ҶОМЕА
Сешанбе 05 Май 2026 04:41
Он ба иқтисод ва сатҳи зиндагии мардум чӣ таъсир хоҳад дошт?
Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи зиёд кардани ҳаҷми маошу нафақа ва идрорпулиҳо аз 14-уми январи соли 2026 ба имзо расид.
Тибқи фармони мазкур аз 1 сентябри соли 2026 маоши вазифавии хизматчиёни ҳарбӣ, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, мақомоти ҳокимият ва идоракунии давлатӣ, муассисаҳои соҳаҳои маориф, илм, фарҳанг, варзиш, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва кормандони ташкилотҳои дигари буҷетӣ, инчунин стипендия ва нафақа аз 15 то 25% баланд бардошта мешавад.
Ҳамчунин, маоши ҳадди ақал, ки ҳоло 1000 сомонӣ аст, аз моҳи сентябр 1300 сомонӣ муайян мешавад.
Дар фармон зикр мешавад, ки маблағгузории маоши зиёдшуда пурра аз ҳисоби маблағҳои буҷети давлатӣ таъмин мегардад.
Пешвои миллат зимни ироаи Паёмашон масъалаи баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии аҳолиро яке аз афзалиятҳои аввалиндараҷаи сиёсати иқтисодию иҷтимоии давлат муайян намуда, чунин зикр карданд: “Аз 1-уми сентябри соли 2026 маош ва нафақаҳои шаҳрвандон баланд карда мешаванд, ки ин қадами муҳим барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум мебошад”.
Тибқи оморҳои расмии мавҷудбуда, тули чанд соли ахир маоши кормандони давлатӣ дар Тоҷикистон ба андозаи аз 15 то 40% баланд бардошта шуд, ки коршиносон онро фоли нек арзёбӣ мекунанд.
ТАЪСИР БА ИҚТИСОДИЁТ ВА НЕКӮАҲВОЛИИ ҶОМЕА
Ба назари коршиносон, дар доираи сиёсати пешгирифтаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба беҳтар гардонидани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва таъмини суботи иҷтимоӣ равона гардидааст, баланд бардоштани музди меҳнат яке аз самтҳои афзалиятнок маҳсуб меёбад. Ба гуфтаи онҳо, тули солҳои охир ин раванд мунтазам пайгирӣ шуда, натиҷаҳои назарраси иҷтимоиву иқтисодиро дар кишвар ба бор овардааст.
Ба андешаи ҷомеашинос, Адиба Нурматова баландшавии музди меҳнати кормандони давлатӣ ташаббусест, ки ба сатҳи зиндагии аҳолӣ таъсири мусбат мерасонад. Ба гуфтаи ӯ, дар баробари он ки бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон музди меҳнат зиёд мегардад, сохторҳо ва муассисаҳое, ки буҷаи худро доранд, онҳо низ музди меҳнати кормандони худро баланд мекунанд.
Ба гуфтаи иқтисодшиноси тоҷик Абдурақиб Қодиров, болоравии андозаи музди маоши вазифавӣ, самтҳои гуногуни нафақа, идрорпулӣ ва дигар пардохтҳои давлатӣ дар доираи уҳдадориҳоест, ки давлат дар назди халқ ба таври зарурӣ анҷом медиҳад. Ба андешаи ӯ, таҷрибаи боло бурдани музди меҳнати чанд соли ахир аз афзоиши маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар шаҳодат медиҳад.
- Агар низоми тавлидоти дохилӣ афзоиш ёбад, табиист, ки қисмати даромаднокии буҷети давлатӣ аз ҳисоби андозҳо, боҷҳои гумрукӣ дигар шакли пардохтҳои давлатӣ меафзояд. Яъне, сарчашмаҳои иловагии ҷамъоварии андози давлатӣ ба вуҷуд меояд ва дар натиҷа давлат шароит пайдо мекунад, ки вобаста ба ҳаҷми даромадҳо қисмати хароҷотҳоро дар бахши соҳаҳои буҷетӣ боло барад, - гуфт номбурда.
Ҳамзамон, ӯ зикр кард, ки дар баробари болоравии музди меҳнат ба сатҳи зиндагии мардум, он қобили дастгирӣ ва қадрдонӣ аст.
- Аз ҳар нигоҳ чунин кор вобаста ба талаботи қонунгузорӣ, шароити истиқлолият ва талаботе, ки дар сатҳи бозору истеъмолот ҳаст, қобили қадрдонӣ мебошад, - илова кард иқтисодшиноси тоҷик.
Ба андешаи Адиба Нурматова, баландшавии маоши кормандони давлатӣ ба иқтисоди кишвар таъсири мусбати худро мегузорад. Аз ҷумла, ба ҷавонон имконот фароҳам меоварад, ки дар дохили кишвар кору фаъолият намоянд.
“Инчунин, баланд гардидани музди меҳнат ба коҳиш ёфтани сатҳи коррупсия дар кишвар мусоидат менамояд”, - илова кард номбурда.
Ба гуфтаи Нурматова, ҳамин тариқ, дар баробари ин шумораи муҳоҷирони меҳнатӣ кам, дар минтақаҳои дурдаст норасоии кадрҳо бартараф ва ҷавонон ба ҷойҳои нави корӣ ҷалб гардида, ба ҳамин васила мушкилиҳо ба монанди норасоии омӯзгорон ва табибон дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва инчунин дар беморхонаҳо бартараф мегардад.
БОЛОРАВИИ МАОШ ЗИНА БА ЗИНА
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маоши кормандони буҷетӣ аз соли 2020 ҳамасола боло меравад. Танҳо соли 2021 истисно буд. Дар ин сол танҳо маоши кормандони Академияи миллии илмҳо ва муассисаҳои зертобеи он аз 1 сентябри соли 2021 ба андозаи 28% боло бурда шуд.
Дар соли 2020 маошу стипендия ва нафақаҳо ба андозаи 15% зиёд шуданд, ба ҷуз маоши мансабии хидматчиёни ҳарбӣ (10%).
Соли 2022 маоши хидматчиёни ҳарбӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба андозаи 25% ва дигар кормандони ин мақомот - 20% баланд бардошта шуданд. Музди меҳнати дигар кормандони буҷетӣ ва стипендияҳо ба андозаи 20% ва нафақаҳо 25% боло бурда шуданд.
Дар соли 2023 низ маоши хидматчиёни ҳарбӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба андозаи 25%, музди меҳнати дигар кормандони буҷетӣ, стипендия ва нафақаҳо 20% зиёд карда шуданд.
Ба ҳамин тариқ, соли 2024 соли хотирмонтарин барои сокинони кишвар буд, чун дар даврони соҳибистиқлолӣ ин аввалин маротиба буд, ки маоши кормандони давлатӣ ба ҳаҷми 40% баланд бардошта шуда, ҳаҷми нафақаҳо ба андозаи 30% афзуда шуданд. Инчунин, коршинсон ин ташаббусро марҳилаи рушди устувори иқтисоди кишвар ном бурданд.
Дар тули панҷ соли охир (2020–2025) музди меҳнат бетағйир ва босуръат афзоиш ёфта, дар соли 2025 маоши миёна дар соҳаҳои гуногун ва минтақаҳои мухталиф аз 2 200 то 3 500 сомониро ташкил дод.
ДАРОМАДИ БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ ЧӢ ҚАДАР АСТ?
Ба иттилои Вазорати молияи кишвар, даромади буҷети давлатӣ барои соли 2025 дар ҳаҷми 49,6 млрд сомонӣ муқаррар шудааст, ки ба даст овардани ҳудуди 65%-и он аз ҳисоби воридот аз андоз ба нақша гирифта шудааст. Ҷамъоварии андозро имсол мақомот ба андозаи 20,8% зиёд карданианд.
Ба маълумоти вазорат, маошу нафақа ва стипендияҳо зиёда аз 35% аз ҳаҷми умумии хароҷоти буҷетро дар соли 2025 ташкил медиҳанд. Фонди музди меҳнат дар буҷет барои соли равон дар ҳаҷми қариб 13 млрд сомонӣ муқаррар шуааст, ки 35,7% зиёдтар аз буҷети соли 2024 мебошад.
Барои пардохти нафақа дар буҷети соли равон зиёда аз 5,1 млрд сомонӣ ва кумакпулиҳо 350 млн сомонӣ пешбинӣ шудааст, ки мутаносибан 25,6% ва 25,8% зиёдтар нисбат ба буҷети соли гузашта аст.
Барои пардохти стипендияҳо дар соли равон дар буҷети соли ҷорӣ 280 млн сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки 26% зиёдтар нисбат ба буҷети соли 2024 муайян шудааст.
САТҲИ ТАВАРРУМ МУЪТАДИЛ АСТ
Ба гуфтаи коршиносон, таъсири сатҳи таваррум дар кишвар низ дар ин миён нақши муҳимро мебозад. Ба иттилои Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 11 моҳи соли 2025 сатҳи таваррум дар Тоҷикистон 2,9%-ро ташкил дод, ки он сатҳи устувор ва муътадил дар кишварро нишон медиҳад.
Ба назари иқтисодшинос Абдурақиб Қодиров, ҳама гуна хароҷотҳои давлатӣ хусусан болоравии маош падидаи мусбат ҳисобида мешавад, зеро барои дастгирии молиявии аҳолӣ равона шудааст. Аммо ба гуфтаи ӯ, баъзан болорави маош метавонад боиси афзудани таваррум низ гардад, ки он дар натиҷа ба баландшавии нарху наво дар бозори кишвар мегардад.
- Чун вақте имкониятҳои молиявии аҳолӣ меафзояд, қобилияти харидории онҳо бештар мешавад, дар бозор талабот зиёд мегардад ва агар таклифот вобаста ба афзоиши талабот бештар нашавад, дар ин ҳолат ин яке аз паёмадҳои манфии болоравии нархҳо дониста мешавад, - гуфт ӯ.
Вале ба гуфтаи Қодиров, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамеша талош мекунад, ки дар баробари боло бурдани дараҷаи маошу нафақа, меҳнат ҳамеша барои таъмини фаровонии бозори истеъмолӣ дар як ҳадди муътадил нигоҳ доштани маҳсулоти аввалия чораҷӯӣ менамояд.
- Аммо аз лиҳози дигар, муътадил нигоҳ доштани нархҳо ва пешгирӣ намудани таваррум ба дараҷаи маърифати молиявӣ ва фарҳанги хароҷотии аҳолӣ вобастагии зиёд дорад. Агар мардум ба зиёдаравӣ роҳ надиҳанд, нарху наво чандон ба сатҳи таваррум дар кишвар таъсир намерасонад, - гуфт ӯ.
Ҳамин тариқ, дар тули беш аз 30 соли соҳибистиқлолӣ, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон музди меҳнат аз сатҳи хеле пасти солҳои аввали истиқлол ба маротиб баланд гардида, дар ин муддат сатҳи камбизоатӣ аз 83% то 20% коҳиш ёфтааст.
Коршиносон таъкид менамоянд, ки агар дар кишвар баландшавии музди меҳнат ҳамин гуна идома ёбад ва сатҳи таваррум низ муътадил нигоҳ дошта шавад, ин раванд ба зиндагии мардум таъсири мусбати дарозмуддат хоҳад дошт ва инчунин, он метавонад муҳоҷирати берунаро тадриҷан коҳиш диҳад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар бораи зиёд кардани ҳаҷми маошу нафақа ва идрорпулиҳо аз 14-уми январи соли 2026 ба имзо расид.
Тибқи фармони мазкур аз 1 сентябри соли 2026 маоши вазифавии хизматчиёни ҳарбӣ, кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, мақомоти ҳокимият ва идоракунии давлатӣ, муассисаҳои соҳаҳои маориф, илм, фарҳанг, варзиш, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ ва кормандони ташкилотҳои дигари буҷетӣ, инчунин стипендия ва нафақа аз 15 то 25% баланд бардошта мешавад.
Ҳамчунин, маоши ҳадди ақал, ки ҳоло 1000 сомонӣ аст, аз моҳи сентябр 1300 сомонӣ муайян мешавад.
Дар фармон зикр мешавад, ки маблағгузории маоши зиёдшуда пурра аз ҳисоби маблағҳои буҷети давлатӣ таъмин мегардад.
Пешвои миллат зимни ироаи Паёмашон масъалаи баланд бардоштани сатҳу сифати зиндагии аҳолиро яке аз афзалиятҳои аввалиндараҷаи сиёсати иқтисодию иҷтимоии давлат муайян намуда, чунин зикр карданд: “Аз 1-уми сентябри соли 2026 маош ва нафақаҳои шаҳрвандон баланд карда мешаванд, ки ин қадами муҳим барои беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум мебошад”.
Тибқи оморҳои расмии мавҷудбуда, тули чанд соли ахир маоши кормандони давлатӣ дар Тоҷикистон ба андозаи аз 15 то 40% баланд бардошта шуд, ки коршиносон онро фоли нек арзёбӣ мекунанд.
ТАЪСИР БА ИҚТИСОДИЁТ ВА НЕКӮАҲВОЛИИ ҶОМЕА
Ба назари коршиносон, дар доираи сиёсати пешгирифтаи Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ки ба беҳтар гардонидани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва таъмини суботи иҷтимоӣ равона гардидааст, баланд бардоштани музди меҳнат яке аз самтҳои афзалиятнок маҳсуб меёбад. Ба гуфтаи онҳо, тули солҳои охир ин раванд мунтазам пайгирӣ шуда, натиҷаҳои назарраси иҷтимоиву иқтисодиро дар кишвар ба бор овардааст.
Ба андешаи ҷомеашинос, Адиба Нурматова баландшавии музди меҳнати кормандони давлатӣ ташаббусест, ки ба сатҳи зиндагии аҳолӣ таъсири мусбат мерасонад. Ба гуфтаи ӯ, дар баробари он ки бо Фармони Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон музди меҳнат зиёд мегардад, сохторҳо ва муассисаҳое, ки буҷаи худро доранд, онҳо низ музди меҳнати кормандони худро баланд мекунанд.
Ба гуфтаи иқтисодшиноси тоҷик Абдурақиб Қодиров, болоравии андозаи музди маоши вазифавӣ, самтҳои гуногуни нафақа, идрорпулӣ ва дигар пардохтҳои давлатӣ дар доираи уҳдадориҳоест, ки давлат дар назди халқ ба таври зарурӣ анҷом медиҳад. Ба андешаи ӯ, таҷрибаи боло бурдани музди меҳнати чанд соли ахир аз афзоиши маҷмӯи маҳсулоти дохилии кишвар шаҳодат медиҳад.
- Агар низоми тавлидоти дохилӣ афзоиш ёбад, табиист, ки қисмати даромаднокии буҷети давлатӣ аз ҳисоби андозҳо, боҷҳои гумрукӣ дигар шакли пардохтҳои давлатӣ меафзояд. Яъне, сарчашмаҳои иловагии ҷамъоварии андози давлатӣ ба вуҷуд меояд ва дар натиҷа давлат шароит пайдо мекунад, ки вобаста ба ҳаҷми даромадҳо қисмати хароҷотҳоро дар бахши соҳаҳои буҷетӣ боло барад, - гуфт номбурда.
Ҳамзамон, ӯ зикр кард, ки дар баробари болоравии музди меҳнат ба сатҳи зиндагии мардум, он қобили дастгирӣ ва қадрдонӣ аст.
- Аз ҳар нигоҳ чунин кор вобаста ба талаботи қонунгузорӣ, шароити истиқлолият ва талаботе, ки дар сатҳи бозору истеъмолот ҳаст, қобили қадрдонӣ мебошад, - илова кард иқтисодшиноси тоҷик.
Ба андешаи Адиба Нурматова, баландшавии маоши кормандони давлатӣ ба иқтисоди кишвар таъсири мусбати худро мегузорад. Аз ҷумла, ба ҷавонон имконот фароҳам меоварад, ки дар дохили кишвар кору фаъолият намоянд.
“Инчунин, баланд гардидани музди меҳнат ба коҳиш ёфтани сатҳи коррупсия дар кишвар мусоидат менамояд”, - илова кард номбурда.
Ба гуфтаи Нурматова, ҳамин тариқ, дар баробари ин шумораи муҳоҷирони меҳнатӣ кам, дар минтақаҳои дурдаст норасоии кадрҳо бартараф ва ҷавонон ба ҷойҳои нави корӣ ҷалб гардида, ба ҳамин васила мушкилиҳо ба монанди норасоии омӯзгорон ва табибон дар мактабҳои таҳсилоти умумӣ ва инчунин дар беморхонаҳо бартараф мегардад.
БОЛОРАВИИ МАОШ ЗИНА БА ЗИНА
Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон маоши кормандони буҷетӣ аз соли 2020 ҳамасола боло меравад. Танҳо соли 2021 истисно буд. Дар ин сол танҳо маоши кормандони Академияи миллии илмҳо ва муассисаҳои зертобеи он аз 1 сентябри соли 2021 ба андозаи 28% боло бурда шуд.
Дар соли 2020 маошу стипендия ва нафақаҳо ба андозаи 15% зиёд шуданд, ба ҷуз маоши мансабии хидматчиёни ҳарбӣ (10%).
Соли 2022 маоши хидматчиёни ҳарбӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба андозаи 25% ва дигар кормандони ин мақомот - 20% баланд бардошта шуданд. Музди меҳнати дигар кормандони буҷетӣ ва стипендияҳо ба андозаи 20% ва нафақаҳо 25% боло бурда шуданд.
Дар соли 2023 низ маоши хидматчиёни ҳарбӣ ва кормандони мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ба андозаи 25%, музди меҳнати дигар кормандони буҷетӣ, стипендия ва нафақаҳо 20% зиёд карда шуданд.
Ба ҳамин тариқ, соли 2024 соли хотирмонтарин барои сокинони кишвар буд, чун дар даврони соҳибистиқлолӣ ин аввалин маротиба буд, ки маоши кормандони давлатӣ ба ҳаҷми 40% баланд бардошта шуда, ҳаҷми нафақаҳо ба андозаи 30% афзуда шуданд. Инчунин, коршинсон ин ташаббусро марҳилаи рушди устувори иқтисоди кишвар ном бурданд.
Дар тули панҷ соли охир (2020–2025) музди меҳнат бетағйир ва босуръат афзоиш ёфта, дар соли 2025 маоши миёна дар соҳаҳои гуногун ва минтақаҳои мухталиф аз 2 200 то 3 500 сомониро ташкил дод.
ДАРОМАДИ БУҶЕТИ ДАВЛАТӢ ЧӢ ҚАДАР АСТ?
Ба иттилои Вазорати молияи кишвар, даромади буҷети давлатӣ барои соли 2025 дар ҳаҷми 49,6 млрд сомонӣ муқаррар шудааст, ки ба даст овардани ҳудуди 65%-и он аз ҳисоби воридот аз андоз ба нақша гирифта шудааст. Ҷамъоварии андозро имсол мақомот ба андозаи 20,8% зиёд карданианд.
Ба маълумоти вазорат, маошу нафақа ва стипендияҳо зиёда аз 35% аз ҳаҷми умумии хароҷоти буҷетро дар соли 2025 ташкил медиҳанд. Фонди музди меҳнат дар буҷет барои соли равон дар ҳаҷми қариб 13 млрд сомонӣ муқаррар шуааст, ки 35,7% зиёдтар аз буҷети соли 2024 мебошад.
Барои пардохти нафақа дар буҷети соли равон зиёда аз 5,1 млрд сомонӣ ва кумакпулиҳо 350 млн сомонӣ пешбинӣ шудааст, ки мутаносибан 25,6% ва 25,8% зиёдтар нисбат ба буҷети соли гузашта аст.
Барои пардохти стипендияҳо дар соли равон дар буҷети соли ҷорӣ 280 млн сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки 26% зиёдтар нисбат ба буҷети соли 2024 муайян шудааст.
САТҲИ ТАВАРРУМ МУЪТАДИЛ АСТ
Ба гуфтаи коршиносон, таъсири сатҳи таваррум дар кишвар низ дар ин миён нақши муҳимро мебозад. Ба иттилои Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар 11 моҳи соли 2025 сатҳи таваррум дар Тоҷикистон 2,9%-ро ташкил дод, ки он сатҳи устувор ва муътадил дар кишварро нишон медиҳад.
Ба назари иқтисодшинос Абдурақиб Қодиров, ҳама гуна хароҷотҳои давлатӣ хусусан болоравии маош падидаи мусбат ҳисобида мешавад, зеро барои дастгирии молиявии аҳолӣ равона шудааст. Аммо ба гуфтаи ӯ, баъзан болорави маош метавонад боиси афзудани таваррум низ гардад, ки он дар натиҷа ба баландшавии нарху наво дар бозори кишвар мегардад.
- Чун вақте имкониятҳои молиявии аҳолӣ меафзояд, қобилияти харидории онҳо бештар мешавад, дар бозор талабот зиёд мегардад ва агар таклифот вобаста ба афзоиши талабот бештар нашавад, дар ин ҳолат ин яке аз паёмадҳои манфии болоравии нархҳо дониста мешавад, - гуфт ӯ.
Вале ба гуфтаи Қодиров, Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамеша талош мекунад, ки дар баробари боло бурдани дараҷаи маошу нафақа, меҳнат ҳамеша барои таъмини фаровонии бозори истеъмолӣ дар як ҳадди муътадил нигоҳ доштани маҳсулоти аввалия чораҷӯӣ менамояд.
- Аммо аз лиҳози дигар, муътадил нигоҳ доштани нархҳо ва пешгирӣ намудани таваррум ба дараҷаи маърифати молиявӣ ва фарҳанги хароҷотии аҳолӣ вобастагии зиёд дорад. Агар мардум ба зиёдаравӣ роҳ надиҳанд, нарху наво чандон ба сатҳи таваррум дар кишвар таъсир намерасонад, - гуфт ӯ.
Ҳамин тариқ, дар тули беш аз 30 соли соҳибистиқлолӣ, дар Ҷумҳурии Тоҷикистон музди меҳнат аз сатҳи хеле пасти солҳои аввали истиқлол ба маротиб баланд гардида, дар ин муддат сатҳи камбизоатӣ аз 83% то 20% коҳиш ёфтааст.
Коршиносон таъкид менамоянд, ки агар дар кишвар баландшавии музди меҳнат ҳамин гуна идома ёбад ва сатҳи таваррум низ муътадил нигоҳ дошта шавад, ин раванд ба зиндагии мардум таъсири мусбати дарозмуддат хоҳад дошт ва инчунин, он метавонад муҳоҷирати берунаро тадриҷан коҳиш диҳад.
Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед