ҶОМЕА
Сешанбе 02 Июн 2026 06:58
Аз 2 то 9 апрел дар кишвар бо ташаббуси Вазорати фарҳанги Ҷумҳурии Тоҷикистон ҷашнвораи ҷумҳуриявии “Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикистон” зери унвони “Фурӯғи маърифат” баргузор гардид. Дар он олимону адибон ва коршиносон иштирок намуда, дар доираи он дар зиёде аз ноҳияҳо вохӯрию мулоқотҳо бо шоирону нависандагони бачагона доир шуданд.
Вобаста ба ин ҷашнвора, вазъи имрӯзаи адабиёти бачагона, хусусиятҳои хоси эҷод барои кӯдак ва дигар мавзуъҳо суҳбате анҷом додем бо адиби кӯдакон, Шоири халқии Тоҷикистон Латофат Кенҷаева.
- Чунин ҷашнвора ҳанӯз аз замони шуравӣ оғоз шудаву то ҳол идома дорад. Кадом марҳилаҳоро пушти сар кардаву то куҷо ҳадафи аслии худро анҷом додааст?
- Аввалин бор чунин фестивал дар кишвар соли 1985 бо ташаббуси маҷаллаи “Машъал” доир гардида буд. Аз ҳамон сол инҷониб ин фестивал идома дорад. Он замонҳо чун сардабири маҷаллаи “Машъал” будам, беҳтарин шоиру нависандагони кӯдак, санъаткорон ва адибони ҷавон ба ин фестивал ҷалб мешуданд ва мо онро фестивали “Китоб ва мусиқӣ” номгузорӣ карда будем. Ҳатто дар солҳои нооромиҳои ватан бо вуҷуди шароитҳои душвор низ ин фес-тивал баргузор гардида буд. Он солҳо ин анъанаро шоири маҳбуби бачагон Наримон Бақозода бо як шаҳомати зиёд идома доданд. Мо ба ноҳияҳои дурдасти кишвар рафта, бо кӯдакони онҷо мулоқот анҷом медодем, то дар ҳамон давраи душвор низ кӯдакон аз маърифат дур намонанд. Ин иқдомро Вазорати фарҳанги кишвар низ ба дӯш гирифта буд ва дар баробари ин фестивалҳое, ки мо мегузаронидем, аз ҷониби ин ниҳод низ фестивали “Ҳафтаи китоб” доир мегардид. Ҳамин гуна то ҳол иқдоми мазкур бо ташаббуси Вазорати фарҳанг идома дорад ва ҳамасола фестивали “Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикистон” дар саросари ҷумҳурӣ барои афзудани дониш ва боло бурдани шуурнокии кӯдак доир мегардад.
- Шумо ба кадоме аз марҳилаҳои тайкардаи Ҳафтаи китоби бачагона бартарияти бештаре медиҳед?
- Дар замони пеш барои баргузории чунин фестивалҳо эътибори зиёд медоданду маблағҳои хуб ҷудо мешуд. Шоирону нависандагон низ барои доир намудани мулоқотҳои бештар бо хонандагон ҳавасманд мешуданд. Он замон барои кӯдакон миллионҳо нусха китоб нашр мешуд, аммо имрӯзҳо мутаассифона теъдоди нашри ин гуна китобҳо камтар шудааст. Вале умед мебандем, ки ба наздикиҳо ин вазъ беҳтар мегардад, чун аз ҷониби Вазорати фарҳанги кишвар ба ин самт таваҷҷуҳи хосса зоҳир гардид ва Муассисаи давлатии “Адабиёти кӯдак” таъсис ёфт. Акнун умедворем, ки дигар барои кӯдакон китобҳои лозимиву зебову нақшини зиёде чоп мешаванд.
- Барои як кӯдак чӣ аҳамият дорад ҷашнвораи “Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасон”?
