ҶОМЕА
Ҷумъа 23 Январ 2026 04:33
Дар яке аз хонаҳои камодами деҳаи Охбулоқи ноҳияи Балҷувон ҳар субҳ бо садои варақгардонии китобҳо оғоз меёфт. Китобҳои кӯҳна, китобҳои нав, китобҳои бо коғази зардшуда ёрони хонавода буданд. Дар чунин муҳиту чунин фазои оилавӣ ба воя расид Анушервон Раҳимов, барандаи Шоҳҷоизаи Озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи доноӣ китоб аст” аз номинатсияи “Адабиёти классикии тоҷик”.
Гӯё аз рӯзҳои аввали зиндагӣ маълум буд, ки роҳаш аз миёни варақҳои китоб мегузараду тақдирашро нури сухан равшанӣ медиҳад. Падари бузурговар Қиёмиддин Раҳимов собиқ мудири китобхонаи ноҳияи Балҷувон буд. Модараш низ ба ҳайси китобдор фаъ-олият мекард. Чунин муҳит чӣ гуна метавонад ба қалби кӯдаки кунҷков таъсир нарасонад? Анушервон имрӯз бо табассум он лаҳзаҳоро ба ёд меорад: “Падару модарам маро аз беҳудагардӣ боз медоштанд. Ҳамеша китоб меоварданд, таъкид мекарданд, ки бихонам. Ҳамин муҳит маро сохту роҳамро муайян кард”. Ҳоло ӯ донишҷӯи курси 3- и ихтисоси ҳуқуқшиноси байналмилалии Донишгоҳи давлатии Данғара мебошад.
Соли 2012 Анушервон бо орзуҳои кӯдакӣ ва бо дили пур аз шавқ ба мактаби №4 - и ноҳияи Балҷувон қадам гузошта, соли 2021 синфи 9 - ро хатм карда, ҳамроҳи хонаводааш ба ноҳияи Данғара кӯч бастанд. Аз ҳамон сол бошад, бо орзуҳои наву калони донишҷӯӣ ба Донишгоҳи давлатии Данғара роҳ ёфт ва ихтисоси ҳуқуқшиноси байналмилалиро интихоб карда, сазовори номи пуршарафи донишҷӯ гашт. Ҳар куҷое, ки ӯ буд, китоб низ ҳамроҳаш буд. Бӯйи саҳифаҳои китобҳои адибони классик барояш накҳати нони модариро мемонд. Вақте Озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи донои китоб аст”, бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат роҳандозӣ шуд, дили Анушервон пур аз ҳаяҷон гардид. Ӯ медонист, ки ин озмун мактаби маърифат аст.
“Ман бояд дар он бошам, иштирок кунам ва қувваю матонат ва нерую заҳматҳои худро санҷам”, - мегуфт ӯ. Дар солҳои аввали Озмун ба даври шаҳриву вилоятиву ҷумҳуриявӣ расида натавонист, аммо таслим нашуд. Чор сол пайдарпай иштирок кард. Соли панҷум бошад, ба даври ҷумҳуриявӣ роҳ ёфт. Хотираи он рӯзи пур аз хушбахтӣ дар зеҳнаш то абад сабт хоҳад шуд. Бо мутолиаи зиёд, дӯстии садоқатмандона бо китоб, хаёлан сайр кардан ба дунёи адибони классик, аз худ кардани осори гаронбаҳои онҳо тавонист сазовор гардад ба Шоҳҷоизаи озмун. Ӯ тавонист беҳтарин мақомро соҳиб гардад. “Вақте номи маро ҳамчун ғолиби Шоҳҷоиза эълон карданд, ҳама заҳматам пеши назарам омад. Ҳамон барвақт бархостанҳо аз хоб, ҳамон бедорхобиҳо, ҳамон чашм наканданҳо аз китоб… Ҳиссиёти он лаҳза ҳеҷ вақт фаромӯш намешавад”, - мегӯяд ӯ.
СОКИНИ ДУНЁИ АДИБОНИ КЛАССИК
Анушервон аз хурдӣ ба осори Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҷомӣ ва Камоли Хуҷандӣ дил баста буд. Ин адибон барояш танҳо муаллифони китоб набуданд, балки роҳнамо, устодони хаёлӣ ва эҷодкоронеро мемонданд, ки ҳар байташон дарси зиндагист.
“Вақте аввалин бор ашъори устод Рӯдакӣ ё ғазалиёти Саъди Шерозиро хондам, гӯё дари як дун-ёи нав бароям кушода шуд. Ҳар қадар мехондам, ҳамон қадар мехостам умқи маънии онҳоро бештар бифаҳмам. Ҳар саҳифа, ҳар байт ва ҳар достон барои ман дарси ҳаёт, ахлоқ ва роҳе буд барои расидан ба муваффақият. Осори адибони классикамон маро бештар ба фикр водор мекарданд. Ҳикмати оламгири Ҳаким Фирдавсӣ, латофати сухани Ҷомӣ, инсондӯстию фалсафаи Саъдӣ ин ҳама маро ба он водор кард, ки на танҳо мутолиа кунам, балки ҳар андешаашонро барои зиндагии худ истифода барам. Аз ҳамин хотир, ҳар қадар мутолиа намоям ҳамон қадар хоҳишам пайдо мешавад, ки бештар бифаҳмам ва умқи маъниро дарёбам”, - мегӯяд қаҳрамони мо.
Ӯ имрӯз садҳо байтро аз ёд медонад. Аз китобҳои пандуахлоқӣ, “Қобуснома”-и Унсурмаолии Кайковус, “Гулистон”-и Саъдӣ ва “Баҳористон”-и Абдураҳмони Ҷомиро дӯст медорад. Ӯ мегӯяд, “аз миёни адибони классик ба мутолиаи ашъори устод Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ҷомӣ, Саъдӣ ва Камоли Хуҷандӣ бештар майл дорам. Осори ин бузургони сухан куллан фарқ доранд ва хонданиву ҷаззобанд. Махсусан Ҳаким Фирдавсӣ дарси ҷасорат, ватандӯстӣ ва инсонгароиро ба мо меомӯзад. Осори Саъдии Шерозӣ бошад, бо ҳикматҳои рӯзгор, ахлоқи инсонӣ ва инсондӯстӣ ҳамеша раҳнамои мост. Мавлоно Ҷомӣ бо ишқу маърифат ва меҳру нафосати суханаш касро ба олами маънӣ ворид месозад. Маҳз ҳамин таъсири амиқ буд, ки муҳаббати ман ба адабиёти классик бо гузашти солҳо бештар мешавад”.
ҶӮЁИ ГАНҶ
“Пайдо кардани китобҳо ҳамеша осон набуд. Бисёре аз нусхаҳои китобро аз китобхонаҳои донишгоҳ, китобхонаи ноҳия, инчунин аз китобхонаи шахсии хеш дастрас намуда, мутолиа мекардам. Албатта, солҳои аввал дастрасӣ ба баъзе китобҳо каме мушкил буд, зеро на дар ҳама китобхонаҳо номгӯи китобҳои дар низомнома буда мавҷуд буданд. Бо гузашти вақт вазъият беҳтар шуд. Ҳоло китобхонаҳои электронӣ, нашрияҳои нав ва ҳатто мағозаҳои китобфурӯшӣ ба хонандагон имкони васеъ фароҳам оварданд. Дар бисёр ҳолат осоре, ки қаблан меҷустам, имрӯз дар шакли электронӣ зуд пайдо мекунам”, - иброз дошт қаҳрамони мо.
Баробари пайдо кардани китобе, ки ҷустуҷӯяш мекард, хурсандии бепоёне ӯро фаро мегирифт. Мисле ки ганҷу дороиеро дарёфтааст. Воқеан китоб барои ӯ ганҷ аст, дороиву сарват аст. Чуноне худ мегӯяд: “Ҳар китоби пайдонамудаам мисли ганҷе буд, ки аз ёфтанаш меболидаму мешукуфтам. Ҳар саҳифаи он бароям олам буд”.
Албатта, дастгирии устодон ва дӯстонаш дар донишгоҳ низ ӯро ба ҳадафҳояш наздиктар месохт. Онҳо китобҳоро меҷустанду пайдо мекарданд ва нусхаҳои заруриро барои мутолиа тавсия медоданд. Ҳамин тавр ҳар китобе, ки ба дас-таш мерасид, барояш танҳо як матн набуд, роҳе буд сӯйи ҷаҳони ботинии бузургони гузашта.
“Шоҳҷоиза барои ман рамзи меҳнат, сабр ва садоқат шуд. Шоҳҷоиза ба ман қуввату неруи нав дод, ки бо ҷиддияти бештар ба таҳқиқ ва омӯзиши адабиёти классик машғул шавам ва дар ин ҷода қадамҳои устувор гузорам. Ин ғалаба барои ман танҳо мукофот нест, рамзи он аст, ки ҳар кас агар саъю талош ба сӯи мақсадаш кунад, ҳатман ба қуллаи мурод мерасад. Ин ғолибият бароям қуввату неруи нав дод, ки боз бештар бихонам, бештар омӯзам, бештар ба ҳадафҳоям бирасам”, - бо эҳсос мегӯяд ӯ.
“ФУРӮҒ...” - МАКТАБИ ХУДШИНОСӢ
Ӯ озмуни “ Фурӯғи субҳи донои китоб аст” - ро як падидаи бузурги маънавӣ мешуморад: “Ин озмун на танҳо китобхонӣ меомӯзад, балки он худшиносӣ, маърифат, миллатдӯстӣ ва андешаи созандаро дар вуҷуди ҳар иштирокчӣ бедор мекунад. Ман дар ин озмун дӯстони нав пайдо кардам, муҳокимаҳо анҷом додам, дунёи фикриро васеъ кардам. Ин озмун садҳо наврасу ҷавонро водор месозад, ки ба китоб рӯ оваранд, мутолиа кунанд ва ҷаҳонбинии худро густариш диҳанд. Озмуни мазкур муҳитеро фароҳам сохт, ки дар он китобу маърифату сухан қиммати бештаре пайдо кунанд. Ин озмун фарҳанги китобхониро густариш бахшид, диққати наврасону ҷавононро ба арзишҳои маънавӣ равона намуд ва мушаххас кард, ки китоб калиди муваффақият дар зиндагист”.
Барои Анушервон ҳар нафаре, ки ба китоб рӯ меорад, шахсе аст, ки рӯ ба нур овардааст. Анушервон мегӯяд, агар аз ӯ бипурсанд, ки муваффақияташ дар чист, ҷавобаш як аст - китоб. Китобе, ки ӯро ба роҳ бурд, ба андеша кардан одат кунонд, дили ӯро пур аз ҳикмат сохт ва ниҳоят ӯро ба Шоҳҷоиза расонд. Имрӯз ӯ бо боварии комил мегӯяд: “Ҳар кӣ ба китоб рӯ меорад, роҳи муваффақиятро мекушояд. Китоб инсонро месозад ва ӯро табдил медиҳад ба инсони дуруст, бофарҳанг ва ояндадор”.
Малика МУҚАДДАМОВА, “ҶТ”
Гӯё аз рӯзҳои аввали зиндагӣ маълум буд, ки роҳаш аз миёни варақҳои китоб мегузараду тақдирашро нури сухан равшанӣ медиҳад. Падари бузурговар Қиёмиддин Раҳимов собиқ мудири китобхонаи ноҳияи Балҷувон буд. Модараш низ ба ҳайси китобдор фаъ-олият мекард. Чунин муҳит чӣ гуна метавонад ба қалби кӯдаки кунҷков таъсир нарасонад? Анушервон имрӯз бо табассум он лаҳзаҳоро ба ёд меорад: “Падару модарам маро аз беҳудагардӣ боз медоштанд. Ҳамеша китоб меоварданд, таъкид мекарданд, ки бихонам. Ҳамин муҳит маро сохту роҳамро муайян кард”. Ҳоло ӯ донишҷӯи курси 3- и ихтисоси ҳуқуқшиноси байналмилалии Донишгоҳи давлатии Данғара мебошад.
Соли 2012 Анушервон бо орзуҳои кӯдакӣ ва бо дили пур аз шавқ ба мактаби №4 - и ноҳияи Балҷувон қадам гузошта, соли 2021 синфи 9 - ро хатм карда, ҳамроҳи хонаводааш ба ноҳияи Данғара кӯч бастанд. Аз ҳамон сол бошад, бо орзуҳои наву калони донишҷӯӣ ба Донишгоҳи давлатии Данғара роҳ ёфт ва ихтисоси ҳуқуқшиноси байналмилалиро интихоб карда, сазовори номи пуршарафи донишҷӯ гашт. Ҳар куҷое, ки ӯ буд, китоб низ ҳамроҳаш буд. Бӯйи саҳифаҳои китобҳои адибони классик барояш накҳати нони модариро мемонд. Вақте Озмуни ҷумҳуриявии “Фурӯғи субҳи донои китоб аст”, бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат роҳандозӣ шуд, дили Анушервон пур аз ҳаяҷон гардид. Ӯ медонист, ки ин озмун мактаби маърифат аст.
“Ман бояд дар он бошам, иштирок кунам ва қувваю матонат ва нерую заҳматҳои худро санҷам”, - мегуфт ӯ. Дар солҳои аввали Озмун ба даври шаҳриву вилоятиву ҷумҳуриявӣ расида натавонист, аммо таслим нашуд. Чор сол пайдарпай иштирок кард. Соли панҷум бошад, ба даври ҷумҳуриявӣ роҳ ёфт. Хотираи он рӯзи пур аз хушбахтӣ дар зеҳнаш то абад сабт хоҳад шуд. Бо мутолиаи зиёд, дӯстии садоқатмандона бо китоб, хаёлан сайр кардан ба дунёи адибони классик, аз худ кардани осори гаронбаҳои онҳо тавонист сазовор гардад ба Шоҳҷоизаи озмун. Ӯ тавонист беҳтарин мақомро соҳиб гардад. “Вақте номи маро ҳамчун ғолиби Шоҳҷоиза эълон карданд, ҳама заҳматам пеши назарам омад. Ҳамон барвақт бархостанҳо аз хоб, ҳамон бедорхобиҳо, ҳамон чашм наканданҳо аз китоб… Ҳиссиёти он лаҳза ҳеҷ вақт фаромӯш намешавад”, - мегӯяд ӯ.
СОКИНИ ДУНЁИ АДИБОНИ КЛАССИК
Анушервон аз хурдӣ ба осори Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Саъдӣ, Ҷомӣ ва Камоли Хуҷандӣ дил баста буд. Ин адибон барояш танҳо муаллифони китоб набуданд, балки роҳнамо, устодони хаёлӣ ва эҷодкоронеро мемонданд, ки ҳар байташон дарси зиндагист.
“Вақте аввалин бор ашъори устод Рӯдакӣ ё ғазалиёти Саъди Шерозиро хондам, гӯё дари як дун-ёи нав бароям кушода шуд. Ҳар қадар мехондам, ҳамон қадар мехостам умқи маънии онҳоро бештар бифаҳмам. Ҳар саҳифа, ҳар байт ва ҳар достон барои ман дарси ҳаёт, ахлоқ ва роҳе буд барои расидан ба муваффақият. Осори адибони классикамон маро бештар ба фикр водор мекарданд. Ҳикмати оламгири Ҳаким Фирдавсӣ, латофати сухани Ҷомӣ, инсондӯстию фалсафаи Саъдӣ ин ҳама маро ба он водор кард, ки на танҳо мутолиа кунам, балки ҳар андешаашонро барои зиндагии худ истифода барам. Аз ҳамин хотир, ҳар қадар мутолиа намоям ҳамон қадар хоҳишам пайдо мешавад, ки бештар бифаҳмам ва умқи маъниро дарёбам”, - мегӯяд қаҳрамони мо.
Ӯ имрӯз садҳо байтро аз ёд медонад. Аз китобҳои пандуахлоқӣ, “Қобуснома”-и Унсурмаолии Кайковус, “Гулистон”-и Саъдӣ ва “Баҳористон”-и Абдураҳмони Ҷомиро дӯст медорад. Ӯ мегӯяд, “аз миёни адибони классик ба мутолиаи ашъори устод Рӯдакӣ, Фирдавсӣ, Ҷомӣ, Саъдӣ ва Камоли Хуҷандӣ бештар майл дорам. Осори ин бузургони сухан куллан фарқ доранд ва хонданиву ҷаззобанд. Махсусан Ҳаким Фирдавсӣ дарси ҷасорат, ватандӯстӣ ва инсонгароиро ба мо меомӯзад. Осори Саъдии Шерозӣ бошад, бо ҳикматҳои рӯзгор, ахлоқи инсонӣ ва инсондӯстӣ ҳамеша раҳнамои мост. Мавлоно Ҷомӣ бо ишқу маърифат ва меҳру нафосати суханаш касро ба олами маънӣ ворид месозад. Маҳз ҳамин таъсири амиқ буд, ки муҳаббати ман ба адабиёти классик бо гузашти солҳо бештар мешавад”.
ҶӮЁИ ГАНҶ
“Пайдо кардани китобҳо ҳамеша осон набуд. Бисёре аз нусхаҳои китобро аз китобхонаҳои донишгоҳ, китобхонаи ноҳия, инчунин аз китобхонаи шахсии хеш дастрас намуда, мутолиа мекардам. Албатта, солҳои аввал дастрасӣ ба баъзе китобҳо каме мушкил буд, зеро на дар ҳама китобхонаҳо номгӯи китобҳои дар низомнома буда мавҷуд буданд. Бо гузашти вақт вазъият беҳтар шуд. Ҳоло китобхонаҳои электронӣ, нашрияҳои нав ва ҳатто мағозаҳои китобфурӯшӣ ба хонандагон имкони васеъ фароҳам оварданд. Дар бисёр ҳолат осоре, ки қаблан меҷустам, имрӯз дар шакли электронӣ зуд пайдо мекунам”, - иброз дошт қаҳрамони мо.
Баробари пайдо кардани китобе, ки ҷустуҷӯяш мекард, хурсандии бепоёне ӯро фаро мегирифт. Мисле ки ганҷу дороиеро дарёфтааст. Воқеан китоб барои ӯ ганҷ аст, дороиву сарват аст. Чуноне худ мегӯяд: “Ҳар китоби пайдонамудаам мисли ганҷе буд, ки аз ёфтанаш меболидаму мешукуфтам. Ҳар саҳифаи он бароям олам буд”.
Албатта, дастгирии устодон ва дӯстонаш дар донишгоҳ низ ӯро ба ҳадафҳояш наздиктар месохт. Онҳо китобҳоро меҷустанду пайдо мекарданд ва нусхаҳои заруриро барои мутолиа тавсия медоданд. Ҳамин тавр ҳар китобе, ки ба дас-таш мерасид, барояш танҳо як матн набуд, роҳе буд сӯйи ҷаҳони ботинии бузургони гузашта.
“Шоҳҷоиза барои ман рамзи меҳнат, сабр ва садоқат шуд. Шоҳҷоиза ба ман қуввату неруи нав дод, ки бо ҷиддияти бештар ба таҳқиқ ва омӯзиши адабиёти классик машғул шавам ва дар ин ҷода қадамҳои устувор гузорам. Ин ғалаба барои ман танҳо мукофот нест, рамзи он аст, ки ҳар кас агар саъю талош ба сӯи мақсадаш кунад, ҳатман ба қуллаи мурод мерасад. Ин ғолибият бароям қуввату неруи нав дод, ки боз бештар бихонам, бештар омӯзам, бештар ба ҳадафҳоям бирасам”, - бо эҳсос мегӯяд ӯ.
“ФУРӮҒ...” - МАКТАБИ ХУДШИНОСӢ
Ӯ озмуни “ Фурӯғи субҳи донои китоб аст” - ро як падидаи бузурги маънавӣ мешуморад: “Ин озмун на танҳо китобхонӣ меомӯзад, балки он худшиносӣ, маърифат, миллатдӯстӣ ва андешаи созандаро дар вуҷуди ҳар иштирокчӣ бедор мекунад. Ман дар ин озмун дӯстони нав пайдо кардам, муҳокимаҳо анҷом додам, дунёи фикриро васеъ кардам. Ин озмун садҳо наврасу ҷавонро водор месозад, ки ба китоб рӯ оваранд, мутолиа кунанд ва ҷаҳонбинии худро густариш диҳанд. Озмуни мазкур муҳитеро фароҳам сохт, ки дар он китобу маърифату сухан қиммати бештаре пайдо кунанд. Ин озмун фарҳанги китобхониро густариш бахшид, диққати наврасону ҷавононро ба арзишҳои маънавӣ равона намуд ва мушаххас кард, ки китоб калиди муваффақият дар зиндагист”.
Барои Анушервон ҳар нафаре, ки ба китоб рӯ меорад, шахсе аст, ки рӯ ба нур овардааст. Анушервон мегӯяд, агар аз ӯ бипурсанд, ки муваффақияташ дар чист, ҷавобаш як аст - китоб. Китобе, ки ӯро ба роҳ бурд, ба андеша кардан одат кунонд, дили ӯро пур аз ҳикмат сохт ва ниҳоят ӯро ба Шоҳҷоиза расонд. Имрӯз ӯ бо боварии комил мегӯяд: “Ҳар кӣ ба китоб рӯ меорад, роҳи муваффақиятро мекушояд. Китоб инсонро месозад ва ӯро табдил медиҳад ба инсони дуруст, бофарҳанг ва ояндадор”.
Малика МУҚАДДАМОВА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед