ҶОМЕА
Шанбе 02 Май 2026 12:34
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон теъдоди муассисаҳои таълимии томактабӣ сол аз сол дар ҳоли афзоиш аст, ки ин аз таваҷҷуҳ ва дастгириҳои бевоситаи Ҳукумати кишвар шаҳодат медиҳад. Вале таҳлилҳо нишон медиҳанд, ки дар ин самт мушкилиҳо низ ҷой доранд, ки то ҳол ба пуррагӣ ҳалли худро наёфтаанд.
Бино ба иттилои расмӣ, соли 2025 шумораи муассисаҳои томактабӣ дар Тоҷикистон ба 795 адад расидааст, ки дар муқоиса бо соли 2024 38 муассиса зиёд мебошад. Сохтмони боз 98 муассисаи томактабии дигар дар шаҳри Душанбе барои 23 ҳазор кӯдак идома дорад.
Ҳамзамон, барои фарогирии бештари кӯдакон ба таҳсилоти томактабӣ шаклҳои алтернативии таълим низ ба роҳ монда мешавад. Аз ҷумла, дар назди муассисаҳои таҳсилоти умумӣ 3154 маркази инкишофи кӯдак бо фарогирии 182,7 ҳазор кӯдак таъсис дода шудааст.
Тибқи дастуру супоришҳои Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ба мақомотҳои дахлдор дода шудааст, солҳои оянда бо назардошти афзоиши аҳолӣ дар ҳар маҳалли аҳолинишин, ки 100 оила зиндагӣ мекунад, бояд як муассисаи томактабӣ бунёд карда шавад. Яъне дар панҷ соли оянда бо истифода аз ҳама сарчашмаҳои маблағгузорӣ ва бо назардошти ҳадафи гузошташуда барои фарогирии 50 фоизи кӯдакони синни томактабӣ бунёди 800 муассисаи таҳсилоти томактабиро таъмин намоянд.
“Ислоҳоти куллиро маҳз аз кӯдакистон оғоз намоем”
Ҳукумати Тоҷикистон ба рушди зинаи таҳсилоти томактабӣ, ки барои ташаккули қобилияти зеҳнии хурдсолон марҳилаи муҳим ба ҳисоб меравад, эътибори аввалиндараҷа медиҳад ва барои ҳалли мушкилиҳои дар ин самт ҷойдошта корҳои назаррасро анҷом медиҳад.
Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низ дар суханрониҳояшон ҳамеша сифати таълимро баҳогузорӣ намуда, ба ислоҳоти куллӣ дар ин самт ишора мекунанд.
“Сифати таҳсилот дар кишвар аз зинаи томактабӣ оғоз меёбад ва маҳз дар ҳамин давра пойдевори маърифати насли оянда гузошта мешавад. Агар мо хоҳем, ки дар оянда кадрҳои сатҳи ҷаҳонӣ, олимони варзида ва ватанхоҳони асил дошта бошем, бояд ислоҳоти куллиро маҳз аз кӯдакистон оғоз намоем,-таъкид намуданд Пешвои миллат.
Дар яке аз суханрониҳояшон Сарвари давлат таъкид намуда буданд: “Имрӯз вақти он расидааст, ки ба зинаи аввали низоми маориф, яъне тарбияи томактабӣ, таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шавад, зеро дар муассисаҳои тарбияи томактабӣ хиштҳои нахустини бинои шахсият ва ҷаҳонбинии инсон гузошта мешаванд”.
Вазъ беҳтар, вале мушкил низ ҷой дорад
Мутахассисон бар он назаранд, ки вазъи муассисаҳои таълимӣ дар кишвар нисбат ба солҳои қабл рӯ ба беҳбудӣ овардааст, вале бо вуҷуди дастовардҳо дар ин самт то ҳол мушкилиҳо низ ба назар мерасанд.
Холинова Мижгона, корманди Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, яке аз омилҳои баланд гардидани сифати таълиму тарбияро таъмини муассисаҳои таълимии томактабӣ бо кадрҳои соҳибтахассуси педагогӣ меҳисобад. Ба гуфтаи ӯ масъалаи таъминоти кадрӣ дар муассисаҳои таҳсилоти томактабии кишвар тадриҷан ҳалли худро ёфтааст.
- Агар дар соли 2007 шумораи кормандони соҳаи омӯзгорӣ дар муассисаҳои томактабӣ 4711 нафарро ташкил дода бошад, соли 2020 дар муассисаҳои томактабии шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ 11 ҳазору 682 нафар мураббӣ фаъолият намуданд, ки дар муқоиса 6971 нафар зиёд мебошад,- зикр намуд номбурда.
Ҳамзамон, ӯ афзуд, ки дар баробари дастоварди мазкур дар “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2020-2025” таъкид мегардад, ки ҳарчанд муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ бо кадрҳои педагогӣ таъмин бошанд ҳам, вале сатҳи омодагии касбии мутахассисон ба талабот ҷавобгӯ набуда, минбаъд беҳбудиро талаб менамояд.
Ба гуфтаи мутахассиси дигари соҳаи маориф Сунбула Амиршоева, тули солҳои ахир муассисаҳои томактабӣ дар Тоҷикистон ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ табдил ёфтааст. Ба гуфтаи ӯ, агар вазъи имрӯзаро нисбат ба солҳои қабл муқоиса намоем, пешрафти назаррас дар ин самт дида мешавад.
- Масалан, солҳои 1990-2010 фаъ-олияти бисёр муассисаҳои томактабӣ қатъ гардида, фарогирии кӯдакон ба сатҳи хеле паст расида буд. Норасоии маблағгузорӣ, камбуди инфрасохтор ва коҳиши таваҷҷуҳ ба таҳсилоти барвақтӣ ба сифати таълиму тарбия таъсири манфӣ мерасонд, - мегӯяд Амиршоева.
Ба гуфтаи ин мутахассис, имрӯз вазъ тадриҷан тағйир ёфта, бо дастгирии давлату Ҳукумати кишвар ва татбиқи барномаҳои соҳавӣ, шумораи муассисаҳои томактабӣ афзоиш ёфта, шаклҳои нави таълим, аз ҷумла марказҳои инкишофи кӯдак ва гурӯҳҳои кӯтоҳмуддат роҳандозӣ гардидаанд.
- Ин раванд ба баланд гардидани фарогирии кӯдакон ва беҳтар шудани сифати таълиму тарбия мусоидат мекунад,-гуфт номбурда.
Аммо, ӯ ҳамзамон меафзояд, ки бо вуҷуди ин, як қатор мушкилот ҳанӯз ҳам ҳалли худро мехоҳад. Ба гуфтаи ӯ, аз мушкилиҳои мубрам дар ин самт, ин нобаробарии дастрасӣ байни шаҳр ва деҳот, норасоии кадрҳои баландихтисос, инчунин, мушкилоти инфрасохторӣ, аз қабили гармидиҳӣ ва таъминоти ғизо мебошад.
- Дар маҷмӯъ, метавон гуфт, ки низоми муассисаҳои томактабӣ дар кишвар дар марҳилаи рушд қарор дорад. Пешрафтҳои солҳои охир умедбахшанд, аммо барои таъмини шароити баробар ва босифати таълиму тарбия барои ҳамаи кӯдакон, ҳаллу фасли мушкилоти мавҷуда зарур мебошад,- зикр кард ин мутахассиси соҳаи маориф.
Барномаҳо ва ҳадафҳое, ки бояд иҷро шаванд
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ барои солҳои 2026-2030” амал мекунад, ки он ба мушкилиҳои ҷойдошта дар самти маориф равона гардидааст. Ин барнома ба масъалаҳои густариши фарогирии кӯдакон, бахусус дар минтақаҳои дурдаст ва байни табақаҳои ниёзманд, таҳкими ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ, рушди инфрасохтор ва таъсиси шаклҳои гуногунсохтори муассисаҳои томактабӣ, татбиқи низоми миллии самараноки баҳодиҳии сифати таҳсилоти томактабӣ равона гардидааст. Ҳамзамон, ин барнома ҷиҳати густариши барномаҳои кӯтоҳмуддати омодагӣ ба мактаб барои кӯдакони 5-6-сола, баланд бардоштани сатҳу сифати тайёрии кадрҳои соҳавӣ ва фароҳамсозии шароити баробар барои таҳсилоти кӯдакони дорои эҳтиёҷоти махсус пешбинӣ шудааст.
Инчунин, соли 2022 “Барномаи рушди муассисаҳои томактабӣ ва таҳсилоти умумии хусусӣ барои солҳои 2022-2027” қабул гардид, ки дар ду марҳила амалӣ карда мешавад. Марҳилаи аввали барнома солҳои 2022-2024 татбиқ гардида, дар ин давра дар ҷумҳурӣ теъдоди муассисаҳои томактабӣ ба маротиб афзоиш ёфт. Марҳилаи дуюми амалишавии барнома солҳои 2025-2027-ро дар бар мегирад.
Тибқи ин барнома, заминаи моддӣ-техникии муассисаҳои томактабӣ ва таҳсилоти умумии хусусӣ беҳтар гардонида шуда, шартҳои ташкили муассисаҳои таълимии хусусӣ бо ҷалби соҳибкорон ба соҳаи маориф мукаммал мегардад. Тибқи нақшаи барномаи мазкур, бояд соҳибкорон аз ҷониби мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят ва шаҳру ноҳияҳо дастгирӣ ёбанд, то имконият пайдо намоянд, ки муассисаҳои томактабӣ ва миёнаи умумии хусусӣ таъсис диҳанд.
Бори аввал дар мамлакат Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи таълиму тарбияи томактабӣ” соли 2013 қабул гардид, ки заминаҳои ҳуқуқӣ, ташкили ва иқтисодии рушди соҳаи томактабиро муайян менамояд.
Баҳри беҳбуди вазъ чӣ бояд кард?
Ба гуфтаи таҳлилгарон, дар Тоҷикистон соҳаи таҳсилоти томактабӣ дар марҳилаи рушд қарор дошта, афзоиши шумораи муассисаҳо, роҳандозии барномаҳои давлатӣ ва таваҷҷуҳи роҳбарияти кишвар ба ин самт нишонаи пешрафт мебошанд.
Холинова Мижгона ҷиҳати рушди минбаъдаи ин соҳа дар “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030” чунин самтҳоро афзалиятнок мешуморад:
- зиёд намудани муассисаҳои томактабии давлатӣ;
- сохтмони бинои нави муассисаҳои томактабӣ;
- таъмиру таҷдид ва зиёд намудани ҷойҳо дар муассисаҳои томактабии амалкунанда;
- баргардондани муассисаҳои томактабие, ки аз рӯи таъйинот истифода намешаванд;
- таъсиси муассисаҳои томактабӣ дар заминаи бинои кӯҳнаи муассисаҳо, ки соҳиби бинои нав мешаванд;
- ба роҳ мондани механизми ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ;
- ҷудо намудани қитъаи замин ва муҳайё сохтани шароит ҷиҳати таъсиси муассисаҳои томактабии хусусӣ тибқи талаботи қонунгузорӣ;
- баланд бардоштани мақоми мураббӣ-омӯзгор;
- такмил додани низоми музди меҳнати мураббиёни муассисаҳои таълимии томактабӣ ва зина ба зина баланд бардоштани он;
- бунёди низоми марказҳои кумаки машваратӣ ва методӣ барои оилаҳое, ки кӯдакони синну соли томактабиро дар хона тарбия менамоянд.
Ба гуфтаи мутахассисон, танҳо дар ҳолати иҷрои пурраи ин нуқтаҳои муҳим метавон ба натиҷаҳои воқеӣ ва зурурӣ расид, зеро таҳсилоти томактабӣ на танҳо оғози роҳи таълим, балки асоси рушди сармояи инсонӣ ва ояндаи ҷомеа мебошад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Бино ба иттилои расмӣ, соли 2025 шумораи муассисаҳои томактабӣ дар Тоҷикистон ба 795 адад расидааст, ки дар муқоиса бо соли 2024 38 муассиса зиёд мебошад. Сохтмони боз 98 муассисаи томактабии дигар дар шаҳри Душанбе барои 23 ҳазор кӯдак идома дорад.
Ҳамзамон, барои фарогирии бештари кӯдакон ба таҳсилоти томактабӣ шаклҳои алтернативии таълим низ ба роҳ монда мешавад. Аз ҷумла, дар назди муассисаҳои таҳсилоти умумӣ 3154 маркази инкишофи кӯдак бо фарогирии 182,7 ҳазор кӯдак таъсис дода шудааст.
Тибқи дастуру супоришҳои Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, ки ба мақомотҳои дахлдор дода шудааст, солҳои оянда бо назардошти афзоиши аҳолӣ дар ҳар маҳалли аҳолинишин, ки 100 оила зиндагӣ мекунад, бояд як муассисаи томактабӣ бунёд карда шавад. Яъне дар панҷ соли оянда бо истифода аз ҳама сарчашмаҳои маблағгузорӣ ва бо назардошти ҳадафи гузошташуда барои фарогирии 50 фоизи кӯдакони синни томактабӣ бунёди 800 муассисаи таҳсилоти томактабиро таъмин намоянд.
“Ислоҳоти куллиро маҳз аз кӯдакистон оғоз намоем”
Ҳукумати Тоҷикистон ба рушди зинаи таҳсилоти томактабӣ, ки барои ташаккули қобилияти зеҳнии хурдсолон марҳилаи муҳим ба ҳисоб меравад, эътибори аввалиндараҷа медиҳад ва барои ҳалли мушкилиҳои дар ин самт ҷойдошта корҳои назаррасро анҷом медиҳад.
Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низ дар суханрониҳояшон ҳамеша сифати таълимро баҳогузорӣ намуда, ба ислоҳоти куллӣ дар ин самт ишора мекунанд.
“Сифати таҳсилот дар кишвар аз зинаи томактабӣ оғоз меёбад ва маҳз дар ҳамин давра пойдевори маърифати насли оянда гузошта мешавад. Агар мо хоҳем, ки дар оянда кадрҳои сатҳи ҷаҳонӣ, олимони варзида ва ватанхоҳони асил дошта бошем, бояд ислоҳоти куллиро маҳз аз кӯдакистон оғоз намоем,-таъкид намуданд Пешвои миллат.
Дар яке аз суханрониҳояшон Сарвари давлат таъкид намуда буданд: “Имрӯз вақти он расидааст, ки ба зинаи аввали низоми маориф, яъне тарбияи томактабӣ, таваҷҷуҳи махсус зоҳир карда шавад, зеро дар муассисаҳои тарбияи томактабӣ хиштҳои нахустини бинои шахсият ва ҷаҳонбинии инсон гузошта мешаванд”.
Вазъ беҳтар, вале мушкил низ ҷой дорад
Мутахассисон бар он назаранд, ки вазъи муассисаҳои таълимӣ дар кишвар нисбат ба солҳои қабл рӯ ба беҳбудӣ овардааст, вале бо вуҷуди дастовардҳо дар ин самт то ҳол мушкилиҳо низ ба назар мерасанд.
Холинова Мижгона, корманди Академияи идоракунии давлатии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, яке аз омилҳои баланд гардидани сифати таълиму тарбияро таъмини муассисаҳои таълимии томактабӣ бо кадрҳои соҳибтахассуси педагогӣ меҳисобад. Ба гуфтаи ӯ масъалаи таъминоти кадрӣ дар муассисаҳои таҳсилоти томактабии кишвар тадриҷан ҳалли худро ёфтааст.
- Агар дар соли 2007 шумораи кормандони соҳаи омӯзгорӣ дар муассисаҳои томактабӣ 4711 нафарро ташкил дода бошад, соли 2020 дар муассисаҳои томактабии шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ 11 ҳазору 682 нафар мураббӣ фаъолият намуданд, ки дар муқоиса 6971 нафар зиёд мебошад,- зикр намуд номбурда.
Ҳамзамон, ӯ афзуд, ки дар баробари дастоварди мазкур дар “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2020-2025” таъкид мегардад, ки ҳарчанд муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ бо кадрҳои педагогӣ таъмин бошанд ҳам, вале сатҳи омодагии касбии мутахассисон ба талабот ҷавобгӯ набуда, минбаъд беҳбудиро талаб менамояд.
Ба гуфтаи мутахассиси дигари соҳаи маориф Сунбула Амиршоева, тули солҳои ахир муассисаҳои томактабӣ дар Тоҷикистон ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ табдил ёфтааст. Ба гуфтаи ӯ, агар вазъи имрӯзаро нисбат ба солҳои қабл муқоиса намоем, пешрафти назаррас дар ин самт дида мешавад.
- Масалан, солҳои 1990-2010 фаъ-олияти бисёр муассисаҳои томактабӣ қатъ гардида, фарогирии кӯдакон ба сатҳи хеле паст расида буд. Норасоии маблағгузорӣ, камбуди инфрасохтор ва коҳиши таваҷҷуҳ ба таҳсилоти барвақтӣ ба сифати таълиму тарбия таъсири манфӣ мерасонд, - мегӯяд Амиршоева.
Ба гуфтаи ин мутахассис, имрӯз вазъ тадриҷан тағйир ёфта, бо дастгирии давлату Ҳукумати кишвар ва татбиқи барномаҳои соҳавӣ, шумораи муассисаҳои томактабӣ афзоиш ёфта, шаклҳои нави таълим, аз ҷумла марказҳои инкишофи кӯдак ва гурӯҳҳои кӯтоҳмуддат роҳандозӣ гардидаанд.
- Ин раванд ба баланд гардидани фарогирии кӯдакон ва беҳтар шудани сифати таълиму тарбия мусоидат мекунад,-гуфт номбурда.
Аммо, ӯ ҳамзамон меафзояд, ки бо вуҷуди ин, як қатор мушкилот ҳанӯз ҳам ҳалли худро мехоҳад. Ба гуфтаи ӯ, аз мушкилиҳои мубрам дар ин самт, ин нобаробарии дастрасӣ байни шаҳр ва деҳот, норасоии кадрҳои баландихтисос, инчунин, мушкилоти инфрасохторӣ, аз қабили гармидиҳӣ ва таъминоти ғизо мебошад.
- Дар маҷмӯъ, метавон гуфт, ки низоми муассисаҳои томактабӣ дар кишвар дар марҳилаи рушд қарор дорад. Пешрафтҳои солҳои охир умедбахшанд, аммо барои таъмини шароити баробар ва босифати таълиму тарбия барои ҳамаи кӯдакон, ҳаллу фасли мушкилоти мавҷуда зарур мебошад,- зикр кард ин мутахассиси соҳаи маориф.
Барномаҳо ва ҳадафҳое, ки бояд иҷро шаванд
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ барои солҳои 2026-2030” амал мекунад, ки он ба мушкилиҳои ҷойдошта дар самти маориф равона гардидааст. Ин барнома ба масъалаҳои густариши фарогирии кӯдакон, бахусус дар минтақаҳои дурдаст ва байни табақаҳои ниёзманд, таҳкими ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ, рушди инфрасохтор ва таъсиси шаклҳои гуногунсохтори муассисаҳои томактабӣ, татбиқи низоми миллии самараноки баҳодиҳии сифати таҳсилоти томактабӣ равона гардидааст. Ҳамзамон, ин барнома ҷиҳати густариши барномаҳои кӯтоҳмуддати омодагӣ ба мактаб барои кӯдакони 5-6-сола, баланд бардоштани сатҳу сифати тайёрии кадрҳои соҳавӣ ва фароҳамсозии шароити баробар барои таҳсилоти кӯдакони дорои эҳтиёҷоти махсус пешбинӣ шудааст.
Инчунин, соли 2022 “Барномаи рушди муассисаҳои томактабӣ ва таҳсилоти умумии хусусӣ барои солҳои 2022-2027” қабул гардид, ки дар ду марҳила амалӣ карда мешавад. Марҳилаи аввали барнома солҳои 2022-2024 татбиқ гардида, дар ин давра дар ҷумҳурӣ теъдоди муассисаҳои томактабӣ ба маротиб афзоиш ёфт. Марҳилаи дуюми амалишавии барнома солҳои 2025-2027-ро дар бар мегирад.
Тибқи ин барнома, заминаи моддӣ-техникии муассисаҳои томактабӣ ва таҳсилоти умумии хусусӣ беҳтар гардонида шуда, шартҳои ташкили муассисаҳои таълимии хусусӣ бо ҷалби соҳибкорон ба соҳаи маориф мукаммал мегардад. Тибқи нақшаи барномаи мазкур, бояд соҳибкорон аз ҷониби мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатии вилоят ва шаҳру ноҳияҳо дастгирӣ ёбанд, то имконият пайдо намоянд, ки муассисаҳои томактабӣ ва миёнаи умумии хусусӣ таъсис диҳанд.
Бори аввал дар мамлакат Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи таълиму тарбияи томактабӣ” соли 2013 қабул гардид, ки заминаҳои ҳуқуқӣ, ташкили ва иқтисодии рушди соҳаи томактабиро муайян менамояд.
Баҳри беҳбуди вазъ чӣ бояд кард?
Ба гуфтаи таҳлилгарон, дар Тоҷикистон соҳаи таҳсилоти томактабӣ дар марҳилаи рушд қарор дошта, афзоиши шумораи муассисаҳо, роҳандозии барномаҳои давлатӣ ва таваҷҷуҳи роҳбарияти кишвар ба ин самт нишонаи пешрафт мебошанд.
Холинова Мижгона ҷиҳати рушди минбаъдаи ин соҳа дар “Барномаи давлатии рушди таҳсилоти томактабӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030” чунин самтҳоро афзалиятнок мешуморад:
- зиёд намудани муассисаҳои томактабии давлатӣ;
- сохтмони бинои нави муассисаҳои томактабӣ;
- таъмиру таҷдид ва зиёд намудани ҷойҳо дар муассисаҳои томактабии амалкунанда;
- баргардондани муассисаҳои томактабие, ки аз рӯи таъйинот истифода намешаванд;
- таъсиси муассисаҳои томактабӣ дар заминаи бинои кӯҳнаи муассисаҳо, ки соҳиби бинои нав мешаванд;
- ба роҳ мондани механизми ҳамкории давлат бо бахши хусусӣ;
- ҷудо намудани қитъаи замин ва муҳайё сохтани шароит ҷиҳати таъсиси муассисаҳои томактабии хусусӣ тибқи талаботи қонунгузорӣ;
- баланд бардоштани мақоми мураббӣ-омӯзгор;
- такмил додани низоми музди меҳнати мураббиёни муассисаҳои таълимии томактабӣ ва зина ба зина баланд бардоштани он;
- бунёди низоми марказҳои кумаки машваратӣ ва методӣ барои оилаҳое, ки кӯдакони синну соли томактабиро дар хона тарбия менамоянд.
Ба гуфтаи мутахассисон, танҳо дар ҳолати иҷрои пурраи ин нуқтаҳои муҳим метавон ба натиҷаҳои воқеӣ ва зурурӣ расид, зеро таҳсилоти томактабӣ на танҳо оғози роҳи таълим, балки асоси рушди сармояи инсонӣ ва ояндаи ҷомеа мебошад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед