ҶОМЕА
Сешанбе 21 Июл 2026 12:51
Он ба рушди сармояи инсонӣ ва таҳкими иқтидори илмии кишвар мусоидат хоҳад кард
Чанде пеш бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” таъсис дода шуд. Ин иқдоми Пешвои миллат мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун яке аз кишварҳои пешсаф дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об боз ҳам таҳким бахшида, ба рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ оид ба тақвияти пешбурди корҳои илмию тадқиқотӣ вобаста ба масъалаҳои обу иқлим мусоидат хоҳад кард. Вобаста ба ин иқдом бо сардори Маркази миллии ҳифзи қабати озони Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Назриало Шерализода ҳамсуҳбат шудем.
- Таъсиси ин ҷоиза дар шароити кунунии ҷаҳон то чӣ андоза саривақтӣ ва муҳим мебошад?
- Таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об”- ро Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи паёми шодбошӣ дар раванди кушодашавии Конфронси 4-уми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, ки санаҳои 25-28 майи соли 2026 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, пешниҳод намуданд. Чуноне, ки Пешвои миллат зикр карданд: “Мо ба мақсади пешбурд ва тақвияти дипломатияи об ва муттаҳид кардани талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ барои ояндаи устувор ва бехатар “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар соҳаи об” таъсис додем. Ин ҷоиза барои эътироф намудани саҳми барҷаста дар рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ, сиёсати устувори об ва пешбурди роҳҳои ҳалли муассири мушкилоти ҷаҳонии об нигаронида шудааст”. Ҳамакнун, Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 июни соли 2026, №1184 оид ба таъсиси ин ҷоиза ба тасвиб расид, ки расман он ҳамчун ҷоизаи ҷаҳонӣ мавриди амал қарор мегирад.
Агар мо ба таърихи ташаббусҳои ҷаҳонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соҳаи об назар афканем, хоҳем дид, ки онҳо мисли занҷире бо ҳам пайванд буда, ин ҷоиза низ идомаи мантиқии ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар соҳаи об мебошад. Ташабусҳои мазкур тули зиёда аз бист соли охир аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид бо қабули як қатор қатъномаҳои муҳим дастгирӣ гардидаанд. Дар ҳамин замина, таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” ҳамчун марҳилаи нави таҳкими дипломатияи об ва рушди ҳамкориҳои илмии байналмилалӣ арзёбӣ мегардад. Аз нуқтаи назари илмӣ, таъсиси ин ҷоиза метавонад, барои густариши таҳқиқоти фундаменталӣ ва амалӣ дар самтҳои гидрология, пиряхшиносӣ, илмҳои криосферӣ, тағйирёбии иқлим, идоракунии ҳамгирои захираҳои обӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва таҳияи роҳҳои мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар шароити афзоиши босуръати таҳдидҳои иқлимӣ ва коҳишёбии захираҳои обӣ, дастгирии чунин таҳқиқот барои таҳияи сиёсати илмбун-ёд ва қабули қарорҳои муассир аҳамияти калидӣ дорад.
Арзёбии стратегии ин ҷоиза дар он ифода меёбад, ки он метавонад ба ташаккули фазои нави ҳамкориҳои муштараки муассисаҳои илмӣ, созмонҳои байналмилалӣ, бахши хусусӣ ва мақомоти давлатӣ мусоидат намуда, мубодилаи дониш, технология ва таҷрибаи пешқадамро дар самти истифодаи устувори захираҳои обӣ тақвият бахшад. Дар баробари ин ҷоиза барои ҷалби олимони сатҳи ҷаҳонӣ, рушди иқтидори илмӣ, тарғиби навовариҳо ва татбиқи натиҷаҳои таҳқиқот дар амал заминаи мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки таъсиси ҷоизаи мазкур на танҳо як иқдоми нави давлатӣ, балки воситаи муҳими таҳкими нуфузи байналмилалии Тоҷикистон, рушди дипломатияи илмӣ ва об, ҳавасмандсозии таҳқиқоти илмӣ ва саҳмгузорӣ дар татбиқи Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид, бахусус Ҳадафи “Об ва беҳдошт барои ҳама” мебошад.
