятҳои иловагиро низ бояд ҳатман волидон зери назорат гиранд”.

Албатта, волидон зарурати киро кардани муаллимони хонагиро ҳар гуна шарҳ медиҳанд. Масалан, пурра аз худ кардани барномаи таълимӣ, дарки амиқи мавзуъҳои дарсӣ, ки кӯдак дар мактаб аз худ карда наметавонад ва ё иҷрои вазифаҳои душвортару иловагӣ ба хотири муваффақтару пешсаф будани хонанда. Ҳамаи ин хеле баҳсбарангез аст, чун ин масъала ҳам ҷанбаҳои мусбат дораду ҳам ҷанбаҳои манфӣ. Ва боз ҳам, вобастагӣ дорад аз худи кӯдак, ки бештар ниёз дорад ба таваҷуҳи хосса ва инфиродӣ.

БА ҶОЙИ ХУЛОСА

Набояд фаромӯш кард, ки барои ҳар як хонанда макон ва фазои мусоиди корие лозим аст, ки он ҷо ӯ тавонад оромона дарс тайёр кунад. Баъзан бародару хоҳарони хурдсол мудом ӯро ба ҳар кори беҳуда ҷалб кардаву ба дарстайёркуниаш халал мерасонанд. Ин бошад, кӯдакро аз муҳити хониш дур сохта, боиси низоъ ва дигар ҳолатҳои стресс мегардад, ки дар муҳити оила ба вуҷуд меоянд. Миқдори зиёди машғулиятҳои иловагӣ ва муаллимони хонагӣ низ ба ҳолати равонии кӯдак бетаъсир намемонад. Дар муҳити мактаб шаш соат нишастану боз дар хона шаш соати дигар машғулияти иловагӣ албатта, на танҳо барои кӯдак, балки барои калонсолон низ ногувор ва хастакунанда аст. Хуб мешавад, агар ғайр аз машғулиятҳои таълимӣ кӯдак боз ягон машғулияти аҷибу муфиди рушддиҳандаи мувофиқ ба синну солаш дошта бошад. Албатта, барои кӯдак машғулияти ҷисмонӣ - варзиш, сайругашт дар ҳавои тоза, обутоби бадан аз манфиат холӣ нест.

Шаҳло ЭШОНОВА, “ҶТ”