Боз як иқдоми тозае, ки муносибатҳои байналмилалиро дар соҳаи об тақвият мебахшад

Дар Тоҷикистон бо Фармони Президенти кишвар аз 15 июни соли 2026 Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об таъсис дода шуд. Дар ин бора Хадамоти матбуоти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон иттилоъ дода, зикр менамояд, ки таъсиси Ҷоизаи мазкур идомаи ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об ба ҳисоб меравад ва аз иқдомҳои дурбинонаи Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон сарчашма мегирад.

Қобили зикр аст, ки дар давоми зиёда аз ду даҳсолаи охир ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон аз ҷониби Маҷмаи Умумии Соз-мони Милали Муттаҳид дастгирӣ ёфта, дар ҳалли масъалаҳои глобалии об ва ҳифзи пиряхҳо нақши муассир гузошта истодаанд.

Қабули қатъномаҳо аз ҷониби созмони бонуфузи ҷаҳонӣ ифодаи аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ пазируфта шудани ташаббусҳои Тоҷикистон, хосатан ибтикороти созандаи Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад.

Дар ин раванд таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун кишвари калидӣ дар ҳалли масъалаҳои об дар сатҳи ҷаҳонӣ боз ҳам тақвият мебахшад.

“Ҳамзамон бо ин, таваҷҷуҳи муҳаққиқон ва ниҳодҳои илмиву таҳқиқотии соҳавиро ҷиҳати таҳкими омӯзиши масъалаҳои марбут ба об бештар гардонида, раванди мубодилаи технологияҳо ва ҷалби сармоягузориро барои ҳифзи пиряхҳо ва дастрасӣ ба оби тоза тақвият мебахшад”, - иброз менамояд манбаъ.

Зикр карда мешавад, ки барои муайян кардани номзадҳо барои дарёфти ҷоизаи мазкур комиссияи босалоҳият таъсис ёфта, ба ҳайати он намояндагони Донишкадаи об, муҳити зист ва тандурус-тии Донишгоҳи Созмони Милали Муттаҳид низ шомил карда мешаванд ва маросими ҷоизасупорӣ дар доираи чорабиниҳои байналмилалӣ дар соҳаи об, ки дар Тоҷикистон баргузор мегарданд, сурат хоҳад гирифт.

Сарвари давлат дар Конфронси 4-уми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, ки дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, иброз намуданд, ки “Ин ҷоиза барои эътироф намудани саҳми барҷаста дар рушди ҳамкории байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ, сиёсати устувори об ва пешбурди роҳҳои ҳалли муассири мушкилоти ҷаҳонии об нигаронида шудааст”.

АҲАММИЯТИ СТРАТЕГӢ ВА ГЕОПОЛИТИКӢ

Коршиносон бар он назаранд, ки таъсиси чунин як ҷоиза дар соҳаи об аҳаммияти муҳими стратегӣ ва геополитикӣ дорад, ки он метавонад нуфузи Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар арсаи байналмилалӣ боз ҳам баланд бардорад.

Илҳомҷон Ҳамидиён, профессори тоҷик қайд менамояд, таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар баробари аҳаммияти стратегӣ ва геополитикӣ доштан, он метавонад ба яке аз бонуфузтарин мукофотҳои ҷаҳонӣ дар соҳаи экология ва захираҳои табиӣ табдил ёбад.

Ба гуфтаи ӯ, Тоҷикистон бо ин иқдом худро ҳамчун маркази зеҳнӣ ва сиёсии ҳалли мушкилоти оби ҷаҳонӣ муаррифӣ мекунад.

- Ин ҷоиза номи Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Тоҷикистонро дар таърихи илм ва сиёсати ҷаҳонии об абадӣ мегардонад, - иброз медорад Ҳамидиён.

Ҳамзамон, ӯ чунин мешуморад, ки ин ҷоиза метавонад ба сифати муҳаррики пуриқтидор барои олимону ихтироъкорон хизмат кунад, то онҳо роҳҳои нави инноватсионии мубориза бо буҳрони обро пайдо намоянд.

- Ҷоиза ба воситаи муҳимми дипломатӣ табдил хоҳад ёфт. Он имкон медиҳад шахсиятҳои барҷаста, роҳбарони созмонҳои байналмилалӣ ва давлатҳое, ки дар соҳаи об саҳми калон гузоштаанд, дар Душанбе гирд оянд. Ин раванд ба таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ ва табодули таҷриба мусоидат мекунад, - меафзояд номбурда.

ВОСИТАИ НАВИ ДИПЛОМАТИЯИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

Бояд гуфт, ки ин аввалин иқдоми байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об набуда, қаблан низ дар ин самт як қатор иқдомҳои дигар рӯи даст гирифта шуданд, ки он аз ҷониби ҷомеаи ҷаҳонӣ пазируфта шуд.

Аз ҷумла, иқдомҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи обу иқлим дар солҳои соҳибистиқлолӣ, “Соли байналмилалии оби тоза, 2003”, Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои ҳаёт, 2005-2015”, “Соли байналмилалии ҳамкорӣ дар соҳаи об, 2013”, Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, 2018-2028”, “Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо, 2025” ва Даҳсолаи байналмилалии амал барои илмҳои криосферӣ (2025–2034) мебошанд.

Бино ба таҳлили коршиносони соҳа, иқдоми навбатии Сарвари давлат замоне таъсис ёфт, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ бо мушкилоти бесобиқаи об ва тағйирёбии иқлим рӯ ба рӯ гардидааст ва айни замон миллиардҳо нафар аҳолии ҷаҳон то ҳол ба оби нӯшокии бехатар ва хизматрасониҳои санитарӣ даст-расии пурра надоранд.

Ба гуфтаи Гулҳаё Мадимарова, ходими илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ, ҷоизаи навбатии байналмилалии Тоҷикистонро наметавон танҳо ҳамчун як мукофоти рамзӣ арзёбӣ кард, чун он ба воситаи нави дипломатияи байналмилалӣ табдил меёбад.

- Дар асл, ин ҷоиза ба воситаи нави дипломатияи байналмилалӣ табдил меёбад, ки метавонад барои таҳкими ҳамкориҳои байнидавлатӣ, рушди таҳқиқоти илмӣ ва ташаккули фарҳанги нави истифодаи устувори об мусоидат намояд, - иброз дошт номбурда.

Ба гуфтаи ӯ, ҷоизаи мазкур бо хусусиятҳои хоси худ аз бисёр ҷоизаҳои байналмилалии мавҷуда фарқ мекунад, ки ин хусусият метавонад ҷойгоҳи махсусро дар низоми ҷоизаҳои байналмилалии соҳаи об фароҳам орад.

- Дар ҳамин замина, Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон бо таваҷҷуҳи махсус ба дипломатияи об, ҳамкории байналмилалӣ ва ташаккули сиёсати устувори обӣ аз дигар ҷоизаҳо фарқ мекунад. Агар ҷоизаҳои Стокголм ва Ли Куан Ю бештар ба илм ва технология тамаркуз намоянд, ҷоизаи Тоҷикистон ба ҳамгироии илм, сиёсат ва дипломатия нигаронида шудааст, - афзуд мавсуф.

ҚАДАМИ НАВБАТӢ ДАР РОҲИ НИҲОДИКУНОНИИ ДИПЛОМАТИЯИ ОБИИ КИШВАР

Ин иқдоми Президенти кишварро таҳлилгарони тоҷик идомаи мантиқии сиёсати байналмилалии Тоҷикистон дар масъалаҳои об арзёбӣ мекунанд. Ба гуфтаи онҳо, Тоҷикистон аз ҷумлаи камтарин кишварҳоест, ки тавонистааст як мавзуи мушаххаси глобалиро на танҳо ба меҳвари сиёсати хориҷии худ, балки кишварҳои ҷаҳон табдил диҳад.

- Аз ин лиҳоз, Ҷоизаи байналмилалии Президенти Тоҷикистон дар соҳаи обро метавон ҳамчун қадами навбатӣ дар роҳи ниҳодикунонии дипломатияи обии кишвар арзёбӣ кард, - баён медорад Гулҳаё Мадимаврова ходими илмии Институти омӯзиши масъалаҳои давлатҳои Осиё ва Аврупои АМИТ.

Ба гуфтаи номбурда, агар то имрӯз Тоҷикистон асосан ташаббус-кори рӯзномаҳои байналмилалӣ ва конфронсҳои ҷаҳонӣ буд, акнун он барои ҳавасмандгардонӣ ва қадрдонии саҳмгузорони фаъоли соҳаи об низ механизми доимӣ таъсис медиҳад, ки аз нуқтаи назари муносибатҳои байналмилалӣ, ҷоиза метавонад як воситаи муассири қудрати нарм гардад.

- Дар назарияи муносибатҳои байналмилалӣ мувофиқи ақидаи Ҷозеф Най, қудрати нарм қобилияти таъсиррасонӣ тавассути ҷалб, эътибор ва арзишҳоро ифода мекунад. Мисли он ки Ҷоизаи сулҳи Нобел нуфузи байналмилалии Норвегияро афзоиш додааст, Ҷоизаи байналмилалии об метавонад ба таҳкими мақоми Тоҷикистон ҳамчун кишвари пешсаф дар масъалаҳои об мусоидат намояд. Инчунин, ҷоиза метавонад барои густариши ҳамкории илмӣ байни Тоҷикистон ва марказҳои бонуфузи тадқиқотии ҷаҳон замина фароҳам оварад, - мегӯяд Мадимарова.

Коршиносон чунин мегӯянд, ки таъсиси ҷоиза аз ҷониби Тоҷикистон як иқдоми дорои аҳамияти стратегӣ мебошад. Дар минтақаи Осиёи Марказӣ масъалаи об танҳо манбаи обёрӣ ва рушди хоҷагидорӣ нест, балки ба як масъалаи муҳими геополитикӣ табдил ёфтааст. Азбас-ки Амударё ва Сирдарё аз ҳудуди якчанд кишвар мегузаранд, тарзи истифодаи онҳо ба манфиатҳои давлатҳои гуногун таъсир мерасонад.

Ба таъкиди коршиносон, Тоҷикистон бо таъсиси ин ҷоиза нақши худро ҳамчун миёнҷигар, ҳамоҳангсоз ва ташаббускори муколамаҳои минтақавӣ тақвият бахшид. Ин иқдом кишварро дар масири ҳалли мушкилоти обӣ ва таҳкими ҳамкории минтақавӣ ба як бозигари калидӣ табдил медиҳад.

БАРОИ ШИНОХТИ ҶОИЗА ЧӢ БОЯД КАРД?

Коршиносон таъкид менамоянд, ки барои шинохта шудани Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об зарур аст маъракаи васеи иттилоотӣ роҳандозӣ гардад. Ба гуфтаи Илҳомҷон Ҳамидиён, профессори тоҷик, муаррифии ҷоиза дар сатҳи баланд, аз ҷумла, дар чорабиниҳои СММ, конфронсҳои байналмилалии об ва тавассути воситаҳои ахбори оммаи пешрафтаи ҷаҳонӣ (BBC, CNN, Reuters) - метавонад таваҷҷуҳи олимон ва сиёсатмадорони калидиро ҷалб намояд.

Ҳамидиён бар он аст, ки ин иқдоми байналмилалии Президенти Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон хирадмандона ва саривақтӣ буда, мақоми кишварро ҳамчун пешсафи ҷаҳонӣ дар масъалаҳои об боз ҳам мустаҳкам мекунад. Ӯ таъкид менамояд, ки саҳми Тоҷикистон дар соҳаи об таърихӣ ва беназир аст ва таъсиси ҷоиза на танҳо эътирофи дастовардҳои гузаштаву кунунӣ, балки нигоҳест ба оянда.

Ҳамчунин, Гулҳаё Мадимарова изҳор медорад, ки таъсиси ҷоиза воситаи стратегии муассири сиёсати хориҷӣ ва дипломатияи байналмилалӣ мебошад. Ба гуфтаи ӯ, ин иқдом идомаи мантиқии ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар масъалаҳои об буда, метавонад ба таҳкими нуфузи байналмилалӣ, густариши ҳамкориҳои илмӣ ва пешбурди ҳалли мушкилоти глобалии об мусоидат намояд.

Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”