- Дар доираи ин фестивал шоиру нависандагони бачагона дар мактабҳо бо кӯдакони зиёде вохӯрӣ мекунанд, ки ин барои онҳо таассуроти зиёде мебахшад. Ин кӯдакон бо адибоне, ки шеъру ҳикояву афсонаҳои онҳоро хондаанд, аз наздик ошно мешаванд ва боис мегардад, ки ба мутолиа бештар ҳавасманд гарданд. Чун дар пеши ин адибон аз осори онҳо чизе қироат ё нақл мекунанд, барояшон ифтихори калон мебахшад. Агар кӯдак китобхон ва аз хурдӣ дилбохтаи сухан набошад, наметавонад дар бузургӣ хонандаи осори Рӯдакиву Саъдиву Ҳофизу дигар адибони классикамон гардад. Кӯдаки китобхон дар оянда аслан одами бад нахоҳад шуд.
- Аммо чуноне мушоҳида мешавад, каманд он адибоне, ки барои кӯдак эҷод кунанд...
- Бале, шоиру нависандагони кам дорем, ки барои кӯдак нависанд. Ин масъала имсол дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ҷиддӣ ба миён омад. Акнун шуъбаи “Адабиёти бачагона” талоши бештаре барои дастгирии адибони ҷавоне, ки ба навиштани шеъру афсонаҳо майл доранд, ба харҷ хоҳад дод, то ҳамин майдон холӣ намонад. Дар нахустин рӯзи фес-тивали имсола муовини вазири фарҳанг Давлат Сафар навиде дод, ки Муассисаи давлатии “Адабиёти кӯдак” барои адибон ҳаққи қалами хуб хоҳад дод, ки ин низ метавонад василаи рушди ин соҳа гардад. Дар ин маврид Ташкилоти ҷамъиятии мо - “Истиқбол” низ кӯшиш мекунад, то ҳадди тавон хизмат кунад. То ин муддат наздик ба 100 шогирдонро тарбия карда, онҳоро ба роҳи адабиёту санъат роҳнамоӣ кардааст. Чанде пеш як китобе нашр кардем, ки дар он эҷоди 10 насрнависи ҷавоне, ки барои кӯдакон менависанд, гирд овардем ва ният дорем боз шеърҳои 10 шоири ҷавонро низ дар маҷмӯае ҷамъ оварем. Агар аз миёни ин 20 нафар 2 ё 3 шоир ё нависандаи хубе ба майдони адабиёт ворид гардад, ин муваффақияти мост. Ҳамчунин, мехоҳем соли оянда ҳамон фес-тивали “Китоб ва мусиқӣ”-е, ки роҳандозӣ карда будем ва баъдан бо шароити нохуби моддӣ мавқуф гузошта шуд, дубора ба роҳ монем. Зеро ҳар як вохӯрӣ бо шоиру нависандагон барои кӯдакон як мактаби бузург аст.
АДАБИЁТИ БАЧАГОНАИ МО ТАҚВИЯТ МЕХОҲАД
- Шояд ба назари баъзеҳо эҷод кардан барои кӯдакон осон намояд, аммо адибони кӯдакона мегӯянд баръакс мушкилтар аз он аст, ки барои бузургон эҷод кунӣ. Чист мушкили аслӣ?
- Доираи фаҳмиши кӯдак на ба он ҳадест, ки мо чизҳои худамон даркмекардаро ба онҳо расонем. Вақте ба кӯдаки 5-6-сола мо осори классиконро ёд медиҳем, ӯ ҳанӯз чизе аз маънии он намефаҳмад. Вақте мо бо забони калонсолон менависем, ба кӯдак ҳеҷ ҷолиб нест ва завқе барои хондан пайдо намекунад. Он ҳама шеърҳое, ки мо аз кӯдакӣ дар хотир нигоҳ доштаем ва имрӯз ба кӯдаконамон ёд медиҳем, дорои ҳамон равониву содагиву зебоиянд. Мутаассифона, баъзе аз адибони имрӯзаи мо ки барои кӯдак менависанд, ҳамин хусусиятҳои шеъри кӯдакро ба назар намегиранд. Ба кӯдак ҳамчун як хонандаи одиву бедарк муносибат кардан нашояд. Барои ӯ низ бо эҳтироми хосса бояд эҷод намуд.
- Табиист, ки бо гузашти солҳо тарзи фаҳмиши атфол тағйир меёбад. Кӯдаки имрӯза шояд дар бораи он чизҳое бигӯяд, ки насли пешин аслан огоҳ набуд. Пас барои кӯдакони имрӯза бояд дар кадом мавзуъҳо эҷод карду чиро ба назар гирифт?
- Имрӯз бояд мавзуъҳои дигареро пайдо карду навишт. Дар эҷоди кӯдакона низ ба рушди техникаву технология ва кӯдаконро ба худ ҷалб кардани он набояд бетараф буд. Ҳамин эҷоди хуби мо ва сеҳру қувваи сухан метавонад кӯдакро аз телефон дур кунад. Яъне, имрӯзҳо зарурати сухан бештар аз ҳар даврае ба миён омадааст. Пас, мо бояд шеърҳову афсонаҳоеро эҷод кунем, ки ҳам равон ва ҳам дорои мавзуи имрӯзии кӯдаки мо бошанд.
- Аз ин ҳама гуфтаҳо метавон хулоса кард, ки вазъи адабиёти бачагонаи мо чандон хуб нест...
- Имрӯз адабиёти кӯдаки мо тақвият мехоҳад.
БА КӮДАКОН БОЯД ИМКОНИ ИНТИХОБ ДОД
- Нашри як асари бачагона харҷи зиёд мехоҳад. Чун он бояд ранга, бо расмҳои зебову сифати баланд пешниҳод шавад. Манбаи даромади шумо барои анҷоми ин корҳо аз куҷост?
- Ташкилоти мо бо қарзҳои бонкӣ китоб нашр мекунад. Дар тули фаъолият танҳо як маротиба аз ҷониби як соҳибкор дастгирӣ ёфтему як миқдор китоб чоп кардем.
- Воқеан, чаро соҳибкорони мо нашри як китоберо сарпарастӣ намекунанд, дар ҳоле, ки имкони сарпарастии чорабиниҳову рӯйдодҳои калони фарҳангиро доранд?
- Оиди ин масъала борҳо гуфта будем, аммо сабабҳо ҳанӯз норӯшан аст. Масалан, чаро китобро дар қатори туҳфаҳои кӯдакона ҷо намекунанд? Чаро дар қуттиҳои туҳфаҳои идона дар қатори шириниҳо як китоби хуб ҳам намегузоранд? Аммо ин садои мо то ҳол ба ҷое нарасидааст.
- Шумо борҳо намоиш-фурӯши китобҳои бачагона доир кардаед. Ба чӣ натиҷаҳо расидаед, яъне осори кӯдаконаи мо харидори зиёд дорад?
- Харидор дорад. Кӯдак агар як китоби зебову нақшинро бубинад, ҳатман мехоҳад онро моли худ созад. Ба ин хотир, мо ҳамеша дар чунин намоиш-фурӯшҳо ба волидон таъкид месозем, ки фарзандонашонро бо худ ба харидани китоб оранд, то онҳо худ интихоб кунанд. Масалан, вақте мо дар намоиши китоби Эрон будем, он ҷо падару модар ҳамроҳи кӯдаконашон барои хариди китобҳо меоянд ва ҳамон китобҳоеро мегиранд, ки кӯдакон худашон интихоб мекунанд. Волидон дар он ҷо барои иштирок дар чунин намоишҳо ҳатто аз кор рухсат мегиранд, фосилаи зиёдеро тай мекунанд ва кӯдаконашонро барои хариди китобҳо меоранд. Дар Эрон боре як кӯдак яке аз китобҳои моро гирифту бо шавқ варақ зад ва гуфт ҳамин китобро мехарад. Модараш мегуфт, ки ин китоб бо хати кирилӣ асту ту чизе намефаҳмӣ. Аммо кӯдак исрор кард, ки нақшҳои зебо дорад ва онҳоро тамошо мекунаму шеърҳои китобро мефаҳмам. Аз ин рӯ, мо низ бояд ба кӯдаконамон имкони интихоб диҳем.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН “ҶТ”
Вобаста ба ин ҷашнвора, вазъи имрӯзаи адабиёти бачагона, хусусиятҳои хоси эҷод барои кӯдак ва дигар мавзуъҳо суҳбате анҷом додем бо адиби кӯдакон, Шоири халқии Тоҷикистон Латофат Кенҷаева.
- Чунин ҷашнвора ҳанӯз аз замони шуравӣ оғоз шудаву то ҳол идома дорад. Кадом марҳилаҳоро пушти сар кардаву то куҷо ҳадафи аслии худро анҷом додааст?
- Аввалин бор чунин фестивал дар кишвар соли 1985 бо ташаббуси маҷаллаи “Машъал” доир гардида буд. Аз ҳамон сол инҷониб ин фестивал идома дорад. Он замонҳо чун сардабири маҷаллаи “Машъал” будам, беҳтарин шоиру нависандагони кӯдак, санъаткорон ва адибони ҷавон ба ин фестивал ҷалб мешуданд ва мо онро фестивали “Китоб ва мусиқӣ” номгузорӣ карда будем. Ҳатто дар солҳои нооромиҳои ватан бо вуҷуди шароитҳои душвор низ ин фес-тивал баргузор гардида буд. Он солҳо ин анъанаро шоири маҳбуби бачагон Наримон Бақозода бо як шаҳомати зиёд идома доданд. Мо ба ноҳияҳои дурдасти кишвар рафта, бо кӯдакони онҷо мулоқот анҷом медодем, то дар ҳамон давраи душвор низ кӯдакон аз маърифат дур намонанд. Ин иқдомро Вазорати фарҳанги кишвар низ ба дӯш гирифта буд ва дар баробари ин фестивалҳое, ки мо мегузаронидем, аз ҷониби ин ниҳод низ фестивали “Ҳафтаи китоб” доир мегардид. Ҳамин гуна то ҳол иқдоми мазкур бо ташаббуси Вазорати фарҳанг идома дорад ва ҳамасола фестивали “Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасони Тоҷикистон” дар саросари ҷумҳурӣ барои афзудани дониш ва боло бурдани шуурнокии кӯдак доир мегардад.
- Шумо ба кадоме аз марҳилаҳои тайкардаи Ҳафтаи китоби бачагона бартарияти бештаре медиҳед?
- Дар замони пеш барои баргузории чунин фестивалҳо эътибори зиёд медоданду маблағҳои хуб ҷудо мешуд. Шоирону нависандагон низ барои доир намудани мулоқотҳои бештар бо хонандагон ҳавасманд мешуданд. Он замон барои кӯдакон миллионҳо нусха китоб нашр мешуд, аммо имрӯзҳо мутаассифона теъдоди нашри ин гуна китобҳо камтар шудааст. Вале умед мебандем, ки ба наздикиҳо ин вазъ беҳтар мегардад, чун аз ҷониби Вазорати фарҳанги кишвар ба ин самт таваҷҷуҳи хосса зоҳир гардид ва Муассисаи давлатии “Адабиёти кӯдак” таъсис ёфт. Акнун умедворем, ки дигар барои кӯдакон китобҳои лозимиву зебову нақшини зиёде чоп мешаванд.
- Барои як кӯдак чӣ аҳамият дорад ҷашнвораи “Ҳафтаи китоби кӯдакону наврасон”?
- Дар доираи ин фестивал шоиру нависандагони бачагона дар мактабҳо бо кӯдакони зиёде вохӯрӣ мекунанд, ки ин барои онҳо таассуроти зиёде мебахшад. Ин кӯдакон бо адибоне, ки шеъру ҳикояву афсонаҳои онҳоро хондаанд, аз наздик ошно мешаванд ва боис мегардад, ки ба мутолиа бештар ҳавасманд гарданд. Чун дар пеши ин адибон аз осори онҳо чизе қироат ё нақл мекунанд, барояшон ифтихори калон мебахшад. Агар кӯдак китобхон ва аз хурдӣ дилбохтаи сухан набошад, наметавонад дар бузургӣ хонандаи осори Рӯдакиву Саъдиву Ҳофизу дигар адибони классикамон гардад. Кӯдаки китобхон дар оянда аслан одами бад нахоҳад шуд.
- Аммо чуноне мушоҳида мешавад, каманд он адибоне, ки барои кӯдак эҷод кунанд...
- Бале, шоиру нависандагони кам дорем, ки барои кӯдак нависанд. Ин масъала имсол дар Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ҷиддӣ ба миён омад. Акнун шуъбаи “Адабиёти бачагона” талоши бештаре барои дастгирии адибони ҷавоне, ки ба навиштани шеъру афсонаҳо майл доранд, ба харҷ хоҳад дод, то ҳамин майдон холӣ намонад. Дар нахустин рӯзи фес-тивали имсола муовини вазири фарҳанг Давлат Сафар навиде дод, ки Муассисаи давлатии “Адабиёти кӯдак” барои адибон ҳаққи қалами хуб хоҳад дод, ки ин низ метавонад василаи рушди ин соҳа гардад. Дар ин маврид Ташкилоти ҷамъиятии мо - “Истиқбол” низ кӯшиш мекунад, то ҳадди тавон хизмат кунад. То ин муддат наздик ба 100 шогирдонро тарбия карда, онҳоро ба роҳи адабиёту санъат роҳнамоӣ кардааст. Чанде пеш як китобе нашр кардем, ки дар он эҷоди 10 насрнависи ҷавоне, ки барои кӯдакон менависанд, гирд овардем ва ният дорем боз шеърҳои 10 шоири ҷавонро низ дар маҷмӯае ҷамъ оварем. Агар аз миёни ин 20 нафар 2 ё 3 шоир ё нависандаи хубе ба майдони адабиёт ворид гардад, ин муваффақияти мост. Ҳамчунин, мехоҳем соли оянда ҳамон фес-тивали “Китоб ва мусиқӣ”-е, ки роҳандозӣ карда будем ва баъдан бо шароити нохуби моддӣ мавқуф гузошта шуд, дубора ба роҳ монем. Зеро ҳар як вохӯрӣ бо шоиру нависандагон барои кӯдакон як мактаби бузург аст.
АДАБИЁТИ БАЧАГОНАИ МО ТАҚВИЯТ МЕХОҲАД
- Шояд ба назари баъзеҳо эҷод кардан барои кӯдакон осон намояд, аммо адибони кӯдакона мегӯянд баръакс мушкилтар аз он аст, ки барои бузургон эҷод кунӣ. Чист мушкили аслӣ?
- Доираи фаҳмиши кӯдак на ба он ҳадест, ки мо чизҳои худамон даркмекардаро ба онҳо расонем. Вақте ба кӯдаки 5-6-сола мо осори классиконро ёд медиҳем, ӯ ҳанӯз чизе аз маънии он намефаҳмад. Вақте мо бо забони калонсолон менависем, ба кӯдак ҳеҷ ҷолиб нест ва завқе барои хондан пайдо намекунад. Он ҳама шеърҳое, ки мо аз кӯдакӣ дар хотир нигоҳ доштаем ва имрӯз ба кӯдаконамон ёд медиҳем, дорои ҳамон равониву содагиву зебоиянд. Мутаассифона, баъзе аз адибони имрӯзаи мо ки барои кӯдак менависанд, ҳамин хусусиятҳои шеъри кӯдакро ба назар намегиранд. Ба кӯдак ҳамчун як хонандаи одиву бедарк муносибат кардан нашояд. Барои ӯ низ бо эҳтироми хосса бояд эҷод намуд.
- Табиист, ки бо гузашти солҳо тарзи фаҳмиши атфол тағйир меёбад. Кӯдаки имрӯза шояд дар бораи он чизҳое бигӯяд, ки насли пешин аслан огоҳ набуд. Пас барои кӯдакони имрӯза бояд дар кадом мавзуъҳо эҷод карду чиро ба назар гирифт?
- Имрӯз бояд мавзуъҳои дигареро пайдо карду навишт. Дар эҷоди кӯдакона низ ба рушди техникаву технология ва кӯдаконро ба худ ҷалб кардани он набояд бетараф буд. Ҳамин эҷоди хуби мо ва сеҳру қувваи сухан метавонад кӯдакро аз телефон дур кунад. Яъне, имрӯзҳо зарурати сухан бештар аз ҳар даврае ба миён омадааст. Пас, мо бояд шеърҳову афсонаҳоеро эҷод кунем, ки ҳам равон ва ҳам дорои мавзуи имрӯзии кӯдаки мо бошанд.
- Аз ин ҳама гуфтаҳо метавон хулоса кард, ки вазъи адабиёти бачагонаи мо чандон хуб нест...
- Имрӯз адабиёти кӯдаки мо тақвият мехоҳад.
БА КӮДАКОН БОЯД ИМКОНИ ИНТИХОБ ДОД
- Нашри як асари бачагона харҷи зиёд мехоҳад. Чун он бояд ранга, бо расмҳои зебову сифати баланд пешниҳод шавад. Манбаи даромади шумо барои анҷоми ин корҳо аз куҷост?
- Ташкилоти мо бо қарзҳои бонкӣ китоб нашр мекунад. Дар тули фаъолият танҳо як маротиба аз ҷониби як соҳибкор дастгирӣ ёфтему як миқдор китоб чоп кардем.
- Воқеан, чаро соҳибкорони мо нашри як китоберо сарпарастӣ намекунанд, дар ҳоле, ки имкони сарпарастии чорабиниҳову рӯйдодҳои калони фарҳангиро доранд?
- Оиди ин масъала борҳо гуфта будем, аммо сабабҳо ҳанӯз норӯшан аст. Масалан, чаро китобро дар қатори туҳфаҳои кӯдакона ҷо намекунанд? Чаро дар қуттиҳои туҳфаҳои идона дар қатори шириниҳо як китоби хуб ҳам намегузоранд? Аммо ин садои мо то ҳол ба ҷое нарасидааст.
- Шумо борҳо намоиш-фурӯши китобҳои бачагона доир кардаед. Ба чӣ натиҷаҳо расидаед, яъне осори кӯдаконаи мо харидори зиёд дорад?
- Харидор дорад. Кӯдак агар як китоби зебову нақшинро бубинад, ҳатман мехоҳад онро моли худ созад. Ба ин хотир, мо ҳамеша дар чунин намоиш-фурӯшҳо ба волидон таъкид месозем, ки фарзандонашонро бо худ ба харидани китоб оранд, то онҳо худ интихоб кунанд. Масалан, вақте мо дар намоиши китоби Эрон будем, он ҷо падару модар ҳамроҳи кӯдаконашон барои хариди китобҳо меоянд ва ҳамон китобҳоеро мегиранд, ки кӯдакон худашон интихоб мекунанд. Волидон дар он ҷо барои иштирок дар чунин намоишҳо ҳатто аз кор рухсат мегиранд, фосилаи зиёдеро тай мекунанд ва кӯдаконашонро барои хариди китобҳо меоранд. Дар Эрон боре як кӯдак яке аз китобҳои моро гирифту бо шавқ варақ зад ва гуфт ҳамин китобро мехарад. Модараш мегуфт, ки ин китоб бо хати кирилӣ асту ту чизе намефаҳмӣ. Аммо кӯдак исрор кард, ки нақшҳои зебо дорад ва онҳоро тамошо мекунаму шеърҳои китобро мефаҳмам. Аз ин рӯ, мо низ бояд ба кӯдаконамон имкони интихоб диҳем.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед