Ҳамасола 7 ноябр дар Тоҷикистон Рӯзи театри тоҷик таҷлил мегардад. Ин сана марбут ба аввалин рӯзи фаъолияти театр дар кишвар. 96 сол аст, ки ин макони ҳунару маъниву маърифат ба мардум намоишҳои гуногунмавзуъ пешниҳод менамояд. Вазъи имрӯзаи театри тоҷик ҳаргуна баҳогузорӣ мешавад. Аммо бо вуҷуди будани ҳар нуқсу норасоие он фаъолият дорад бо талошмандону фидоиёни бешумор.

Бахшида ба ин сана мо суҳбате анҷом додем бо намояндае аз насли нави ҳунармандон Шервонӣ Толибов-саркоргардони театри давлатии ҷавонони Тоҷикистон ба номи М.Воҳидов. Қисса кардем аз оғози дунёи ҳунарии ӯ ҳам баррасӣ кардем ҳолати имрӯзаи театрро аз диди як ҷавони ҳунарманд.

ТЕАТР ҶОЙИ ҲАМА НЕСТ

- Театр бо чӣ вижагиҳояш шуморо кашид сӯйи худ, чун баъзеҳо мегӯянд имрӯз ҷавонон камтар майл доранд ба ин соҳа?

- Ин соҳаро бо тавсия ё хоҳиши касе интихоб накардаам. Касе аз аъзои хонавода низ ба самти ҳунармандӣ нарафтаанд. Аммо волидон инсонҳои донишманду фарҳангиянд. Дар кӯдакӣ ҳангоми истироҳат дар лагер ба мо театри кӯдаконаи “Рангинкамон”, ки дар дохили Театри давлатии ҷавонон ба номи Маҳмудҷон Воҳидов фаъолият мекунад намоишномаи “Манижа”-ро намоиш доданд. Баъдан устод Бердӣ Мингбоев ба саҳна баромада гуфтанд, ки агар касе хоҳиши чунин нақшофарӣ карданро дошта бошад ба ин рақамҳо занг занад. Рақамҳоро эълон карданд, ки то ҳол дар хотирам мондааст. Бароям дунёи театру ҳунар хеле ҷолиб намуд. Аммо бо гузашти вақт интихобро тағйир додам ва хостам духтур бошам. Баъди як сол модарам, ки коргоҳашон дар наздикии Театри ҷавонон буд гуфтанд, ки дар ҳамин театр гурӯҳи кӯдакона фаъолият мекунад. Гуфтам ман дар ин бора медонам ва ҳамон шавқи пешин дубора шӯр зад. Аз ҳамон рӯз омадам ба ҳамин театр ва то имрӯз инҷоям.

- Пас, тарбия ёфтед дар ҳамин ҳунаргоҳ...

- Бале. Дар баробари дар театри кӯдаконаи “Рангинкамон” кор кардан, ҳамчунин ба намоишҳо барои калонсолон ҳам ҷалб мешудам ва бо ҳунармандони халқӣ, бо устодони ҳунар якҷо нақшофарӣ мекардам. Соли 2012 ба намоишномаи “Рустам ва Суҳроб” банд шуда, нақши Суҳроби хурдиро бозидам. Бо ин намоишнома дар чанде аз фестивалҳо дар хориҷ аз кишвар иштирок кардем.

- Аммо чаро рафтед барои таҳсил ба Русия. Мактаби ҳунарии ин ҷо шуморо қонеъ карда наметавонист?

- Мо мактаби ҳунарии бисёр хубе дорем. Ман соли 2015 ба Донишкадаи фарҳанг ва санъати ба номи Мирзо Турсунзода дохил шудам. Онҷо бештар ҳамон устодоне дарс мегӯянд, ки солҳо дар театр аз онҳо тарбия гирифтаам. Яъне чандин сол мактаби ҳунарии онҳоро гузаштам. Аз ин рӯ барои гирифтани донишҳои нав ба Донишкадаи санъати шаҳри Челябинск дохил шудам. Нахуст мақсади коргардон шуданро надоштам, аммо устодон инро дар ман кашф карданд. Ҳамин тавр ин донишкадаро бо дипломи сурх хатм кардам.

- Чанде пеш дар ин син ба дӯш гирифтед масъулияти саркоргардонии Театри давлатии ҷавонон ба номи Маҳмудҷон Воҳидовро. Ин хоҳиши аҳли ҳунар буд, пешниҳоди роҳбарияти нав ё талошҳои худатон?

- Ростӣ ҳамеша озоду аз масъулиятҳои бузург дур буданро меписандам. Аз ин хотир намехостам саркоргардон бошам. Чунки хеле масъулияти бузург дорад. Ҳунармандон хеле инсонҳои нозуканд ва дар муносибат бо онҳо бояд басо эҳтиёткор буд. Онҳо ҳар яке зиндагӣ ва мушкилоти худро доранд ва бо ин вазъу ин маош наметавон онҳоро то шаб банд карда, чизи лозимаи худро гирифт. Аммо қариб ду сол буд, ки ҳам аз ҷониби аҳли кормандон ҳам аз ҷониби роҳбарият чунин пешниҳодҳо буданд, ки ин вазифаро ба дӯш гирам. Ҳамин тавр як моҳ пеш саркоргардони театр таъйин шудам. Ман сидқан мегӯям, ки шояд агар аз дигар театрҳо ин пешниҳодро мегирифтам розӣ намешудам. Вале театри худамро зиёд дӯст медорам ва ҳарчизе аз дастам ояд барои рушдаш иҷро мекунам.

- Акнун чӣ гунаанд нияту аҳдоф барои пешравии кори театр?

- Нақшаҳо зиёданд. Аммо на ҳамаи он чизе, ки дар Русия ба мо омӯзониданд барои театри тоҷик лозим мешавад ва ё на ҳамаи он чизҳоро ин ҷо қабул мекунанд. Чунки баъзе аз кормандони театр фикр мекунанд ин чизҳоро мардум намефаҳманд. Яъне онҳо аз услуби куҳнаи худ берун баромадан намехоҳанд. Ман ҳамаи театрҳоро дар назар дорам. Вале чун номи театри мо Ҷавонон аст мехоҳам ин ҷо як фазои ҷавонӣ, ки пур аз шӯру шавқ аст эҳсос шавад. Албатта ин якбора иҷро шуда наметавонад ва барои ин дастгирӣ ва маблағи зиёд лозим мешавад, аммо кӯшиш мекунем то каме ҳам бошад диди театриро тағйир диҳем. Дар намоишномаи “Хирс”, ки чанде пеш намоиш дода шуда буд, ҳамин талошҳоро кардем. Ҳамчунин, мехоҳам намоишҳои хуби пешинро аз нав зинда кунем.

- Яъне намоишҳо бояд соддаву фаҳмо бошад?

- Не аслан. Ин андешаҳоеро, ки мегӯянд мо бояд танҳо барои тамошобин намоиш таҳия кунем, то онҳо фаҳманд, қабул надорам. Театр сатҳу мақоми баланди худро бояд ҳамеша нигоҳ дорад. Чун театр ҷойи ҳама нест. Фақат мехоҳам сатҳи намоишҳои муосир бошад на соддаву одӣ.

- Акнун тамошобинон метавонанд чиптаҳои намоишҳои Театри ҷавононро онлайнӣ аз сомонаи “Ticketon.tj” харидорӣ кунанд. Арзиши чипта 30 сомонӣ аст. Ин иқдом ба фикратон дар ҷалби мардум ба театр то куҷо мусоидат карда метавонад?

- Фикр мекунам бояд натиҷа диҳад. Дар аввал фикр мекардем агар ҳатто 5 нафар ҳам аз он ҷо чипта харидорӣ кунанд ин бурди мо аст. Чун агар бори аввал 5 адад бошад маротибаҳои баъдӣ ин шумора зиёд шудан мегирад. Як нафар агар бори аввал танҳо омад, шояд бори дуввум як дӯсту наздикашро бо худ оварад. Замона пеш рафтааст ва таблиғ барои рушди ҳар соҳа саҳми боризе мегузорад. Масалан як блогер як филм таҳия мекунад тамоми мардум оиди филми ӯ медоданд. Чунки он филм тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ хеле хуб таблиғ мешавад. Як рӯз як марде назди мо ба театр омад ва гуфт, ки мехоҳам барои тамошои намоишномае ба театр ояд, аммо дар интернет рекламае аз шумо наёфтам. Аз ин хотир тасмим гирифтем то шакли гирифтани чиптаҳоро муосир кунем. Дигар тамошобинони театр метавонанд ба ин сомона даромада чипта харидорӣ кунанд.

ВАЗЪ ХУБТАР ШУДААСТ, АММО...

- Оиди вазъи имрӯзаи театри тоҷик устодони соҳа андешаҳои гуногун доранд. Яке онро хуб арзёбӣ мекунад, дигаре баръакс ва севвумӣ умед дорад ба фардои нек. Шумо ҳамчун намояндаи насли нав ин фазоро чӣ гуна дарёфтаед имрӯз?

- Назар ба ду ё се соли пеш вазъи театр хубтар шудааст. Мо чанде пеш бо бинои Театри милли шинос шудем. Хеле зебову боҳашаммат. Агар театрҳо ба он ҷо бурда шаванд, фикр мекунам таваҷҷуҳ ба театр бештар мешавад. Аммо бояд иқрор шуд, ҳанӯз ҳам қафоем аз театрҳои хориҷа. Кадрҳо намерасанд. Ман мехостам, аз он ки донишҷӯёнро мефиристонанд ба хориҷа барои таҳсил хуб аст то рафти таҳсилро дар Донишкадаи фарҳанг ва санъат хубтар кунанд. Зеро аксари донишҷӯёни ба хориҷа рафта мемонанд ҳамон ҷо ва барнамегарданд. Масалан дар гурӯҳи мо 5 нафар будем аз Тоҷикистон. Аммо танҳо 2 нафар баргаштем. Хуб мешавад то устодонро барои омӯзиш равон кунанд ба дигар кишварҳо ё аз дигар давлатҳо устодонро даъват кунанд, то ин ҷо барои донишҷӯён мастер-классҳо гузаронанд. Мо дар Русия ҳар рӯз дарси маҳорати актёрӣ мехондем, аммо дар донишкадаи худамон танҳо ду рӯз аст, ки фикр мекунам хеле кам аст. Ҳаракати саҳна ва кор бо нутқи донишҷӯён низ бояд аз курси аввал гузаронида шавад. Ҳамчунин барои хубтар шудани вазъи театр набояд намоишҳоро бо хоҳиши харидорон таҳия кунем. Бигзор мавзӯву муҳтаво дархӯри ин замон бошад, аммо онро танҳо бо диди театрии худамон ба саҳна гузорем.

- Оиди маблағ нагуфтед. Пас ба он назаред, ки агар ҳунар набошад пули зиёд ҳам харҷ кунед, онро кашф карда наметавонед?

- Аммо агар ҳунарманде, ки ҳунараш ба пули зиёд меарзаду барояш онро дода натавонем, ин ҳам қадр нашудани ҳунари ӯ аст. Яъне маблағ дар рушди ҳар соҳае муҳим аст. Албатта ҳунарро бо пул кашф карда намешавад, вале ҳунари асилро бетаваҷуҳӣ низ аз байн мебарад. Ҳамин чанд рӯз пеш як корманди ҷавони театр наздам омада гуфт корро бас мекунад. Ҳарчанд пешниҳодҳо кардам, то аз театр дур нагардад, аммо ҳеҷ гуна натавонистам ӯро дорам. Зеро барои хуб кардани вазъи зиндагияш ба ӯ пул лозим аст, аммо маоши театр кифоя нест. Аксари ҳунармандон аз дигар минтақаҳои кишвар меоянд ба Душанбе ва ин ҷо ҳоло хонаҳо бо нархи чанд барораб баландтар аз маоши кормандони давлат ба иҷора дода мешаванд. Албатта ҳамасола музди маоши кормандон зиёд мешавад, аммо боз ҳам наметавонад пули мо кулли хостаҳои моро таъмин кунад. Аз ин рӯ маблағ хеле муҳим аст. Дар ҳолати таъмин шудан бо пули хуб ҳам ҳунарманд, ҳам кормандони дигар соҳа низ метавонанд танҳо ба кори худ фикр кунанд. Вале ҳунармандӣ як чизи хуб дорад, ки одамро фидоӣ мекунад. Аксари кормандони театр ба маош нигоҳ накарда фаъолият доранд.

МУШКИЛИ ҲАНӮЗ БОҚИМОНДА

- Дар боло гуфтед: “Театр ҷойи ҳама нест”...

- Дар ин бора андешаҳо аз аввал ҳар гуна буданд. Аммо ман фикр мекунам театр марбути гурӯҳи махсус аст. Ман дар назар надорам танҳо фарҳангиён. Театр хоси як гурӯҳи одамонест, ки новобаста аз касбу кор ҳунарро меписанданду қадр мекунанд.

- Намоиши “Хирс” аз рӯйи асари адиби рус А.П. Чехов ба саҳна гузошта шуд аз сӯйи шумо. Яъне шумо низ рӯ овардед ба асарҳои адибони хориҷӣ. Пас, ҳанӯз ҳам мушкили нарасидани драматургон дар кишвар боқӣ монда?

- Бале. Имрӯз ҳама чӣ ба дӯши коргардон бор шудааст. Мо ҳам мехоҳем аз драматургони дохилӣ чизе ба саҳна гузорем, аммо пайдо карда наметавонем. Барои як асарро ба саҳна гузошатан чанд китобро мутолиа кардан лозим аст. “Шоҳнома”-и безаволи Фирдавсӣ асари хубест барои ба саҳна гузоштан. Аммо аз рӯйи он мо чанд намоишнома таҳия кардаем. Акнун ниёз дорем ба асарҳои тоза. Албатта мавзӯҳое ҳастанд, ки ба ҳар давру замон таалуқ доранд, вале дар қатори чунин адибони хориҷӣ хуб мешавад аз драмматургони дохилӣ низ асарҳо ба мо пешниҳод шавад. Хеле хушунудкунанда аст, ки Вазорати фарҳанг тасмим гирифтааст бо роҳи баргузории озмуне драматургони беҳтаринро пайдо кунад. Умедворем майли эҷодкорон пеш аз ҳама ба театр баъдан ба драматургия бештар мегардад. Чун адибе, ки ба театр намеояд наметавонад асари саҳнавӣ эҷод кунад.

Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”