ҶОМЕА
Чоршанбе 03 Июн 2026 03:12
Коршиносон мегӯянд, самаранокии онро дар оянда мебинем
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми ахирашон иброз намуданд, ки маблағгузории соҳаи маориф дар соли 2026 аз ҳисоби буҷети давлатӣ қариб 14 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки нисбат ба соли 2025-ум 25,4 фоиз ва нисбат ба даҳ соли қабл, яъне, соли 2015-ум панҷуним баробар зиёд мебошад.
Зимни ироаи Паём Пешвои миллат таъкид намуданд, ки Ҳукумати кишвар маблағгузориро ба соҳаҳои калидии кишвар, аз ҷумла, соҳаи маориф ҳамасола зиёд менамояд, ки ҳадаф аз он рушду тараққии соҳаи мазкур мебошад.
Айни замон дар кишвар 795 муассисаи томактабӣ фаъолият дошта, 127 ҳазору 913 нафар кӯдаки синни томактабӣ ба таълиму тарбия фаро гирифта шудааст. Инчунин, дар 4 ҳазору 56 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии ҷумҳурӣ 2,4 миллион хонанда таҳсил намуда, зиёда аз 135 ҳазор омӯзгорон ба онҳо дарс медиҳанд. Ҳамзамон, шумораи муассисаи таҳсилоти олии касбӣ ба 48 адад расида, 226 ҳазору 240 донишҷӯ дар ин муассисаҳо ба таҳсил фаро гирифта шудаанд ва шумораи омӯзгоронашон бошад ба 13 ҳазору 638 нафар мерасад.
Замоне, ки Ҳукумати кишвар ба ин соҳа таваҷҷуҳи зиёд менамояд ва маблағгузории он 20,4% қисми хароҷоти буҷети давлатиро ташкил медиҳад, пас маблағи мазкур дар соли ҷорӣ бештар ба кадом самтҳои ин соҳа равона мегардад? Оё маблағҳои пешбинишуда вазъи имрӯзаи маорифро қонеъ мегардонад? Вазорати маориф то кадом андоза маблағҳои мазкурро самаранок истифода менамояд?
Ба иттилои Вазорати маориф ва илм самти асосии хароҷот, чун солҳои қаблӣ, пардохти музди меҳнати кормандони соҳа мебошад. Барои ин мақсад 64,3 фоизи маблағи умумӣ ё 8,8 млрд сомонӣ равона гардидааст. Ҳамзамон, тибқи иттилои манбаъ дар соли 2026 ба зинаи таҳсилоти томактабӣ 758,8 млн сомонӣ, таҳсилоти умумӣ 8 млрд 60,8 млн сомонӣ, таҳсилоти ибтидоии касбӣ 201,2 млн сомонӣ, таҳсилоти миёнаи касбӣ 485,3 млн сомонӣ, таҳсилоти олии касбӣ 1 млрд 784,2 млн сомонӣ пешбинӣ гардидааст.
- Қисми боқимондаи маблағҳо ба нигоҳдорӣ ва фаъ-олияти муассисаҳои таълимӣ дар ҳамаи зинаҳо, хароҷоти ҷорӣ, беҳсозии инфрасохтор ва татбиқи барномаҳои давлатӣ равона мегарданд. Ҳамчунин, меъёрҳои маблағгузории сарикасӣ барои муассисаҳои томактабӣ ва миёнаи умумӣ муайян шудаанд, ки барои ҳар як кӯдак ва хонанда маблағи мушаххас пешбинӣ гардидааст. Ин низоми маблағгузорӣ имконият медиҳад, ки маблағҳо мутаносиб ба шумораи таълимгирандагон тақсим гардида, шаффофият ва адолат дар истифодаи захираҳо таъмин карда шавад, - мегӯяд Хуршед Давлатализода, сардори маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Давлатализода зикр кард, ки афзоиши маблағгузорӣ дар соли 2026 тамоюли устувори болоравиро нишон медиҳад ва дар ду соли охир маблағгузорӣ ба соҳа беш аз 5 млрд сомонӣ зиёд шудааст. Инчунин, ӯ қайд намуд, ки ин раванд бешубҳа ба беҳтар шудани шароити молиявии муассисаҳо, баланд шудани музди меҳнат ва тавсеаи имкониятҳои соҳа мусоидат мекунад.
“Бояд гуфт соҳаи маориф яке аз соҳаҳои васеи иҷтимоӣ буда, миллионҳо хонанда ва даҳҳо ҳазор омӯзгорро фаро мегирад. Талабот ба сохтмони муассисаҳои нав, таъмири биноҳо, таҷҳизонидани синфхонаҳо, рушди технологияҳои рақамӣ ва такмили ихтисоси кадрҳо сол аз сол меафзояд. Аз ин рӯ, маблағгузории ҷорӣ барои пешбурди устувори соҳа заминаи боэътимод фароҳам меорад, вале рушди босуръати иқтисод ва афзоиши аҳолӣ талаб мекунад, ки ин раванд пайваста идома ёбад”, - афзуд номбурда.
Инчунин, ӯ иброз дошт, ки вазорат ба хотири таъмини самаранок истифодаи маблағҳои соҳаи маориф ва илм ҳамасола ва аз давраи таҳияи лоиҳаи буҷети давлатии барои соли минбаъда чораҳои таъхирнопазирро ба роҳ монда, тақсимоти маблағҳои буҷетиро раддабандӣ намуда, афзалиятро дар хароҷоти маблағҳои буҷетӣ барои ҳар сол муаяйн менамояд.
- Маблағҳои соҳаи маориф аз рӯйи зинаҳои таҳсилот равона мегардад ва дар соли 2026 ба зинаи таҳсилоти томактабӣ 5,54%, таҳсилоти умумӣ 59%, таҳсилоти ибтидоии касбӣ 1,5%, таҳсилоти миёнаи касбӣ 3,5%, таҳсилоти олии касбӣ 13% ва барои дигар хароҷотҳои соҳа 17,4% пешбинӣ шудааст,-гуфт Хуршед Давлатализода.
САРМОЯГУЗОРӢ БА ОЯНДАИ КИШВАР
Коршиносон ба он назаранд, ки афзоиши маблағгузорӣ ба соҳаи маориф аз як тараф метавонад ба беҳтар шудани вазъи соҳа мусоидат кунад, вале онҳо ҳамзамон иброз медоранд, ки барои пешрафти соҳа нақши омӯзгорону кормандони соҳа низ бештар аст, яъне маблағ омили асосии камбудиҳои соҳа нест.
Иқтисодчӣ Абдурақиб Қодиров дар масъалаи мазкур иброз намуд, ки ҳарчанд тайи солҳои охир маблағгузорӣ ба ин соҳа меафзояд, вале натиҷаву самаранокии онро мо дар оянда мебинем, чун он соҳаест фурсатталаб. Ба гуфтаи ӯ маблағгузорӣ ба соҳаи маориф, ин сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар аст.
“Сол то сол маблағгузорӣ ба ин соҳа бештар мешавад, ки аз таваҷҷуҳи доимии Роҳбари давлат дарак медиҳад. Аммо дар ин росто масъулияти омӯзгорон низ бештар мегардад. Баробари давлат онҳо ҳам бояд аз худ масъулият ва ташаббус нишон дода, ба системаи таълим барномаҳои нави таълимӣ ва муосирро ворид созанду насли донишмандро барои ҷомеа ба камол расонанд”, - афзуд Абдурақиб Қодиров.
Иқтисодчии дигар Бахтиёр Ойматов мегӯяд, яке аз роҳҳои асосии муайян кардани самаранокии маблағгузорӣ дар соҳаи маориф гузаронидани озмунҳои гуногун ва чорабиниҳо дар мамлакат мебошад, ки метавонад муайян кунад, ки сатҳу сифат ва шароити таълим дар муассисаҳову мактабҳои ҷумҳурӣ дар кадом ҳолат қарор дорад, зеро агар маблағгузорӣ аз ҷониби давлат зиёд шаваду натиҷа надиҳад, он замон онро самаранок гуфтан нашояд.
- Аслан, тамоми самтҳои маориф ба афзоиши маблағгузорӣ ниёз дорад ва ҳамаи онҳо ба иқтисоди кишвар фоида оварда метавонанд. Аммо аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки айни замон бештар ба фанҳои дақиқ, ихтироъкорӣ ва зеҳни сунъӣ таваҷҷуҳи бештар мебояд, зеро имрӯз талабот ба онҳо зиёдтар аст, - таъкид намуд номбурда.
БАРОИ САМАРАНОКИИ ФАЪОЛИЯТИ СОҲА ЧӢ БОЯД КАРД?
Ба назари Хуршед Давлатализода, сардори маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон афзоиши маблағгузорӣ мустақиман ба беҳтар шудани вазъи иҷтимоии омӯзгорон ва устувории фаъолияти муассисаҳо таъсир мерасонад. Ҳамзамон, ба андешаи вай он ба баланд гардидани маош, дастгирии омӯзгорони ҷавон, муқаррар намудани меъёрҳои дақиқи маблағгузорӣ ва афзоиши ҳиссаи соҳа дар ММД ва хароҷоти буҷетӣ нишон медиҳанд, ки давлат ба рушди сармояи инсонӣ ҳамчун омили калидии пешрафти кишвар аҳамияти аввалиндараҷа медиҳад.
- Агар ин тамоюл идома ёбад, пеш аз ҳама, ҷолибияти касби омӯзгорӣ бештар мегардад, сифати кадрҳо беҳтар мешавад, шароити фаъолияти муассисаҳо устувортар мегарданд ва имкониятҳои рушди инфрасохтор васеъ мешаванд. Дар натиҷа, на танҳо вазъи соҳа, балки рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва сатҳи донишандӯзии насли наврас низ баланд хоҳад шуд. Ҳамчунин, афзоиши пайдарпайи маблағгузорӣ ба соҳаи маориф на танҳо нишондиҳандаи таваҷҷуҳи давлат ба ин соҳа аст, балки заминаи воқеии беҳтар гардидани шароити таълим, таҳкими мақоми иҷтимоии омӯзгор ва рушди устувори низоми маориф ба ҳисоб меравад, - илова намуд номбурда.
Абдурақиб Қодиров гуфт, вазъи соҳа замоне беҳтар аз имрӯз хоҳад шуд, ки омӯзгорони содиқу донишманд ҷиҳати таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ ҷалб шаванд, инчунин лозим аст, ки пайваста донишу малакаи омӯзгорон такмил дода шуда, онҳо аз навгониҳои технологияи муосир огоҳ гарданд, то бо ин роҳ сифати таълиму тарбия дар муассисаҳо беҳбудӣ ёбад .
Бахтиёр Ойматов дар идома зикр кард, ки барои расидан ба натиҷаҳои судманд дар соҳа зарур аст, ки навсозии барномаҳои таълимӣ ва тақвияти ҳамкориҳо дар бахши хусусӣ, яъне таъсиси кӯдакистонҳои хусусӣ-инноватсионӣ, мактабҳои хусусӣ-инноватсионӣ бо забон-ҳои русӣ ва англисӣ фаъолиятмекарда сохта шавад, ки барои иқтисоди кишвар хело фоидаовар аст.
“Донишгоҳҳои кишвар метавонанд бо ширкатҳои байналмилалӣ, ки дар соҳаи иқтисоди рақамӣ пешсаф мебошанд, шартномаҳои ҳамкорӣ ба имзо расонида, омӯзгоронро ба курсҳои кӯтоҳмуддат фирис-танду ба ин васила ҳам сифати таълимро баланд бардоранд ва ҳам ба эҷоди ҷойҳои нави корӣ ва ҳавасмандкунии соҳибкорони ҷавон мусоидат намоянд”, - гуфт ин иқтисодчӣ дар идома.
Гулафшон КАРИМОВА,“ҶТ”
Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар Паёми ахирашон иброз намуданд, ки маблағгузории соҳаи маориф дар соли 2026 аз ҳисоби буҷети давлатӣ қариб 14 миллиард сомонӣ пешбинӣ гардидааст, ки нисбат ба соли 2025-ум 25,4 фоиз ва нисбат ба даҳ соли қабл, яъне, соли 2015-ум панҷуним баробар зиёд мебошад.
Зимни ироаи Паём Пешвои миллат таъкид намуданд, ки Ҳукумати кишвар маблағгузориро ба соҳаҳои калидии кишвар, аз ҷумла, соҳаи маориф ҳамасола зиёд менамояд, ки ҳадаф аз он рушду тараққии соҳаи мазкур мебошад.
Айни замон дар кишвар 795 муассисаи томактабӣ фаъолият дошта, 127 ҳазору 913 нафар кӯдаки синни томактабӣ ба таълиму тарбия фаро гирифта шудааст. Инчунин, дар 4 ҳазору 56 муассисаи таҳсилоти миёнаи умумии ҷумҳурӣ 2,4 миллион хонанда таҳсил намуда, зиёда аз 135 ҳазор омӯзгорон ба онҳо дарс медиҳанд. Ҳамзамон, шумораи муассисаи таҳсилоти олии касбӣ ба 48 адад расида, 226 ҳазору 240 донишҷӯ дар ин муассисаҳо ба таҳсил фаро гирифта шудаанд ва шумораи омӯзгоронашон бошад ба 13 ҳазору 638 нафар мерасад.
Замоне, ки Ҳукумати кишвар ба ин соҳа таваҷҷуҳи зиёд менамояд ва маблағгузории он 20,4% қисми хароҷоти буҷети давлатиро ташкил медиҳад, пас маблағи мазкур дар соли ҷорӣ бештар ба кадом самтҳои ин соҳа равона мегардад? Оё маблағҳои пешбинишуда вазъи имрӯзаи маорифро қонеъ мегардонад? Вазорати маориф то кадом андоза маблағҳои мазкурро самаранок истифода менамояд?
Ба иттилои Вазорати маориф ва илм самти асосии хароҷот, чун солҳои қаблӣ, пардохти музди меҳнати кормандони соҳа мебошад. Барои ин мақсад 64,3 фоизи маблағи умумӣ ё 8,8 млрд сомонӣ равона гардидааст. Ҳамзамон, тибқи иттилои манбаъ дар соли 2026 ба зинаи таҳсилоти томактабӣ 758,8 млн сомонӣ, таҳсилоти умумӣ 8 млрд 60,8 млн сомонӣ, таҳсилоти ибтидоии касбӣ 201,2 млн сомонӣ, таҳсилоти миёнаи касбӣ 485,3 млн сомонӣ, таҳсилоти олии касбӣ 1 млрд 784,2 млн сомонӣ пешбинӣ гардидааст.
- Қисми боқимондаи маблағҳо ба нигоҳдорӣ ва фаъ-олияти муассисаҳои таълимӣ дар ҳамаи зинаҳо, хароҷоти ҷорӣ, беҳсозии инфрасохтор ва татбиқи барномаҳои давлатӣ равона мегарданд. Ҳамчунин, меъёрҳои маблағгузории сарикасӣ барои муассисаҳои томактабӣ ва миёнаи умумӣ муайян шудаанд, ки барои ҳар як кӯдак ва хонанда маблағи мушаххас пешбинӣ гардидааст. Ин низоми маблағгузорӣ имконият медиҳад, ки маблағҳо мутаносиб ба шумораи таълимгирандагон тақсим гардида, шаффофият ва адолат дар истифодаи захираҳо таъмин карда шавад, - мегӯяд Хуршед Давлатализода, сардори маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Давлатализода зикр кард, ки афзоиши маблағгузорӣ дар соли 2026 тамоюли устувори болоравиро нишон медиҳад ва дар ду соли охир маблағгузорӣ ба соҳа беш аз 5 млрд сомонӣ зиёд шудааст. Инчунин, ӯ қайд намуд, ки ин раванд бешубҳа ба беҳтар шудани шароити молиявии муассисаҳо, баланд шудани музди меҳнат ва тавсеаи имкониятҳои соҳа мусоидат мекунад.
“Бояд гуфт соҳаи маориф яке аз соҳаҳои васеи иҷтимоӣ буда, миллионҳо хонанда ва даҳҳо ҳазор омӯзгорро фаро мегирад. Талабот ба сохтмони муассисаҳои нав, таъмири биноҳо, таҷҳизонидани синфхонаҳо, рушди технологияҳои рақамӣ ва такмили ихтисоси кадрҳо сол аз сол меафзояд. Аз ин рӯ, маблағгузории ҷорӣ барои пешбурди устувори соҳа заминаи боэътимод фароҳам меорад, вале рушди босуръати иқтисод ва афзоиши аҳолӣ талаб мекунад, ки ин раванд пайваста идома ёбад”, - афзуд номбурда.
Инчунин, ӯ иброз дошт, ки вазорат ба хотири таъмини самаранок истифодаи маблағҳои соҳаи маориф ва илм ҳамасола ва аз давраи таҳияи лоиҳаи буҷети давлатии барои соли минбаъда чораҳои таъхирнопазирро ба роҳ монда, тақсимоти маблағҳои буҷетиро раддабандӣ намуда, афзалиятро дар хароҷоти маблағҳои буҷетӣ барои ҳар сол муаяйн менамояд.
- Маблағҳои соҳаи маориф аз рӯйи зинаҳои таҳсилот равона мегардад ва дар соли 2026 ба зинаи таҳсилоти томактабӣ 5,54%, таҳсилоти умумӣ 59%, таҳсилоти ибтидоии касбӣ 1,5%, таҳсилоти миёнаи касбӣ 3,5%, таҳсилоти олии касбӣ 13% ва барои дигар хароҷотҳои соҳа 17,4% пешбинӣ шудааст,-гуфт Хуршед Давлатализода.
САРМОЯГУЗОРӢ БА ОЯНДАИ КИШВАР
Коршиносон ба он назаранд, ки афзоиши маблағгузорӣ ба соҳаи маориф аз як тараф метавонад ба беҳтар шудани вазъи соҳа мусоидат кунад, вале онҳо ҳамзамон иброз медоранд, ки барои пешрафти соҳа нақши омӯзгорону кормандони соҳа низ бештар аст, яъне маблағ омили асосии камбудиҳои соҳа нест.
Иқтисодчӣ Абдурақиб Қодиров дар масъалаи мазкур иброз намуд, ки ҳарчанд тайи солҳои охир маблағгузорӣ ба ин соҳа меафзояд, вале натиҷаву самаранокии онро мо дар оянда мебинем, чун он соҳаест фурсатталаб. Ба гуфтаи ӯ маблағгузорӣ ба соҳаи маориф, ин сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар аст.
“Сол то сол маблағгузорӣ ба ин соҳа бештар мешавад, ки аз таваҷҷуҳи доимии Роҳбари давлат дарак медиҳад. Аммо дар ин росто масъулияти омӯзгорон низ бештар мегардад. Баробари давлат онҳо ҳам бояд аз худ масъулият ва ташаббус нишон дода, ба системаи таълим барномаҳои нави таълимӣ ва муосирро ворид созанду насли донишмандро барои ҷомеа ба камол расонанд”, - афзуд Абдурақиб Қодиров.
Иқтисодчии дигар Бахтиёр Ойматов мегӯяд, яке аз роҳҳои асосии муайян кардани самаранокии маблағгузорӣ дар соҳаи маориф гузаронидани озмунҳои гуногун ва чорабиниҳо дар мамлакат мебошад, ки метавонад муайян кунад, ки сатҳу сифат ва шароити таълим дар муассисаҳову мактабҳои ҷумҳурӣ дар кадом ҳолат қарор дорад, зеро агар маблағгузорӣ аз ҷониби давлат зиёд шаваду натиҷа надиҳад, он замон онро самаранок гуфтан нашояд.
- Аслан, тамоми самтҳои маориф ба афзоиши маблағгузорӣ ниёз дорад ва ҳамаи онҳо ба иқтисоди кишвар фоида оварда метавонанд. Аммо аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки айни замон бештар ба фанҳои дақиқ, ихтироъкорӣ ва зеҳни сунъӣ таваҷҷуҳи бештар мебояд, зеро имрӯз талабот ба онҳо зиёдтар аст, - таъкид намуд номбурда.
БАРОИ САМАРАНОКИИ ФАЪОЛИЯТИ СОҲА ЧӢ БОЯД КАРД?
Ба назари Хуршед Давлатализода, сардори маркази матбуоти Вазорати маориф ва илми Ҷумҳурии Тоҷикистон афзоиши маблағгузорӣ мустақиман ба беҳтар шудани вазъи иҷтимоии омӯзгорон ва устувории фаъолияти муассисаҳо таъсир мерасонад. Ҳамзамон, ба андешаи вай он ба баланд гардидани маош, дастгирии омӯзгорони ҷавон, муқаррар намудани меъёрҳои дақиқи маблағгузорӣ ва афзоиши ҳиссаи соҳа дар ММД ва хароҷоти буҷетӣ нишон медиҳанд, ки давлат ба рушди сармояи инсонӣ ҳамчун омили калидии пешрафти кишвар аҳамияти аввалиндараҷа медиҳад.
- Агар ин тамоюл идома ёбад, пеш аз ҳама, ҷолибияти касби омӯзгорӣ бештар мегардад, сифати кадрҳо беҳтар мешавад, шароити фаъолияти муассисаҳо устувортар мегарданд ва имкониятҳои рушди инфрасохтор васеъ мешаванд. Дар натиҷа, на танҳо вазъи соҳа, балки рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва сатҳи донишандӯзии насли наврас низ баланд хоҳад шуд. Ҳамчунин, афзоиши пайдарпайи маблағгузорӣ ба соҳаи маориф на танҳо нишондиҳандаи таваҷҷуҳи давлат ба ин соҳа аст, балки заминаи воқеии беҳтар гардидани шароити таълим, таҳкими мақоми иҷтимоии омӯзгор ва рушди устувори низоми маориф ба ҳисоб меравад, - илова намуд номбурда.
Абдурақиб Қодиров гуфт, вазъи соҳа замоне беҳтар аз имрӯз хоҳад шуд, ки омӯзгорони содиқу донишманд ҷиҳати таълиму тарбия дар муассисаҳои таълимӣ ҷалб шаванд, инчунин лозим аст, ки пайваста донишу малакаи омӯзгорон такмил дода шуда, онҳо аз навгониҳои технологияи муосир огоҳ гарданд, то бо ин роҳ сифати таълиму тарбия дар муассисаҳо беҳбудӣ ёбад .
Бахтиёр Ойматов дар идома зикр кард, ки барои расидан ба натиҷаҳои судманд дар соҳа зарур аст, ки навсозии барномаҳои таълимӣ ва тақвияти ҳамкориҳо дар бахши хусусӣ, яъне таъсиси кӯдакистонҳои хусусӣ-инноватсионӣ, мактабҳои хусусӣ-инноватсионӣ бо забон-ҳои русӣ ва англисӣ фаъолиятмекарда сохта шавад, ки барои иқтисоди кишвар хело фоидаовар аст.
“Донишгоҳҳои кишвар метавонанд бо ширкатҳои байналмилалӣ, ки дар соҳаи иқтисоди рақамӣ пешсаф мебошанд, шартномаҳои ҳамкорӣ ба имзо расонида, омӯзгоронро ба курсҳои кӯтоҳмуддат фирис-танду ба ин васила ҳам сифати таълимро баланд бардоранд ва ҳам ба эҷоди ҷойҳои нави корӣ ва ҳавасмандкунии соҳибкорони ҷавон мусоидат намоянд”, - гуфт ин иқтисодчӣ дар идома.
Гулафшон КАРИМОВА,“ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед