ҶАҲОН
Душанбе 21 Сентябр 2026 02:12
Ё ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон чӣ аҳамияти ҷаҳонӣ дорад?
Ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба зеҳни сунъӣ аз ҷониби СММ қабул гардид, ки он нуфузи кишварро бори дигар дар арсаи байналмилалӣ баланд бардошт. Ташаббуси мазкур аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, ки 31-уми августи соли равон Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатънома оид ба “Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод”-ро қабул кард.
Ба ҷонибдории ин ҳуҷҷат 144 давлат раъй доданд. Ҳамин тариқ, 31 августи соли 2027 ба як санаи алоҳидаи байналмилалӣ бахшида ба рушд ва истифодаи бехатар, ҳифзшуда ва боэътимоди фанновариҳои ҳуши маснӯӣ табдил хоҳад ёфт.
Зикр мегардад, ки интихоби 31-уми август аҳамияти таърихӣ дорад, зеро маҳз дар ҳамин рӯз, соли 1955, пешниҳоди лоиҳаи таҳқиқотии Донишгоҳи Дартмут оид ба зеҳни сунъӣ ба миён гузошта шуда буд.
Бояд гуфт, ки қаблан рӯзи 25-уми июли соли гузашта Маҷмаи умумии СММ лоиҳаи қатъномаи “Нақши зеҳни сунъӣ (ҳуши маснуӣ) дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ”-ро, ки аз сӯи Тоҷикистон пешниҳод гардида буд, бо иттифоқи оро қабул карда буд. Ташаббуси мазкур моҳи сентябри соли 2024 аз сӯи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Мубоҳисаҳои умумии Иҷлоси 79-уми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод гардида буд.
ЯКЕ АЗ ТАШАББУСҲОИ КАЛИДӢ
Қабули ин қатъномаро коршиносон идомаи сиёсати пайгиронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ташаббусҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти рушди зеҳни сунъӣ, технологияҳои навин ва истифодаи масъулонаи онҳо арзёбӣ мекунанд.
Ба гуфтаи профессор Маҳмадшо Досиев, ташаббуси мазкур дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияи муосир яке аз масъалаҳои калидӣ арзёбӣ мегардад, зеро қабули он дар шинохти илму техника ва навовариҳои самтҳои мухталифи ҳаёти сиёсию иҷтимоӣ ҷойгоҳи хосса дошта, бори дигар давлати ташаббускор будани Тоҷикистонро дар сатҳи ҷаҳонӣ нишон медиҳад. Ба гуфтаи ӯ, ҳамзамон, барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ин ташаббус дар ташаккули рӯзномаи байналмилалӣ оид ба зеҳни сунъӣ аҳаммияти хосса дошта, аз мавқеи фаъоли кишвар дар истифодаи технологияҳои навин ба манфиати рушди устувор ва некуаҳволии инсоният дарак медиҳад.
- Дар чунин замина, қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони “Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод” рӯйдоди муҳим дар ташаккули меъёрҳо ва механизмҳои байналмилалии идоракунии зеҳни сунъӣ ба ҳисоб меравад, - мегӯяд номбурда.
Ҳамзамон, ба гуфтаи мутахассиси соҳаи IT Рустам Гулов, эътироф кардани ин ки Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар мавзуи зеҳни сунъӣ яке аз кишварҳои пешқадам аст ва хусусан дар муайян кардани сиёсати соҳаи зеҳни сунъӣ саҳми худашро мегузорад, боиси ифтихор аст.
- Метавонем гӯем, ки маҳз яке аз қадамҳои хеле муҳимро дар ин самт гузошта истодаем. Ин нишондиҳандаи он аст, ки Тоҷикистон на танҳо ҳамчун як истеъмолкунандаи одии зеҳни сунъӣ, балки яке аз ташаббускорон дар арсаи байналмилалӣ аст, - гуфт номбурда.
Профессор Сайфиддин Давлатзода, раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар матлабе, ки дар АМИТ “Ховар” нашр кардааст, мегӯяд, қатъномаи мазкур метавонад заминаҳоеро барои технологияҳои нав ба вуҷуд оварад ва баҳри баланд бардоштани обрӯи байналмилалии Тоҷикистон хидмати арзанда намояд.
- Қабули қатъномаи мазкур бори дигар собит мекунад, ки кишварҳои рӯ ба инкишоф метавонанд на танҳо ҳамчун истифобарандагони технологияҳо ва қоидаҳои аз ҷониби кишварҳои пешрафта таҳия ва пешниҳодшуда бошанд, балки ҳамчун ташаббускори фаъоли меъёрӣ дар арсаи байналмилалӣ баромад намоянд ва мушкилиҳои ҷаҳониро муайян созанд, - мегӯяд профессор С. Давлатзода.
ТАЪСИРИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ (ЗС) БА РУШДИ ИҚТИСОД
Аз нуқтаи назари таҳлилгарон, қабули қатъномаи мазкур на танҳо аз ҷиҳати сиёсӣ, балки аз нуқтаи назари иқтисодӣ низ манфиатовар аст ва дар ташаккули соҳаи иқтисод дар кишвар метавонад мусоидат намояд.
Ба андешаи Рустам Гулов, соҳаи ЗС ба иқтисодиёт алоқамандии зич дошта, он метавонад иқтисоди кишварро боз ҳам баланд бардорад, дар ҳолате ки шароити хуби иқтисодӣ барои коркарди технологияи нави ЗС ба роҳ монда шавад.
- Аз ин нуқтаи назар, бояд шароити мусоиди иқтисодӣ фароҳам оварда шавад, то коркард ва рушди технологияҳои нав дар кишвар ба роҳ монда шуда, барои рушди иқтисодӣ ва ҷалби чунин технологияҳо ба кишвар заминаи мусоид фароҳам гардад.
Ба гуфтаи Гулов, аллакай дар кишвар барои фароҳам овардани чунин имкониятҳо заминаҳо гузошта шуда истодаанд, вале ба ҳар сурат, бояд таҷрибаи ҷаҳониро омӯзем ва шояд чунин имконияту афзалиятҳоро боз ҳам бештар гардонем.
Ба андешаи Маҳмадшо Досиев, профессори тоҷик, таъсири зеҳни сунъӣ ба иқтисод пеш аз ҳама тавассути баланд бардоштани ҳосилнокӣ ба амал меояд. Ба гуфтаи ӯ, корхонаҳо метавонанд бо истифода аз захираҳои камтар маҳсулот ё хизматрасонии бештар истеҳсол кунанд. Масалан, зеҳни сунъӣ метавонад ҳолати таҷҳизотро назорат карда, пешакӣ муайян кунад, ки он кай метавонад вайрон шавад.
- Дар соҳаи молия онҳо метавонанд хавфҳои қарзӣ ва амалиёти ғайриоддиро муайян кунанд. Дар соҳаи савдо бошад, таҳлили рафтори истеъмолкунандагон барои пешгӯии талабот ва идоракунии захираҳо истифода мешавад, - илова мекунад номбурда.
Инчунин, ба андешаи Мирзораҳимзода Муродалӣ, мудири кафедраи илмҳои табиатшиносӣ ва риёзии Академияи миллии илмҳои кишвар, таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки рақамикунонӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо воситаи муосир намудани хизматрасониҳо, балки заминаи гузариш ба модели нави иқтисодӣ мебошад.
Ба гуфтаи ӯ, дар ин раванд зеҳни сунъӣ метавонад ҳамчун технологияе амал кунад, ки маълумоти рақамиро ба воситаи таҳлил, пешгӯӣ ва қабули қарорҳои оқилона табдил диҳад.
МАРҲИЛАИ НАВИ РУШДИ МИЛЛӢ, АҲАММИЯТИ СТРАТЕГӢ
Коршиносон қабули қатънома оид ба зеҳни сунъиро як марҳилаи муҳим дар рушди миллӣ ва дорои аҳаммияти стратегӣ арзёбӣ мекунанд. Аз ҷумла, Мирзораҳимзода Муродалӣ, мудири кафедраи илмҳои табиатшиносӣ ва риёзии Академияи миллии илмҳои кишвар иброз медорад, ки рақамикунонӣ ва зеҳни сунъӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар марҳилаи нави рушди миллӣ аҳаммияти стратегӣ пайдо кардааст. Ба гуфтаи ӯ, агар дар марҳилаҳои аввали истиқлолият масъалаи асосӣ ташаккули иқтисоди миллӣ ва инфрасохтори давлатдорӣ бошад, имрӯз рушди технологӣ, иқтисоди донишбунёд ва таҳкими сармояи инсонӣ аз самтҳои муҳим ба ҳисоб мераванд. Ӯ таъкид менамояд, ки яке аз самтҳои муҳими истифодаи зеҳни сунъӣ дар Тоҷикистон ҳалли масъалаҳои миллӣ ва глобалӣ мебошад.
- Идоракунии захираҳои об, мониторинги пиряхҳо, пешгӯии офатҳои табиӣ, кишоварзии дақиқ, энергетика, маориф, тандурустӣ ва коркарди забони тоҷикӣ соҳаҳое мебошанд, ки дар онҳо истифодаи технологияҳои зеҳнӣ метавонад ҳам аҳаммияти иқтисодӣ ва ҳам иҷтимоӣ дошта бошад, - меафзояд номбурда.
Мирзораҳимзода Муродалӣ таъкид мекунад, ки муваффақияти Тоҷикистон дар ин самт аз се омили асосӣ вобаста аст: сифати инфрасохтори рақамӣ, сатҳи сармояи инсонӣ ва сифати идоракунии технологӣ. Ба назари ӯ, агар ин се самт ҳамоҳанг рушд кунанд, зеҳни сунъӣ метавонад ба яке аз муҳаррикҳои нави рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар табдил ёбад.
Ӯ ҳамчунин мегӯяд, ки фарқи зеҳни сунъӣ аз технологияҳои рақамии марҳилаи қаблӣ дар имконияти таҳлил, тасниф, пешгӯӣ, шинохти намунаҳо, коркарди забони табиӣ ва автоматизатсияи як қатор вазифаҳои зеҳнӣ мебошад. Аз ин рӯ, масъала барои Тоҷикистон танҳо ворид кардани зеҳни сунъӣ нест, балки истифодаи он барои таҳкими пояҳои рушди миллӣ мебошад.
- Истифодаи дурусти зеҳни сунъӣ метавонад барои ҳалли як қатор масъалаҳои мавҷуда ва рушди иқтисодиву иҷтимоии кишвар мусоидат намояд, - илова менамояд ӯ.
Ҳамзамон, ба гуфтаи профессор Маҳмадшо Досиев татбиқи ин технологияҳо метавонад ба баланд шудани қобилияти меҳнат, коҳиш ёфтани хароҷоти истеҳсолӣ, рушди соҳибкорӣ ва беҳтар гардидани сифати хизматрасониҳои давлатӣ мусоидат кунад.
РУШДИ СОҲАИ МАОРИФ МУҲИМ АСТ
Мутахассисони соҳа бар онанд, ки бо истифода аз чунин имконияте, ки фароҳам оварда шудааст, барои боз ҳам рушд додани соҳаи зеҳни сунъӣ, моро зарур аст, пеш аз ҳама, соҳаи маорифро рушд диҳем. Ба гуфтаи Рустам Гулов, мутахассиси соҳаи IT, бояд ба назар гирифт, ки ЗС яке аз соҳаҳои мураккаб аст ва барои рушди он пеш аз ҳама илм ва соҳаи маориф бояд рушд кунад.
- Агар хоҳем, ки илми мо воқеан рушд кунад, пеш аз ҳама бояд соҳаи маорифи кишварро боз ҳам рушд диҳем. Мо бояд дар ин самт фаъолияти худро ҷиддӣ ба роҳ монда, ба сифати таълим аҳамияти бештар диҳем. Дар мактабҳо ва донишгоҳҳо бояд тағйироти ҷиддӣ ба амал оварда шавад.
Инчунин, ба гуфтаи ӯ, дар соҳаи маориф низ бояд ислоҳот сурат гирад, зеро идома додани усулҳои пешинаи таълим ва дур кардани хонандагону донишҷӯён аз раванди омӯзиш метавонад ба рушди соҳа ва илм таъсири манфӣ расонад, - баён медорад ин мутахассис.
Ҳамзамон, ба андешаи Мирзораҳимзода Муродалӣ барои рушди ин самт пеш аз ҳама инфрасохтори рақамӣ, илм, маориф ва сармояи инсонӣ бояд тақвият дода шаванд. Дар сурати фароҳам овардани чунин замина, зеҳни сунъӣ метавонад ба яке аз омилҳои муҳими рушди миллӣ табдил ёбад.
Дар маҷмуъ, коршиносон бар ин назаранд, ки қабули қатънома оид ба зеҳни сунъӣ метавонад барои Тоҷикистон заминаи рушди технологӣ ва иқтисодиро фароҳам оварад. Ба гуфтаи онҳо, истифодаи дурусти имкониятҳои зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои гуногун ва омодасозии кадрҳо метавонад, ба рушди иқтисодиву иҷтимоии кишвар мусоидат кунад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Ташаббуси навбатии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба зеҳни сунъӣ аз ҷониби СММ қабул гардид, ки он нуфузи кишварро бори дигар дар арсаи байналмилалӣ баланд бардошт. Ташаббуси мазкур аз ҷониби Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон пешниҳод гардид, ки 31-уми августи соли равон Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатънома оид ба “Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод”-ро қабул кард.
Ба ҷонибдории ин ҳуҷҷат 144 давлат раъй доданд. Ҳамин тариқ, 31 августи соли 2027 ба як санаи алоҳидаи байналмилалӣ бахшида ба рушд ва истифодаи бехатар, ҳифзшуда ва боэътимоди фанновариҳои ҳуши маснӯӣ табдил хоҳад ёфт.
Зикр мегардад, ки интихоби 31-уми август аҳамияти таърихӣ дорад, зеро маҳз дар ҳамин рӯз, соли 1955, пешниҳоди лоиҳаи таҳқиқотии Донишгоҳи Дартмут оид ба зеҳни сунъӣ ба миён гузошта шуда буд.
Бояд гуфт, ки қаблан рӯзи 25-уми июли соли гузашта Маҷмаи умумии СММ лоиҳаи қатъномаи “Нақши зеҳни сунъӣ (ҳуши маснуӣ) дар фароҳам овардани имконоти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ”-ро, ки аз сӯи Тоҷикистон пешниҳод гардида буд, бо иттифоқи оро қабул карда буд. Ташаббуси мазкур моҳи сентябри соли 2024 аз сӯи муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханронӣ дар Мубоҳисаҳои умумии Иҷлоси 79-уми Маҷмаи Умумии СММ пешниҳод гардида буд.
ЯКЕ АЗ ТАШАББУСҲОИ КАЛИДӢ
Қабули ин қатъномаро коршиносон идомаи сиёсати пайгиронаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва ташаббусҳои Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар самти рушди зеҳни сунъӣ, технологияҳои навин ва истифодаи масъулонаи онҳо арзёбӣ мекунанд.
Ба гуфтаи профессор Маҳмадшо Досиев, ташаббуси мазкур дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияи муосир яке аз масъалаҳои калидӣ арзёбӣ мегардад, зеро қабули он дар шинохти илму техника ва навовариҳои самтҳои мухталифи ҳаёти сиёсию иҷтимоӣ ҷойгоҳи хосса дошта, бори дигар давлати ташаббускор будани Тоҷикистонро дар сатҳи ҷаҳонӣ нишон медиҳад. Ба гуфтаи ӯ, ҳамзамон, барои Ҷумҳурии Тоҷикистон ин ташаббус дар ташаккули рӯзномаи байналмилалӣ оид ба зеҳни сунъӣ аҳаммияти хосса дошта, аз мавқеи фаъоли кишвар дар истифодаи технологияҳои навин ба манфиати рушди устувор ва некуаҳволии инсоният дарак медиҳад.
- Дар чунин замина, қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид таҳти унвони “Рӯзи байналмилалии зеҳни сунъии бехатар, ҳифзшуда ва боэътимод” рӯйдоди муҳим дар ташаккули меъёрҳо ва механизмҳои байналмилалии идоракунии зеҳни сунъӣ ба ҳисоб меравад, - мегӯяд номбурда.
Ҳамзамон, ба гуфтаи мутахассиси соҳаи IT Рустам Гулов, эътироф кардани ин ки Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар мавзуи зеҳни сунъӣ яке аз кишварҳои пешқадам аст ва хусусан дар муайян кардани сиёсати соҳаи зеҳни сунъӣ саҳми худашро мегузорад, боиси ифтихор аст.
- Метавонем гӯем, ки маҳз яке аз қадамҳои хеле муҳимро дар ин самт гузошта истодаем. Ин нишондиҳандаи он аст, ки Тоҷикистон на танҳо ҳамчун як истеъмолкунандаи одии зеҳни сунъӣ, балки яке аз ташаббускорон дар арсаи байналмилалӣ аст, - гуфт номбурда.
Профессор Сайфиддин Давлатзода, раиси Комиссияи олии аттестатсионии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, дар матлабе, ки дар АМИТ “Ховар” нашр кардааст, мегӯяд, қатъномаи мазкур метавонад заминаҳоеро барои технологияҳои нав ба вуҷуд оварад ва баҳри баланд бардоштани обрӯи байналмилалии Тоҷикистон хидмати арзанда намояд.
- Қабули қатъномаи мазкур бори дигар собит мекунад, ки кишварҳои рӯ ба инкишоф метавонанд на танҳо ҳамчун истифобарандагони технологияҳо ва қоидаҳои аз ҷониби кишварҳои пешрафта таҳия ва пешниҳодшуда бошанд, балки ҳамчун ташаббускори фаъоли меъёрӣ дар арсаи байналмилалӣ баромад намоянд ва мушкилиҳои ҷаҳониро муайян созанд, - мегӯяд профессор С. Давлатзода.
ТАЪСИРИ ЗЕҲНИ СУНЪӢ (ЗС) БА РУШДИ ИҚТИСОД
Аз нуқтаи назари таҳлилгарон, қабули қатъномаи мазкур на танҳо аз ҷиҳати сиёсӣ, балки аз нуқтаи назари иқтисодӣ низ манфиатовар аст ва дар ташаккули соҳаи иқтисод дар кишвар метавонад мусоидат намояд.
Ба андешаи Рустам Гулов, соҳаи ЗС ба иқтисодиёт алоқамандии зич дошта, он метавонад иқтисоди кишварро боз ҳам баланд бардорад, дар ҳолате ки шароити хуби иқтисодӣ барои коркарди технологияи нави ЗС ба роҳ монда шавад.
- Аз ин нуқтаи назар, бояд шароити мусоиди иқтисодӣ фароҳам оварда шавад, то коркард ва рушди технологияҳои нав дар кишвар ба роҳ монда шуда, барои рушди иқтисодӣ ва ҷалби чунин технологияҳо ба кишвар заминаи мусоид фароҳам гардад.
Ба гуфтаи Гулов, аллакай дар кишвар барои фароҳам овардани чунин имкониятҳо заминаҳо гузошта шуда истодаанд, вале ба ҳар сурат, бояд таҷрибаи ҷаҳониро омӯзем ва шояд чунин имконияту афзалиятҳоро боз ҳам бештар гардонем.
Ба андешаи Маҳмадшо Досиев, профессори тоҷик, таъсири зеҳни сунъӣ ба иқтисод пеш аз ҳама тавассути баланд бардоштани ҳосилнокӣ ба амал меояд. Ба гуфтаи ӯ, корхонаҳо метавонанд бо истифода аз захираҳои камтар маҳсулот ё хизматрасонии бештар истеҳсол кунанд. Масалан, зеҳни сунъӣ метавонад ҳолати таҷҳизотро назорат карда, пешакӣ муайян кунад, ки он кай метавонад вайрон шавад.
- Дар соҳаи молия онҳо метавонанд хавфҳои қарзӣ ва амалиёти ғайриоддиро муайян кунанд. Дар соҳаи савдо бошад, таҳлили рафтори истеъмолкунандагон барои пешгӯии талабот ва идоракунии захираҳо истифода мешавад, - илова мекунад номбурда.
Инчунин, ба андешаи Мирзораҳимзода Муродалӣ, мудири кафедраи илмҳои табиатшиносӣ ва риёзии Академияи миллии илмҳои кишвар, таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки рақамикунонӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо воситаи муосир намудани хизматрасониҳо, балки заминаи гузариш ба модели нави иқтисодӣ мебошад.
Ба гуфтаи ӯ, дар ин раванд зеҳни сунъӣ метавонад ҳамчун технологияе амал кунад, ки маълумоти рақамиро ба воситаи таҳлил, пешгӯӣ ва қабули қарорҳои оқилона табдил диҳад.
МАРҲИЛАИ НАВИ РУШДИ МИЛЛӢ, АҲАММИЯТИ СТРАТЕГӢ
Коршиносон қабули қатънома оид ба зеҳни сунъиро як марҳилаи муҳим дар рушди миллӣ ва дорои аҳаммияти стратегӣ арзёбӣ мекунанд. Аз ҷумла, Мирзораҳимзода Муродалӣ, мудири кафедраи илмҳои табиатшиносӣ ва риёзии Академияи миллии илмҳои кишвар иброз медорад, ки рақамикунонӣ ва зеҳни сунъӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар марҳилаи нави рушди миллӣ аҳаммияти стратегӣ пайдо кардааст. Ба гуфтаи ӯ, агар дар марҳилаҳои аввали истиқлолият масъалаи асосӣ ташаккули иқтисоди миллӣ ва инфрасохтори давлатдорӣ бошад, имрӯз рушди технологӣ, иқтисоди донишбунёд ва таҳкими сармояи инсонӣ аз самтҳои муҳим ба ҳисоб мераванд. Ӯ таъкид менамояд, ки яке аз самтҳои муҳими истифодаи зеҳни сунъӣ дар Тоҷикистон ҳалли масъалаҳои миллӣ ва глобалӣ мебошад.
- Идоракунии захираҳои об, мониторинги пиряхҳо, пешгӯии офатҳои табиӣ, кишоварзии дақиқ, энергетика, маориф, тандурустӣ ва коркарди забони тоҷикӣ соҳаҳое мебошанд, ки дар онҳо истифодаи технологияҳои зеҳнӣ метавонад ҳам аҳаммияти иқтисодӣ ва ҳам иҷтимоӣ дошта бошад, - меафзояд номбурда.
Мирзораҳимзода Муродалӣ таъкид мекунад, ки муваффақияти Тоҷикистон дар ин самт аз се омили асосӣ вобаста аст: сифати инфрасохтори рақамӣ, сатҳи сармояи инсонӣ ва сифати идоракунии технологӣ. Ба назари ӯ, агар ин се самт ҳамоҳанг рушд кунанд, зеҳни сунъӣ метавонад ба яке аз муҳаррикҳои нави рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар табдил ёбад.
Ӯ ҳамчунин мегӯяд, ки фарқи зеҳни сунъӣ аз технологияҳои рақамии марҳилаи қаблӣ дар имконияти таҳлил, тасниф, пешгӯӣ, шинохти намунаҳо, коркарди забони табиӣ ва автоматизатсияи як қатор вазифаҳои зеҳнӣ мебошад. Аз ин рӯ, масъала барои Тоҷикистон танҳо ворид кардани зеҳни сунъӣ нест, балки истифодаи он барои таҳкими пояҳои рушди миллӣ мебошад.
- Истифодаи дурусти зеҳни сунъӣ метавонад барои ҳалли як қатор масъалаҳои мавҷуда ва рушди иқтисодиву иҷтимоии кишвар мусоидат намояд, - илова менамояд ӯ.
Ҳамзамон, ба гуфтаи профессор Маҳмадшо Досиев татбиқи ин технологияҳо метавонад ба баланд шудани қобилияти меҳнат, коҳиш ёфтани хароҷоти истеҳсолӣ, рушди соҳибкорӣ ва беҳтар гардидани сифати хизматрасониҳои давлатӣ мусоидат кунад.
РУШДИ СОҲАИ МАОРИФ МУҲИМ АСТ
Мутахассисони соҳа бар онанд, ки бо истифода аз чунин имконияте, ки фароҳам оварда шудааст, барои боз ҳам рушд додани соҳаи зеҳни сунъӣ, моро зарур аст, пеш аз ҳама, соҳаи маорифро рушд диҳем. Ба гуфтаи Рустам Гулов, мутахассиси соҳаи IT, бояд ба назар гирифт, ки ЗС яке аз соҳаҳои мураккаб аст ва барои рушди он пеш аз ҳама илм ва соҳаи маориф бояд рушд кунад.
- Агар хоҳем, ки илми мо воқеан рушд кунад, пеш аз ҳама бояд соҳаи маорифи кишварро боз ҳам рушд диҳем. Мо бояд дар ин самт фаъолияти худро ҷиддӣ ба роҳ монда, ба сифати таълим аҳамияти бештар диҳем. Дар мактабҳо ва донишгоҳҳо бояд тағйироти ҷиддӣ ба амал оварда шавад.
Инчунин, ба гуфтаи ӯ, дар соҳаи маориф низ бояд ислоҳот сурат гирад, зеро идома додани усулҳои пешинаи таълим ва дур кардани хонандагону донишҷӯён аз раванди омӯзиш метавонад ба рушди соҳа ва илм таъсири манфӣ расонад, - баён медорад ин мутахассис.
Ҳамзамон, ба андешаи Мирзораҳимзода Муродалӣ барои рушди ин самт пеш аз ҳама инфрасохтори рақамӣ, илм, маориф ва сармояи инсонӣ бояд тақвият дода шаванд. Дар сурати фароҳам овардани чунин замина, зеҳни сунъӣ метавонад ба яке аз омилҳои муҳими рушди миллӣ табдил ёбад.
Дар маҷмуъ, коршиносон бар ин назаранд, ки қабули қатънома оид ба зеҳни сунъӣ метавонад барои Тоҷикистон заминаи рушди технологӣ ва иқтисодиро фароҳам оварад. Ба гуфтаи онҳо, истифодаи дурусти имкониятҳои зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои гуногун ва омодасозии кадрҳо метавонад, ба рушди иқтисодиву иҷтимоии кишвар мусоидат кунад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед