Ё қадами навбатии Тоҷикистон дар роҳи гузариш ба иқтисоди рақамӣ

Имрӯз тамоми ҷаҳон дар марҳилаи гузариш ба иқтисоди рақамӣ қарор дорад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар ин самт фаъолияти назаррас нишон дода, мекӯшад, ки дар қатори кишварҳои аз ҷиҳати техника ва технология тараққикарда қарор гирад. Ин аст, ки Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дастур доданд, то Муассисаи давлатии “Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ”- дар Муассисаи давлатии “Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон” таъсис ёбад.

Бино ба иттилои дафтари матбуотии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 10 марти соли 2026, №120, қарори Президенти кишвар дар бораи таъсиси Муассисаи давлатии “Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳнӣ сунъӣ”- и Муассисаи давлатии “Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон” қабул шудааст.

Ба гуфтаи манбаъ, таъсиси ин муассисаи таълимиро ҳамчун нишонаи пешсафии Тоҷикистон дар татбиқи қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид зери унвони “Нақши зеҳни сунъӣ дар фароҳам овардани имконияти навин барои рушди устувор дар Осиёи Марказӣ” аз 25-уми июли соли 2025, ки бо пешниҳоди Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қабул шуда буд, номидан мумкин аст.

Ҳамзамон зикр мегардад, ки дар ин самт бо қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Стратегияи рушди зеҳни сунъӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2040” қабул гардида, дар он ҳадафи асосӣ, аз ҷумла, рушди инфрасохтори рақамӣ, омодасозии мутахассисони соҳаи зеҳни сунъӣ, татбиқи зеҳни сунъӣ дар иқтисодиёт, истифодаи технологияҳои зеҳнӣ дар идоракунии давлатӣ ва рушди таҳқиқоти илмӣ дар соҳаи зеҳни сунъӣ пешбинӣ гардидааст.

Баробари таъсис ва фаъолияти Донишкадаи мазкур савол ба миён меояд, ки он то кадом андоза метавонад ба қонеъ намудани талаботи бозори меҳнат дар Ҷумҳурии Тоҷикистон мусоидат кунад? Донишкада барои татбиқи сиёсати рақамикунонии кишвар чӣ саҳм хоҳад гузошт?

ТАЪСИСИ ДОНИШКАДА ВА ТАЪСИРИ ОН БА РУШДИ ТЕХНОЛОГИЯ ДАР КИШВАР

Ба ақидаи коршиносон таъсиси Муассисаи давлатии “Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ” на танҳо як воқеаи муҳим дар низоми таҳсилоти олии кишвар, балки як қадами стратегӣ дар амалисозии сиёсати давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Ба гуфтаи Ҷовиди Ҷамшед, муовини ректор оид ба илм ва инноватсияи Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъии МД “Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон: “пояи он ҳанӯз соли 2021 бо таъсиси факултети технологияҳои рақамӣ ва менеҷмент гузошта шуда буд. Дар тули ин солҳо таҷрибаи таълимӣ, ҳайати омӯзгорон, барномаҳои таълимӣ ва пойгоҳи моддию техникӣ тадриҷан ташаккул ёфтанд. Аз ҳамин лиҳоз,таъсиси донишкада идомаи мантиқии ҳамин раванд мебошад ва мо имрӯз ба фаъолияти худ бо заминаи омодашуда ворид шуда истодаем”.

Имрӯз дар Донишкада 14 ихтисоси замонавӣ амал мекунанд ва дар онҳо 815 донишҷӯ таҳсил дорад.

Ба гуфтаи Ҷовиди Ҷамшед, Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳоло дар марҳилаи гузариш ба иқтисоди рақамӣ қарор дорад. Технологияҳои рақамӣ, зеҳни сунъӣ, таҳлили додаҳо, робототехника ва амнияти киберӣ дигар танҳо соҳаҳои алоҳида нестанд, балки ба қисми ҷудонашавандаи тамоми иқтисодиёт табдил ёфтаанд.

- Агар имрӯз ба таҷрибаи кишварҳои пешрафта, аз қабили Иёлоти Муттаҳида, Чин, Кореяи Ҷанубӣ, Сингапур ва давлатҳои Иттиҳоди Аврупо назар кунем, мебинем, ки рушди иқтисоди онҳо маҳз ба рушди технология ва сармояи инсонӣ такя мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ бо роҳнамоии Пешвои миллат сиёсати устувори рақамикунонии иқтисодиёт ва истифодаи технологияҳои навро ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки рушди кишвар муайян намудааст, - иброз дошт Ҷовиди Ҷамшед.

Ба гуфтаи вай дар чунин шароит омода намудани мутахассисоне, ки на танҳо донишҳои назариявӣ, балки малакаҳои амалӣ ва қобилияти кор бо технологияҳои муосирро доранд, ба яке аз вазифаҳои асосии муассисаҳои таҳсилоти олӣ табдил меёбад.

- Маҳз ҳамин зарурат асоси таъсиси Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ гардид. Фарқияти асосии ин донишкада аз муассисаҳои анъанавӣ дар он аст, ки фаъолияти он танҳо ба таълими классикӣ маҳдуд намешавад. Мо кӯшиш мекунем муҳити муосири рақамиро ташкил намоем, ки дар он таълим, илм, инноватсия ва истеҳсолот бо ҳам пайваст бошанд, - илова намуд номбурда.

Ҳамзамон, Манучеҳр Ғаффорзода, мутахассиси технологияҳои рақамӣ, таъсиси чунин як донишкадаро қадами дуруст ва саривақтӣ мешуморад.

- Аммо набояд интизориҳои аз ҳад зиёд дошт, зеро худи донишкада танҳо як қисми масъаларо ҳал мекунад, яъне омода намудани мутахассисон. Рушди технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ аз мавҷудияти як экосистемаи мукаммал вобаста аст. Дар баробари таҳсилот, бояд талаботи воқеии бозори меҳнат, инфрасохтори рақамӣ, дастрасӣ ба маълумот ва иқтидорҳои ҳисоббарорӣ, муҳити мусоиди ҳуқуқӣ ва имконияти нигоҳ доштани мутахассисон дар дохили кишвар низ таъмин бошад.

Ҳамчунин, хатмкунандагон агар бо бозоре рӯ ба рӯ шаванд, ки ширкатҳо барои ҷалби онҳо пардохти маоши рақобатпазир надошта бошанд, беҳтарин мутахассисон ё ба кори фосилавӣ барои ширкатҳои хориҷӣ мегузаранд ё кишварро тарк мекунанд. Дар чунин ҳолат, таҳсилоти босифат на ба рушди иқтисоди миллӣ, балки ба содироти истеъдодҳо хизмат мекунад, - мегӯяд Манучеҳр Ғаффорзода.

Ҷовиди Ҷамшед нақши ин донишкадаро дар омода намудани мутахассисони рақобатпазир бисёр хуб арзёбӣ намуд. Ӯ бар он бовар аст, ки кишваре пешсаф хоҳад буд, ки тавонад мутахассисони баландихтисос, муҳаққиқони навовар ва мутахассисони соҳаи технологияҳои рақамиро омода намояд.

- Аз ҳамин нуқтаи назар, нақши Муассисаи давлатии “Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ”-ро бисёр муҳим ва стратегӣ арзёбӣ мекунам. Мо худ-ро танҳо як муассисаи таҳсилоти олӣ намеҳисобем. Ҳадафи мо ташаккули як маркази таълимӣ, илмӣ ва инноватсионӣ мебошад, ки дар он дониш, илм, технология ва истеҳсолот ба ҳам пайваст бошанд. Ин ҳадафҳо танҳо дар сурате амалӣ мешаванд, ки мо кадрҳои баландихтисос дошта бошем. Яъне, рақамикунонӣ пеш аз ҳама ба инсонҳои соҳибдониш ва мутахассисони рақобатпазир такя мекунад, - мегуяд ӯ.

ТОҶИКИСТОН ДАР ИН САМТ БЕШТАР БА МУТАХАССИСОНИ АМАЛӢ НИЁЗ ДОРАД

Ба ақидаи коршиносони соҳа имрӯз ҷавонони мо бояд на танҳо мутахассисони назариявӣ, балки мутахассисони амалӣ низ бошанд. Корфармоён пеш аз ҳама мутахассисеро мехоҳанд, ки на танҳо дониш дошта бошад, балки таҷрибаи амалии кор, қобилияти ҳалли масъалаҳо ва иштирок дар лоиҳаҳои воқеиро низ соҳиб бошад.

Ба гуфтаи Манучеҳр Ғаффорзода, имрӯз дар бозори меҳнати Тоҷикистон бештар ба мутахассисони амалӣ ниёз вуҷуд дорад. Аз ҷумла, таҳиягарони веб ва барномаҳои мобилӣ, мутахассисони амнияти киберӣ, муҳандисони дастгирии техникӣ ва инчунин нафароне, ки метавонанд воситаҳои омодаи зеҳни сунъиро дар равандҳои тиҷоратӣ самаранок истифода баранд.

Ҳамчунин, ӯ талабот ба муҳаққиқони зеҳни сунъиро нисбат ба дигар ихтисосҳо зиёдтар мебинад. Одатан чунин мутахассисон барои ширкатҳои байналмилалӣ, асосан ба таври фосилавӣ фаъолият мекунанд.

- Донишкада метавонад қисман ин талаботро қонеъ намояд, танҳо бо як шарти муҳим. Агар барномаҳои таълимӣ бештар ба омӯзиши малакаҳои амалӣ ва татбиқшаванда такя кунанд ва ҳамзамон заминаи мустаҳками назариявӣ дошта бошанд. Аммо агар таваҷҷуҳ танҳо ба ҷанбаи назариявӣ ва унвони “зеҳни сунъӣ” равона шавад, хатари пайдо шудани фосила байни диплом ва талаботи воқеии корфармоён вуҷуд дорад, - гуфт вай.

Ҳамчунин, ӯ илова намуд, ки сифати омодасозии донишҷӯён пеш аз ҳама аз омӯзгорон вобаста аст. Имрӯз дар кишвар омӯзгороне, ки таҷрибаи воқеии соҳавӣ доранд, хеле каманд. Аз ин рӯ, ҷалби мутахассисони амалкунанда ва рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ барои баланд бардоштани сифати таълим хеле муҳим аст.

Ҳамзамон, Ҷовиди Ҷамшед мегӯяд, ки ҳадафи мо танҳо додани диплом нест, балки омода намудани мутахассисест, ки баъди хатм бидуни мушкил дар бозори меҳнат фаъолият карда тавонад.

- Аз ҳамин сабаб, дар донишкадаи мо раванди таълим бо корҳои амалӣ пайвас-та ташкил карда мешавад. Ҳар як фанни тахассусӣ танҳо бо лексия анҷом намеёбад, балки донишҷӯён дар лабораторияҳо, синфхонаҳои компютерӣ ва муҳити лоиҳавӣ малакаҳои амалии худро такмил медиҳанд, - илова намуд Ҷовиди Ҷамшед.

Ҳамзамон, илова намуд, ки мо барои ба роҳ мондани ҳамкориҳои устувор бо ширкатҳои IT ва муассисаҳои давлатӣ фаъолона кор карда истодаем. Ба гуфтаи вай ҳадафи донишкада ин аст, ки донишҷӯён ҳанӯз дар давраи таҳсил аз таҷрибаомӯзӣ гузаранд, дар таҳияи барномаҳои компютерӣ, системаҳои иттилоотӣ, хизматрасониҳои рақамӣ ва дигар лоиҳаҳои амалӣ иштирок намоянд.

ОМӮЗГОРОН АЗ КУҶО ҶАЛБ МЕШАВАНД?

Ба гуфтаи муовини ректори Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ Ҷовиди Ҷамшед, имрӯз дар донишкада омӯзгорони соҳибтаҷриба, олимон ва мутахассисони ҷавони дорои иқтидори илмӣ фаъолият доранд ва ҳайати профессорону омӯзгорон на танҳо машғули дарсгузаронӣ мебошанд, балки дар корҳои илмӣ-таҳқиқотӣ, таҳияи барномаҳои нави таълимӣ, омода намудани дастурҳои методӣ ва роҳбарии корҳои илмии донишҷӯён низ иштироки фаъол доранд.

- Дар стратегияи рушди донишкада ҷалби профессорону муҳаққиқони хориҷӣ ҷойгоҳи махсус дорад. Мо нақша дорем олимон ва мутахассисони варзидаи кишварҳои пешрафтаро барои хондани лексияҳои махсус, гузаронидани семинарҳо, мастер-классҳо ва роҳбарии лоиҳаҳои илмӣ даъват намоем. Ин ҳам барои омӯзгорон ва ҳам барои донишҷӯён имконияти хуби омӯзиши таҷрибаи ҷаҳонӣ хоҳад буд, - гуфт ӯ.

МУШКИЛОТ ДАР ФАЪОЛИЯТИ ДОНИШКАДА ВА РОҲҲОИ ҲАЛЛИ ОНҲО

Ба назари Ҷовиди Ҷамшед, таъсиси ҳар як муассисаи нави таҳсилоти олӣ, бахусус дар чунин самти мураккаб ва босуръат рушдёбанда, мисли технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ, на танҳо имкониятҳои нав, балки як қатор масъулият ва мушкилотро низ ба миён меорад. Ба гуфтаи, ӯ ин як раванди табиӣ аст ва таҷрибаи кишварҳои пешрафта низ нишон медиҳад, ки рушди чунин муассисаҳо марҳила ба марҳила сурат мегирад.

- Умуман, ин мушкилотро на ҳамчун монеа, балки ҳамчун вазифаҳои рушди минбаъда мебинам. Зеро ҳар як донишгоҳи пешрафтаи ҷаҳон низ ҳамин марҳиларо гузаштааст. Муҳим он аст, ки мо дурнамои равшан, барномаи мушаххаси рушд ва дастгирии сиёсати давлатро дорем, - мегӯяд муовини ректори донишкада.

Ҳамзамон, Манучеҳр Ғаффорзода, меъёри воқеии муваффақиятро дар беҳтар шудани сифати омодасозии кадрҳо, нигоҳ доштани онҳо дар дохили кишвар ва афзоиши содироти хизматрасониҳои IT мебинад.

- Аммо ин танҳо дар сурате имконпазир аст, ки донишкада на ҳамчун як муассисаи ҷудогона, балки дар ҳамкорӣ бо бахши хусусӣ, давлат ва шарикони байналмилалӣ фаъолият намояд. Маҳз иҷрои ҳамин шартҳо натиҷаи воқеиро муайян мекунад, на танҳо худи таъсиси донишкада.

Ҷовиди Ҷамшед таъкид намуд, ки таъсиси Донишкадаи технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ танҳо оғози фаъолияти як муассисаи нав нест. Ин як қадами муҳими Ҷумҳурии Тоҷикистон дар роҳи ташаккули иқтисоди донишбунёд, рушди технологияҳои рақамӣ ва омода намудани насли нави мутахассисони рақобатпазир мебошад.

Ӯ итминон дорад, ки бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда, рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир ва заҳмати муштараки ҳайати омӯзгорону донишҷӯён, донишкада дар солҳои наздик ба яке аз марказҳои пешсафи таҳсилот, илм ва инноватсия дар Тоҷикистон ва минтақа табдил хоҳад ёфт.

- Ҳадафи мо танҳо омода кардани хатмкунандагон нест, балки тарбияи мутахассисоне мебошад, ки тавонанд дар рақамикунонии кишвар, рушди иқтисоди миллӣ ва баланд бардоштани нуфузи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ саҳми воқеан арзанда гузоранд, - афзуд Ҷовиди Ҷамшед.

Сафиаллоҳ ИБОДЗОДА, “ҶТ”