ҶОМЕА
Чоршанбе 06 Май 2026 09:03
11212
Дар ҳама давру замонҳо писар ва хонаводаи ӯ барои духтаре, ки келини хонадони худ кардан мехоҳад, як миқдори муайяни маҳр пардохт мекунанд. Мувофиқи шариати исломӣ ҳар як зан бояд маҳр, ё қалин дошта бошад. Маҳр пули нақд ва ё молу ашёест, ки шавҳар қабл аз издивоҷ ба арӯсшавандааш мепардозад. Дар Қуръони карим (“Нисо”, 4) чунин омадааст: “Ва маҳри занонро ба таври ҳатмӣ пардохт намоед”.

Воқеан, маҳр ё қалин, ки ҳангоми оиладоршавии писару духтар бояд пардохт шавад, яке аз масъалаҳои баҳсноки ҷомеаи мо ба шумор меравад. Солҳои охир дар баъзе манотиқи кишвар андозаи маҳрро хеле боло бурдаанд, ки бархе аз сокинон инро ба беинсофии духтардор рабт медиҳанд.

КАМ Ё ЗИЁД?

Чанде қабл дар шабакаи иҷтимоии Фейсбук атрофи ин масъала баҳси доманадоре сурат гирифт, ки асосан духтардорон аз кам будани миқдори маҳр менолиданду писардорон аз зиёд будани он. Нафаре андешаҳои худ-ро доир ба ин масъала ба таври зайл баён кардааст: “Қалини арӯс ба 60-70 ҳазор сомонӣ расидааст. Кош, арӯсе, ки хонаи шавҳар меояд, арзиши эҳтироми шавҳар ва хонадони ӯро аз пул болотар донад. Афсӯс, ки чанд моҳи аввал “дадаҷон”-у “оҷаҷон” мегӯяду баъдан хулқу атвораш дигар гашта, байни модару писар тухми нифоқ мепошад. Ва орзуи ҷудо зистанро мекунад...”.

Ба ин андеша вокунишҳо хеле тезутунд ва мутафовитанд. Агар нафаре тарафдори ин андешаҳо бошад, нафари дуюм онро куллан инкор мекунаду далел низ пеш меорад. Яке маҳри зиёдро ҳатмӣ меҳисобаду дигаре кам будани онро омили бобаракатӣ ва пойдории оила унвон мекунад.

МИННАТ НАКУНЕД!

“Он маблағе, ки писардор медиҳад, чандкарата ба хонаи худаш бармегардад. Дуруст нест, ки пули ба арӯсшаванда медодаро миннат кунед”, - мегӯяд Марям Давлатова.

Меҳрбону Тоҳирзода бошад, андешаҳои ӯро тақвият дода, чунин нигоштааст: “Кош он арӯсе, ки аз дари хонаи шавҳар медарояд, ба зулми хонаводаи ӯ рӯ ба рӯ нашавад! Ҳар як зан орзуи хонаи алоҳидаи худро дорад ва ба ин ҳуқуқ низ дорад. Келин хизматгор не, балки зани шавҳари худ ва модари ояндаи фарзандони ӯст. Қарсак аз ду тараф меояд...”.

Дилрабо Израйлова аз тарбияи хуб надоштани бархе аз ҷавонони имрӯз изҳори нигаронӣ мекунад. “Он маблағе, ки ба хонаи арӯсшаванда мебаред, ду баробар бармегардад, ба ҷойи арӯсро паст задан хуб мешуд, аввал писарони худро тарбияи дуруст диҳем, то бадмасту носкашу бангӣ набошанду аз даҳонашон борони ҳақорат наборад...”, - мегӯяд ӯ.

“БА ДУХТАРАМ НАРХ НАМЕГУЗОРАМ”

Муҳаммадзоиршо Худоёров, як корбари дигари ин шабакаи иҷтимоӣ пардохти маблағи муайянро барои арӯс рад карда мегӯяд: “Қалин аз падару модари келиншаванда ва падару модари домод вобаста аст. Агар падару модари бераҳму беинсоф набошӣ, духтарро нарх намемонӣ. Масалан, ман 2 духтар ба шавҳар додаам, аз касе маҳр талаб накардаам, чизе, ки хостанд, доданду нахостанд, не. Муҳим, зиндагонии фарзандон хуш гузараду хушбахт бошанд”.

МУРОСО КУНЕМ, НА САВДО

“Гулдухтароне ҳастанд, ки моли Қорунро пайандозашон кунем, меарзанд. Шаъну шарафи духтари тоҷикро нарезонед. Гап сари он маблағе, ки медиҳед, намеравад. Маслиҳату муросо кунед, на савдо”, - мегӯяд Фирӯз Холиқов.

Абдулмаҷид Раҳмонов бошад, омили асосии ҷудошавии оилаҳои ҷавонро на маҳри зиёду кам, балки дахолат ва муомилаи нодурусти хушдоманҳо меҳисобад. Ӯ мегӯяд, “баъди тӯй шуруъ мешавад таънаю маломати эшон: мебели пастсифат овардӣ, либоси дуруст надорӣ, хӯрок пухта наметавонӣ, бачам ҳайф шуд, баро рав.. бачама боз 1000 долларда духтар гирифта метиям... ва амсоли ин...”.

Аксаран зиндагонии алоҳидаи навхонадоронро на маҳкум, балки тарафдорӣ намудаву инро асоси пойдории оилаҳои ҷавон мешуморанд. “Беҳтарин кор аст, вақте ҷавонон алоҳида зиндагӣ кунанд. Ҷудошавӣ ҳам кам мешавад. Ягон кас ҳам набояд ба зиндагиашон дахолат кунад. На хушдоман, на қайсингул, на хусуру на падару модари арӯс. То кай онҳоро назорат мекунем? Монед, худашон ҳаёташонро бисозанд”, - гуфтааст Заринаи Алиназар.

КӢ ГУНАҲКОР?

Сабоҳат Хайлоева низ ин андешаҳоро тақвият дода, чунин менависад: “Барои чӣ фақат айби духтаронро мекобед? Дар ҳоле ки 90-100 фоиз хонавайрониҳо бо айби писарон ва модарони онҳо сурат мегирад. Чун аксарияти онҳо арӯсро на ҳамчун зан ва узви комилҳуқуқи оила, балки ҳамчун хизматгори беҳуқуқу бемаош қабул мекунанд, ба ӯ зулм мекунанд. Дигар ин ки маҳр барои ҳар як зан фарз аст ва бояд гуфт, ки маҳри камтарин дар Тоҷикистон аст. Дар аксар давлатҳои мусулмонӣ маҳри духтар нисбат ба мо хеле гарон аст”.

Назар ном корбари ин шабака дар ин масъала на зану мард, на оила, балки расму оинро айбдор мешуморад. Ӯ мегӯяд, “он давраҳое, ки мо дар хонаҳои тангу торик, бобову бибӣ, падару модар, фарзандону келину набераҳо якҷоя зиндагӣ мекардем, гузаштанд. Ҳозир асри 21, замона дигар шудааст, шароит куллан дигар аст. Фарзандонро ба воя расонида, ба зиндагии мустақил бояд ҳидоят кунем”.

“Бигзор маҳр бошад, чун чизе, ки бе пул ва осон ба даст меояд, осон аз даст меравад”, - мегӯяд Пулод Бахтиев.

БО КЕЛИН МИСЛИ ДУХТАР МУНОСИБАТ КУНЕМ

Марям Ҳафизова андешаҳо-яшро атрофи ин масъала чунин баён кардааст:. “Ба волидони келин ҳаққи маҳр (қалин) медиҳеду ғуломи ҳалқабаргӯш ба хона меоред? Аҷобати кор дар он аст, ки духтардор ҳамон 40 ё 50 ҳазор сомониро мегираду ба болои он боз маблағи бештар монда, барои духтараш ҷиҳоз мехарад ва ба хонаи домод мебарад. Бовар кунед, духтардор баробари писардор харҷ мекунад, аммо баъзе нафарони бефарҳанг “мо қалин додем” гӯён, духтардорро забонкӯтоҳ мекунанд. Ин як масъалаи муҳим ва баҳсбарангез аст, хубтараш қалин надиҳеду мувофиқи тавон ҳарду тараф барои навхонадорон туҳфаҳо харанд. Бо келин бошад, мисли духтари худ муносибат кунед”.

ДУХТАРОН ЧӢ МЕГӮЯНД?

Тавре мушоҳида мешавад, бо гузашти замон ва ташаккулёбии тафаккури одамон назару андешаҳо низ тағйир меёбад. Чанд соле қабл дар деҳот маҳри духтарҳои таҳсилнакардаю хонашин бештар буд. Имрӯз бошад, аксаран бар онанд, ки маҳри духтари хондагӣ бояд зиёдтар бошад. Ҳар духтаре, ки маҳраш зиёд бошад, дар байни дигар духтарон мефахрад, ки қимати болотар дорад. Оё дуруст аст, ки болои духтар нарх гузошта шавад? Ин ҷо андешаҳои чанде аз духтаронро меорем:
Дилрабо Расулова, сокини ноҳияи Рӯдакӣ, донишҷӯ:

“Имрӯз нарху навои бозор хеле гарон аст. Масалан, агар барои ман 30 ё 40 ҳазор сомонӣ маҳр биёранд, он ба чизе намерасад. Шояд чанд соле пеш 20 ё 30 ҳазор сомонӣ барои хароҷоти арӯс мерасид, аммо имрӯз он хеле кам аст, чун нархҳо осмониянду бо ин маблағ чизе харида намешавад. Арӯс аз сӯзану ришта сар карда, то сару либосро барои чор фасли сол бояд бигирад”.

Зарина Қосимова, сокини шаҳри Душанбе, донишҷӯ:

“Агар барои духтар 50 ҳазор сомонӣ қалин биёранд, он ба хароҷоташ намерасад, чунки агар моли босифат гирад, ин маблағ ҳатто барояш камӣ ҳам мекунад. Масалан, барои харидани мебел, сандуқ, сару либос, лавозимоти ороишӣ, кӯрпачаворӣ, қолин ва монанди инҳо маблағи зиёде харҷ кардан лозим мешавад. Дас-тархони пеши меҳмонҳо бошад, хароҷоти алоҳида талаб мекунад. Ғайр аз ин, барои хусуру хушдоман ва хонаводаи домод низ ягон чиз харидан лозим аст, дар толорҳои ороишӣ низ рӯз то рӯз нархро баланд мебардоранд, ки ин ҳам харҷи зиёде аст”.

Наргис Умарова, сокини ноҳияи Тоҷикобод:

“Дар маҳалли мо духтардор намегӯяд, ки чӣ қадар қалин биёранд, чун ин ба худи писардор вобастагӣ дорад. Аммо агар қалини кам биёранд, тӯй барпо намешавад. Чанде пеш духтари амакамро ба шавҳар доданӣ шудем, рӯзи тӯй писардор қалинро кам овард, амакам дар ҷояш тӯйро боздоштанд ва ба издивоҷ ризоият надоданд”.

Дилноза Асалзода, сокини ноҳияи Сангвор, донишҷӯ:

“Баъзан хостгорон бо шунидани нархи баланди қалин аз хонаи духтардор баромада мераванд. Хуб мешуд, ки писардорон қабл аз он ки ба ҷое хостгорӣ мераванд, хуб фикр кунанд. Бинанд, ки ба кадом духтар имкону шароиташон мерасад. Шояд додани 50 ё 60 ҳазор сомонӣ беинсофӣ бошад, аммо талаботи рӯз чунин аст. Духтар, ки ба хонаи шавҳараш чизе набарад, аз рӯзи аввал таънашунав мегардад”.

Нилуфар Азимзода, сокини ноҳияи Файзобод:

“Аз қадим барои анҷоми маросими тӯю сур мо оинҳое дорем, аз қабили додани пули маҳр. Бо гузашти солҳо дар он тағйирот ба амал омадаву имрӯз ин калима табдил ёфта ба мафҳуми басо нороҳаткунанда барои зиёде аз ҷавонписарон. Чун ба қавле нархи духтарон то андозае гарон шудааст. Хуб аст, ки мо посдори баъзе оинҳоямон монем, аммо тӯйҳои дар шакли имрӯз ҷорӣ чандон қобили қабул нест. Аз сӯйи баъзе волидон гузоштани нархи гарон барои духтарони худ ин савдоеро мемонад, ки хеле нороҳаткунанда аст. Дуруст, ки барои хариди ҷиҳози духтар низ маблағи гароне лозим меояд, аммо он пулҳоро аз ҷониби домод ба қавле зӯран ситонидану ба духтар сарф кардан ҳам наметавонад хуб бошад. Ҳамин зиёд хостанҳост, ки тавлид месозад нофаҳмиҳоро ҳанӯз аз оғози оиладоршавӣ”.

Хуб мешуд, то волидони духтар бар ивази ризояти худ маблағи зиёде намехостанду волидони писар низ дар овардани ҷиҳози арӯс сахтгиру кунҷков намебуданд. Ин метавонад дар натиҷаи маслиҳати тарафайн анҷом ёбаду волидон аз баъзе харҷҳои нолозим даст кашанд. Яъне, ҳар ду ҷониб ҳолати модии ҳамдигарро дарк карда, сари қароре оянд ва маблағро маҳз барои чизҳои лозимӣ ҷудо намоянд. Бигзор бошад додани пули маҳр, аммо он дар доираи доштаҳову хостаҳои ҷониби арӯсу домод тақдим гардад, то баъзе ҷавонписарон маҷбур набошанд, танҳо баъди кори тӯлонӣ ва соҳиб шудан ба маблағи муайян андешаи оиладоршавиро ба сар кунанд. Мо қодир ҳастем, ба ин ки баъзе аз русуми зиёдхарҷро худ решакан созем, то ҳар маросимамон хубу бидуни нофаҳмиҳо сурат гирад.

Шаҳло ЭШОНОВА, “ҶТ”

Эзоҳи худро нависед



Рамзҳо дар расм