- Яке аз масъалаҳои мубрами имрӯз коҳишёбии босуръати пиряхҳо мебошад. Ба андешаи Шумо, дастгирии таҳқиқотҳои илмӣ дар самти омӯзиш ва ҳифзи пиряхҳо то чӣ андоза метавонад яке аз самтҳои афзалиятноки ин ҷоиза гардад?
- Бешубҳа, дар шароити муосир дастгирии таҳқиқоти илмӣ дар самти омӯзиш, мониторинг ва ҳифзи пиряхҳо бояд ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” баррасӣ гардад. Чунин равиш на танҳо ба рушди донишҳои бунёдӣ ва амалӣ дар соҳаи глятсиология мусоидат менамояд, балки барои таҳкими сиёсати байналмилалӣ дар самти амнияти обӣ, мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва идоракунии устувори захираҳои табиӣ низ аҳамияти стратегӣ дорад.
Имрӯз таназзулёбии босуръати пиряхҳо яке аз нишондиҳандаҳои возеҳи тағйирёбии глобалии иқлим маҳсуб меёбад. Тибқи арзёбиҳои байналмилалӣ, дар давоми се даҳсолаи охир қариб ҳамаи минтақаҳои асосии яхбастаи ҷаҳон тамоюли устувори коҳишёбии масоҳат ва ҳаҷми пиряхҳоро нишон медиҳанд.
Бо дарназардошти аҳамияти ҷаҳонии пиряхҳо ҳамчун сарчашмаи асосии захираҳои оби ширин ва нишондиҳандаи тағйирёбии иқлим, дастгирии таҳқиқоти илмӣ дар ин самт бояд яке аз афзалиятҳои асосии Ҷоизаи мазкур бошад. Ин ҷоиза метавонад барои ҳавасмандгардонии таҳқиқоти фундаменталӣ ва амалӣ, рушди низоми мониторинги муосири пиряхҳо, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва маълумоти кайҳонӣ, омода намудани мутахассисони баланд-ихтисос ва тақвияти ҳамкориҳои байналмилалии илмӣ заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар чунин сурат, ҷоиза на танҳо воситаи эътирофи дастовардҳои илмӣ, балки механизми муассири пешбурди дип-ломатияи илмӣ ва таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ дар самти ҳифзи захираҳои об ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим хоҳад гардид.
-Имрӯз ҷомеаи илмӣ барои омӯзиши таъсири тағйирёбии иқлим ба захираҳои обӣ ба кадом самтҳои таҳқиқотӣ бештар ниёз дорад ва ин ҷоиза барои рушди чунин таҳқиқот чӣ имкониятҳоро фароҳам меоварад?
- Имрӯз самтҳои афзалиятноки таҳқиқот бояд пеш аз ҳама омӯзиши динамикаи пиряхҳо ва қабатҳои яхбастаи доимӣ, моделсозии сенарияҳои тағйирёбии захираҳои обӣ, таҳияи низомҳои пешгӯии хавфҳои гидрометеорологӣ, арзёбии осебпазирии ҳавзаҳои дарёӣ, рушди технологияҳои рақамии мониторинги захираҳои об, истифодаи мушоҳидаҳои кайҳонӣ ва зеҳни сунъӣ, инчунин таҳияи роҳҳои мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлимро дар бар гиранд, ки Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об метавонад, барои рушди чунин таҳқиқот нақши муҳими ҳавасмандкунанда дошта бошад. Эътирофи байналмилалии дастовардҳои илмӣ муҳаққиқонро барои пешниҳоди лоиҳаҳои инноватсионӣ, гус-тариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва ҷалби сармоягузорӣ ба таҳқиқоти илмӣ ташвиқ менамояд. Бартарии ҷоизаи мазкур аз дигар ҷоизаҳо бо фарогирии васеъ тафовут дошта, он талошҳои дипломатиро дар ҳалли масъалаҳои об низ фаро мегирад. Дар айни замон, ин ҷоиза метавонад ба рушди дипломатияи илмӣ, ташкили консорсиумҳои байналмилалии илмӣ ва табодули дониш байни марказҳои пешрафтаи илмии ҷаҳон мусоидат намояд.
- Таъсиси ҷоизаҳои байналмилалӣ одатан барои ҷалби олимони сатҳи ҷаҳонӣ ва густариши шабакаҳои илмӣ мусоидат мекунанд. Ба андешаи шумо, ин ҷоиза то чӣ андоза метавонад Тоҷикистонро ба яке аз марказҳои муҳими ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи об табдил диҳад?
- Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари ташаббускор дар ҳалли масъалаҳои обӣ эътироф гардидааст ва муваффақона рӯзномаи ҷаҳонии обро пеш мебарад. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об, баргузории мунтазами конфронсҳои байналмилалии сатҳи баланд оид ба об дар шаҳри Душанбе ва мизбонии Конфронсҳои оби Созмони Милали Муттаҳид нишон медиҳанд, ки кишвар ба яке аз платформаҳои муҳимми муколамаи байналмилалӣ дар масъалаҳои об табдил ёфтааст. Дар ин замина, таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” метавонад ин нақшро боз ҳам тақвият бахшад. Чунин ҷоиза на танҳо воситаи қадршиносии олимон ва коршиносони барҷаста хоҳад буд, балки метавонад ба ташаккули шабакаи байналмилалии муҳаққиқон, марказҳои илмӣ, донишгоҳҳо ва ташкилотҳои байналмилалӣ мусоидат намояд. Илова бар ин, ҷоиза метавонад Тоҷикистонро ҳамчун маркази дипломатияи илмӣ дар соҳаи об муаррифӣ намуда, барои баргузор намудани форумҳои илмӣ, мактабҳои байналмилалии илмӣ, таҳқиқотӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муштараки байналмилалӣ заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар натиҷа, Душанбе метавонад на танҳо маркази дипломатияи об, балки яке аз марказҳои муҳими илмии ҷаҳон дар самти таҳқиқоти захираҳои об, пиряхшиносӣ ва тағйирёбии иқлим гардад.
- Ин ҷоиза барои олимон, муҳаққиқони ҷавон ва донишҷӯёни ихтисосҳои вобаста ба об, муҳити зист ва иқлим чӣ имкониятҳои нав фароҳам меорад?
- Яке аз арзишҳои муҳими ин ҷоиза дар он аст, ки он метавонад барои ташаккули насли нави олимон ва муҳаққиқон заминаи устувор фароҳам оварад. Ҷавонон пеш аз ҳама ба муҳити рақобати солими илмӣ, эътирофи байналмилалӣ ва имконияти ҳамкорӣ бо олимони сатҳи ҷаҳонӣ ниёз доранд. Ҷоиза метавонад маҳз чунин муҳитро ташаккул диҳад. Он метавонад таваҷҷуҳи ҷавононро ба таҳқиқоти илмӣ дар самтҳои гидрология, глятсиология, тағйирёбии иқлим, экология ва идоракунии захираҳои обӣ афзоиш дода, онҳоро барои таҳияи лоиҳаҳои инноватсионӣ ҳавасманд намояд. Ҳамзамон, ҷоиза метавонад барои ҷалби грантҳои байналмилалӣ, рушди барномаҳои муштараки таҳсилӣ, мубодилаи академӣ, таҷрибаомӯзӣ дар марказҳои пешрафтаи илмӣ ва иштироки фаъолонаи муҳаққиқони ҷавон дар шабакаҳои байналмилалии илмӣ имкониятҳои нав фароҳам оварад. Чунин ташаббус ба рушди сармояи инсонӣ, таҳкими иқтидори илмии кишвар ва омода намудани мутахассисони баланд-ихтисос дар самтҳои об, муҳити зист ва тағйирёбии иқлим мусоидат хоҳад кард. Ин омил барои таъмини рушди устувор ва таҳкими амнияти обии Тоҷикистон ва минтақа аҳамияти стратегӣ дорад.
Малика МУҚАДДАМОВА, “ҶТ”
Чанде пеш бо пешниҳоди Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” таъсис дода шуд. Ин иқдоми Пешвои миллат мавқеи Тоҷикистонро ҳамчун яке аз кишварҳои пешсаф дар пешбурди рӯзномаи ҷаҳонии об боз ҳам таҳким бахшида, ба рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ оид ба тақвияти пешбурди корҳои илмию тадқиқотӣ вобаста ба масъалаҳои обу иқлим мусоидат хоҳад кард. Вобаста ба ин иқдом бо сардори Маркази миллии ҳифзи қабати озони Кумитаи ҳифзи муҳити зисти назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон Назриало Шерализода ҳамсуҳбат шудем.
- Таъсиси ин ҷоиза дар шароити кунунии ҷаҳон то чӣ андоза саривақтӣ ва муҳим мебошад?
- Таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об”- ро Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи паёми шодбошӣ дар раванди кушодашавии Конфронси 4-уми байналмилалии сатҳи баланд оид ба Даҳсолаи байналмилалии амал “Об барои рушди устувор, солҳои 2018-2028”, ки санаҳои 25-28 майи соли 2026 дар шаҳри Душанбе баргузор гардид, пешниҳод намуданд. Чуноне, ки Пешвои миллат зикр карданд: “Мо ба мақсади пешбурд ва тақвияти дипломатияи об ва муттаҳид кардани талошҳои ҷомеаи ҷаҳонӣ барои ояндаи устувор ва бехатар “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистонро дар соҳаи об” таъсис додем. Ин ҷоиза барои эътироф намудани саҳми барҷаста дар рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, таҳқиқоти илмӣ, сиёсати устувори об ва пешбурди роҳҳои ҳалли муассири мушкилоти ҷаҳонии об нигаронида шудааст”. Ҳамакнун, Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 15 июни соли 2026, №1184 оид ба таъсиси ин ҷоиза ба тасвиб расид, ки расман он ҳамчун ҷоизаи ҷаҳонӣ мавриди амал қарор мегирад.
Агар мо ба таърихи ташаббусҳои ҷаҳонии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар соҳаи об назар афканем, хоҳем дид, ки онҳо мисли занҷире бо ҳам пайванд буда, ин ҷоиза низ идомаи мантиқии ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар соҳаи об мебошад. Ташабусҳои мазкур тули зиёда аз бист соли охир аз ҷониби Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид бо қабули як қатор қатъномаҳои муҳим дастгирӣ гардидаанд. Дар ҳамин замина, таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” ҳамчун марҳилаи нави таҳкими дипломатияи об ва рушди ҳамкориҳои илмии байналмилалӣ арзёбӣ мегардад. Аз нуқтаи назари илмӣ, таъсиси ин ҷоиза метавонад, барои густариши таҳқиқоти фундаменталӣ ва амалӣ дар самтҳои гидрология, пиряхшиносӣ, илмҳои криосферӣ, тағйирёбии иқлим, идоракунии ҳамгирои захираҳои обӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва таҳияи роҳҳои мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар шароити афзоиши босуръати таҳдидҳои иқлимӣ ва коҳишёбии захираҳои обӣ, дастгирии чунин таҳқиқот барои таҳияи сиёсати илмбун-ёд ва қабули қарорҳои муассир аҳамияти калидӣ дорад.
Арзёбии стратегии ин ҷоиза дар он ифода меёбад, ки он метавонад ба ташаккули фазои нави ҳамкориҳои муштараки муассисаҳои илмӣ, созмонҳои байналмилалӣ, бахши хусусӣ ва мақомоти давлатӣ мусоидат намуда, мубодилаи дониш, технология ва таҷрибаи пешқадамро дар самти истифодаи устувори захираҳои обӣ тақвият бахшад. Дар баробари ин ҷоиза барои ҷалби олимони сатҳи ҷаҳонӣ, рушди иқтидори илмӣ, тарғиби навовариҳо ва татбиқи натиҷаҳои таҳқиқот дар амал заминаи мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки таъсиси ҷоизаи мазкур на танҳо як иқдоми нави давлатӣ, балки воситаи муҳими таҳкими нуфузи байналмилалии Тоҷикистон, рушди дипломатияи илмӣ ва об, ҳавасмандсозии таҳқиқоти илмӣ ва саҳмгузорӣ дар татбиқи Ҳадафҳои рушди устувори Созмони Милали Муттаҳид, бахусус Ҳадафи “Об ва беҳдошт барои ҳама” мебошад.
- Яке аз масъалаҳои мубрами имрӯз коҳишёбии босуръати пиряхҳо мебошад. Ба андешаи Шумо, дастгирии таҳқиқотҳои илмӣ дар самти омӯзиш ва ҳифзи пиряхҳо то чӣ андоза метавонад яке аз самтҳои афзалиятноки ин ҷоиза гардад?
- Бешубҳа, дар шароити муосир дастгирии таҳқиқоти илмӣ дар самти омӯзиш, мониторинг ва ҳифзи пиряхҳо бояд ҳамчун яке аз самтҳои афзалиятноки “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” баррасӣ гардад. Чунин равиш на танҳо ба рушди донишҳои бунёдӣ ва амалӣ дар соҳаи глятсиология мусоидат менамояд, балки барои таҳкими сиёсати байналмилалӣ дар самти амнияти обӣ, мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим ва идоракунии устувори захираҳои табиӣ низ аҳамияти стратегӣ дорад.
Имрӯз таназзулёбии босуръати пиряхҳо яке аз нишондиҳандаҳои возеҳи тағйирёбии глобалии иқлим маҳсуб меёбад. Тибқи арзёбиҳои байналмилалӣ, дар давоми се даҳсолаи охир қариб ҳамаи минтақаҳои асосии яхбастаи ҷаҳон тамоюли устувори коҳишёбии масоҳат ва ҳаҷми пиряхҳоро нишон медиҳанд.
Бо дарназардошти аҳамияти ҷаҳонии пиряхҳо ҳамчун сарчашмаи асосии захираҳои оби ширин ва нишондиҳандаи тағйирёбии иқлим, дастгирии таҳқиқоти илмӣ дар ин самт бояд яке аз афзалиятҳои асосии Ҷоизаи мазкур бошад. Ин ҷоиза метавонад барои ҳавасмандгардонии таҳқиқоти фундаменталӣ ва амалӣ, рушди низоми мониторинги муосири пиряхҳо, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва маълумоти кайҳонӣ, омода намудани мутахассисони баланд-ихтисос ва тақвияти ҳамкориҳои байналмилалии илмӣ заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар чунин сурат, ҷоиза на танҳо воситаи эътирофи дастовардҳои илмӣ, балки механизми муассири пешбурди дип-ломатияи илмӣ ва таҳкими ҳамкориҳои байналмилалӣ дар самти ҳифзи захираҳои об ва мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлим хоҳад гардид.
-Имрӯз ҷомеаи илмӣ барои омӯзиши таъсири тағйирёбии иқлим ба захираҳои обӣ ба кадом самтҳои таҳқиқотӣ бештар ниёз дорад ва ин ҷоиза барои рушди чунин таҳқиқот чӣ имкониятҳоро фароҳам меоварад?
- Имрӯз самтҳои афзалиятноки таҳқиқот бояд пеш аз ҳама омӯзиши динамикаи пиряхҳо ва қабатҳои яхбастаи доимӣ, моделсозии сенарияҳои тағйирёбии захираҳои обӣ, таҳияи низомҳои пешгӯии хавфҳои гидрометеорологӣ, арзёбии осебпазирии ҳавзаҳои дарёӣ, рушди технологияҳои рақамии мониторинги захираҳои об, истифодаи мушоҳидаҳои кайҳонӣ ва зеҳни сунъӣ, инчунин таҳияи роҳҳои мутобиқшавӣ ба тағйирёбии иқлимро дар бар гиранд, ки Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об метавонад, барои рушди чунин таҳқиқот нақши муҳими ҳавасмандкунанда дошта бошад. Эътирофи байналмилалии дастовардҳои илмӣ муҳаққиқонро барои пешниҳоди лоиҳаҳои инноватсионӣ, гус-тариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва ҷалби сармоягузорӣ ба таҳқиқоти илмӣ ташвиқ менамояд. Бартарии ҷоизаи мазкур аз дигар ҷоизаҳо бо фарогирии васеъ тафовут дошта, он талошҳои дипломатиро дар ҳалли масъалаҳои об низ фаро мегирад. Дар айни замон, ин ҷоиза метавонад ба рушди дипломатияи илмӣ, ташкили консорсиумҳои байналмилалии илмӣ ва табодули дониш байни марказҳои пешрафтаи илмии ҷаҳон мусоидат намояд.
- Таъсиси ҷоизаҳои байналмилалӣ одатан барои ҷалби олимони сатҳи ҷаҳонӣ ва густариши шабакаҳои илмӣ мусоидат мекунанд. Ба андешаи шумо, ин ҷоиза то чӣ андоза метавонад Тоҷикистонро ба яке аз марказҳои муҳими ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи об табдил диҳад?
- Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳбарии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар арсаи байналмилалӣ ҳамчун кишвари ташаббускор дар ҳалли масъалаҳои обӣ эътироф гардидааст ва муваффақона рӯзномаи ҷаҳонии обро пеш мебарад. Ташаббусҳои байналмилалии Тоҷикистон дар соҳаи об, баргузории мунтазами конфронсҳои байналмилалии сатҳи баланд оид ба об дар шаҳри Душанбе ва мизбонии Конфронсҳои оби Созмони Милали Муттаҳид нишон медиҳанд, ки кишвар ба яке аз платформаҳои муҳимми муколамаи байналмилалӣ дар масъалаҳои об табдил ёфтааст. Дар ин замина, таъсиси “Ҷоизаи байналмилалии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соҳаи об” метавонад ин нақшро боз ҳам тақвият бахшад. Чунин ҷоиза на танҳо воситаи қадршиносии олимон ва коршиносони барҷаста хоҳад буд, балки метавонад ба ташаккули шабакаи байналмилалии муҳаққиқон, марказҳои илмӣ, донишгоҳҳо ва ташкилотҳои байналмилалӣ мусоидат намояд. Илова бар ин, ҷоиза метавонад Тоҷикистонро ҳамчун маркази дипломатияи илмӣ дар соҳаи об муаррифӣ намуда, барои баргузор намудани форумҳои илмӣ, мактабҳои байналмилалии илмӣ, таҳқиқотӣ ва татбиқи лоиҳаҳои муштараки байналмилалӣ заминаи мусоид фароҳам оварад. Дар натиҷа, Душанбе метавонад на танҳо маркази дипломатияи об, балки яке аз марказҳои муҳими илмии ҷаҳон дар самти таҳқиқоти захираҳои об, пиряхшиносӣ ва тағйирёбии иқлим гардад.
- Ин ҷоиза барои олимон, муҳаққиқони ҷавон ва донишҷӯёни ихтисосҳои вобаста ба об, муҳити зист ва иқлим чӣ имкониятҳои нав фароҳам меорад?
- Яке аз арзишҳои муҳими ин ҷоиза дар он аст, ки он метавонад барои ташаккули насли нави олимон ва муҳаққиқон заминаи устувор фароҳам оварад. Ҷавонон пеш аз ҳама ба муҳити рақобати солими илмӣ, эътирофи байналмилалӣ ва имконияти ҳамкорӣ бо олимони сатҳи ҷаҳонӣ ниёз доранд. Ҷоиза метавонад маҳз чунин муҳитро ташаккул диҳад. Он метавонад таваҷҷуҳи ҷавононро ба таҳқиқоти илмӣ дар самтҳои гидрология, глятсиология, тағйирёбии иқлим, экология ва идоракунии захираҳои обӣ афзоиш дода, онҳоро барои таҳияи лоиҳаҳои инноватсионӣ ҳавасманд намояд. Ҳамзамон, ҷоиза метавонад барои ҷалби грантҳои байналмилалӣ, рушди барномаҳои муштараки таҳсилӣ, мубодилаи академӣ, таҷрибаомӯзӣ дар марказҳои пешрафтаи илмӣ ва иштироки фаъолонаи муҳаққиқони ҷавон дар шабакаҳои байналмилалии илмӣ имкониятҳои нав фароҳам оварад. Чунин ташаббус ба рушди сармояи инсонӣ, таҳкими иқтидори илмии кишвар ва омода намудани мутахассисони баланд-ихтисос дар самтҳои об, муҳити зист ва тағйирёбии иқлим мусоидат хоҳад кард. Ин омил барои таъмини рушди устувор ва таҳкими амнияти обии Тоҷикистон ва минтақа аҳамияти стратегӣ дорад.
Малика МУҚАДДАМОВА, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед