Шабҳои мо сафеданд, маҳтоб зинда бошад...Чандест ин мисраъ ҳаст ру лабам ҳамешаву мудовим. Устод Озарахш аст соҳиби ин сухан. Шоири халқии Тоҷикистон, шоири воқеан маҳбубу мардумӣ. Шаҳри мову макони устодро, ки намепайвандад фосилаи андак, бинобар ин гоҳ-гоҳе суолҳои моро мерасонад зуд ба эшон суръати хеле баланди телефон.

Мисраи боло буд таконбахши ин тамос, аммо маҷрои суҳбат рафт сӯйи охирин сафар ба пойтахту баргузории маҳфили бошукӯҳ ва вазъи шеъру сухани ноб. Дербоз мехостам ин таассуротро шунаванда бошам аз худи таъсискунандаи маҳфил. Чун бобати ҷавоншоирону ашъорашон зиёд суол кардаем аз адибони номвар ва зиёд гуфтаем аз иллати пастмазмун будани эҷодашон. Аксарро назар ин буда, ки боядам ҳамбастагие бошад хеле қарин миёни адиби ҷавону устоди нозукбин. Чунин робитаро метавон кунад аён ҳамдилии устод Озарахшу аъзои маҳфили “Ҳумоюн”. Хоса “Ҳумоюн”-е, ки ҳузур кард дар Душанбе.

- Дуруд устод.

- Дуруд ба Душанбеи азиз. Шаҳри ҷавонии мо, ки ҳамеша лабрези саодату муҳаббат буду ҳасту хоҳад монд. Хеле ёд кардаем, хиёбонҳои сарсабзу гулбоғҳои беназираш ва мардуми адабпарварашро. Ростӣ, ҳамеша ҳамин гуна мехоҳам дидан ҳам шаҳру ҳам шаҳрдоронро: самимона, бетакаллуф, озодона ва дилбарона.

- Воқеан, моҳе қабл меҳмон будед дар Душанбе бо маҳфили “Ҳумоюн”. Омадани ин маҳфил ба пойтахт иқдомест воқеан хубу хеле муфид барои адабиёти имрӯз. Чӣ буд омили аслии тавлиди ин ният?

- Як ҳафта пештар аз маҳфил бо муовини вазири фарҳанги Тоҷикистон, Шоири халқии Тоҷикистон Давлат Сафар дар бораи дар як толорҳои хурде баргузор кардани маҳфили "Ҳумоюн" гуфтугӯи телефонӣ доштем. Баъди як рӯзаш дӯстам Давлат пайғом расонд, ки дар толори Театри опера ва балети ба номи Сад-риддин Айнӣ бояд гузаронем, зеро ҳаводорону муштоқони шеъру адаб зиёданд.

Ростӣ, баъди оғози маҳфил дидам, ки толор пур аз мухлисони адабиёт аст ва ҳатто чандин нафар ҷавонон мисли айёми ҷавонии мо дар роҳравҳои рост истодаву чанде рӯи фаршу қолини театр барои худ ҷой интихоб кардаанд, дилам гум зад. Худро дар яке аз базмҳои шеъри устодон эҳсос кардам.Садои устод Лоиқ ба гӯшам мерасид, ки:
Тамоми кӯчаи шаҳри Душанбе,
Хаёле аз қадамҳои ту дорад.
Дили ман бо ҳама шӯру ҷунунаш,
Таманнои саропои ту дорад...

- Бале. Маҳфил хеле бошукуҳ буду пуродаму пурҷӯш. Шоири халқии Тоҷикистон Аскар Ҳаким дар ин маҳфил хеле хуб иброз дошт, ки пур будани толор далели он аст, ки чӣ андоза ин ду шоир дар дили мову шумо ва тамоми форсизабонон маҳбубияти беназир доранд. Ба андешаатон чӣ қабл аз ҳама боис мешавад, то як шоир тавонад дар имрӯз ҷамъкунандаи ин ҳама мардум бошад?

- Мардумро дар толору варзишгоҳҳо метавон бо ҳамҳамаи шоуҳову барномаҳои рангини замонавӣ низ ҷамъ кард, аммо ошиқони шеъру адабиёт барои дидорбинӣ ба шоири дили худ дигар хел меоянд. Ман дар ин маврид худро дар қатори онҳое мешиносам, ки зери лаб ин байти Мавлоноро хонда меоянд:

Ҳар куҷо номи Худо меояд,
Халқ бин бесарупо меояд.

Барои ман хеле хушоянд буд дидани онҳоеро, ки нур меборид аз чеҳраашон: устодон, донишварон, ҳамқаламон, донишҷӯён.
Сипос аз азизони Вазорати фарҳанг, ки аҳли дилро ба ҳам оварда буданд.

- Чандин нафарон пушти дар монданду бидуни ҷой дар толор. Пас бояд иқрор шуд, ки толорҳои хурд надоранд тавони ғунҷонидани ҳаводорони шеъри шуморо...

- Аз онҳое, ки пушти дар мондаанд, маъзарат мехоҳам. Аммо ба назарам мақоми шеъру шоирро на ҳамеша толорҳову дастгоҳҳои тартибот муайян мекунанд.

Гоҳе як шеъри нағз метавонад чандин миллион хонандаро фатҳ кунад, аммо гоҳе нафаре метавонад чандин ҳазорро дар маҳфиле ҷамъ овараду шеъри дилнишине надошта бошад...

Ёдам меояд, охири солҳои ҳаштоди асри гузашта ҳамроҳи дастаи ҳунарии "Наврӯз" ба Афғонистон сафар карда будем. Он замон китоби "Хонаи чашм"-и устод Лоиқро, ки нав нашр шуда буд, ҳамроҳам бурда будам.

Аз он ғазалиёт дар саҳнаҳо ба оҳанг месуруданд ва таваҷҷуҳи барандаи консертҳо, суханвари беҳамто Амон Ашк-резро ба худ ҷалб кард.

Ӯ баъди хондани чанд ғазал хеле ба ваҷд омад. Қарор кард дар оғози ҳар барнома аз ашъо-ри устод Лоиқ қироат намояд. Ва чӣ шӯре барпо мекард, дар дили дусад то ду ҳазор аҳли толор чаманнишинону муштоқони адабиёт форсии тоҷикӣ! Ё силсилавохӯриҳое, ки бо устод Бозор Собир мо дар Хуҷанду Самарқанду Зарафшон бо Иттиҳодияи "Союзтеатр" баргузор карда будем. Мардум барои дидор ва шунидани шеър аз забони шоир чипта мехариданд ва толорҳо пур аз ҳаводорон буд. Ин манзараҳоро дар маҳфили шеъри Фарзона берун аз кишвар ҳам дидаам...

- Маҳфили “Ҳумоюн” ташкил шуда ду сол қабл. Дар аввали ташкилаш аз ду бахш – “Рӯдакихонӣ” ва “Навқалам” иборат буд. Чаро маҳз бо чунин бахшҳо ва чаро дар маҳфили Душанбе шеърхониҳо дар доираи онҳо сурат нагирифт?

- Оре. Мо бо аъзои маҳфили “Ҳумоюн” “Рӯдакихонӣ” доштем. "Шоҳ-номахонӣ" ҳам кардем ва ин унвонро ду маротиба дар арафаи Иди Наврӯз ҷамъбаст намудем. Ғолибон мукофоти “Ҳумоюн” гирифтанд ва ширкаткунандагони фаъол низ соҳиби ҳадяҳо шуданд.

Имсол мо озмуни “Саъдихонӣ” эълон кардаем, ки он ҳам идома дорад ва Наврӯзи оянда дар яке аз толорҳои кишварамон ҷамъбаст хоҳад шуд.

Умедворем, оянда ба ин озмунҳо ошиқони шеъри Саъдӣ аз шаҳри Душанбе ва дигар вилоятҳои мамлакат низ онлайнӣ ширкат меварзанд.

- Воқеан, хеле бориз аст нақши чунин маҳфилҳо дар кашфи эҷодкорони нав. Шуморо чӣ натиҷаҳост дар даст то имрӯз аз баргузории ин маҳфил?

- Оре. Ин маҳфилҳо ҷойи ба ҳам омадани дӯстдорони адабиёт ва фарҳанганд. Дар муддати ду сол ман бо чашми худ дидам, ки наврасону ҷавонон чӣ тавр аз маҳфил ба маҳфил рушд мекунанд. Биёед барои мисол маҳфили "Ҳамешабаҳор"-и Хайрандешро бигирем. Дар давоми фаъолият ин шоири дилсӯзи адабиёт корҳоеро кардааст, ки як иттиҳодияи эҷодӣ сомон медиҳад. Чӣ қадар навҷавонон мисли мурғакони навбол аз ин лонаи муҳаббат парвоз карданд. Рӯзгор ва таърихи адабиёт гувоҳ аст.

Мо чандин маҷмуаи шеъри навҷавонони тозанигоҳро аз маҳфили “Ҳумоюн” барои нашр пешниҳод кардем ва ин анъана идома дорад.

- Зиёд мешунавем ин суханро, ки мегӯянд таваҷҷуҳ ба шеъру адабиёт кам шуда имрӯзҳо. Аммо ин маҳфили шумову чанде аз маҳфилҳои дигар шоирон собит сохта, ки ҳамагӣ дӯстдори шеъри асиланд. Пас,он шоироне ки шиква мекунанд аз ин вазъ бояд иштибоҳро дар худ биҷӯянд ё боз мушкилоти дигаре низ ҳаст ин ҷо?

- Таърихи давлатдорӣ ва рӯзгоршиносии мо шоҳид аст, ки дар ҳама давру замон шеъру шоирӣ мояи шодиҳои зиндагонии мо буда ва хоҳад буд.

Як далелаш бузургдошти ниёгон ва бознашри осори гаронмояи онҳост. Имсол барои миллати мо бознашри "Шоҳнома" ва ҳадя шуданаш ба ворисон, инчунин, баргузории бузургдошти Мавлоною Хоҷа Ҳофиз дар Фаронса бо ҳамкории Юнеско дастовардҳое ба шумор мераванд, ки мақому манзалати сухану суханварро боз ҳам боло мебардоранд.

Ишқ аст, ки ошиқи дигар меояд,
Оҳанги мувофиқи дигар меояд,
То Лоиқаш аз Рӯдакӣ ёде дорад,
Аз Рӯдакӣ Лоиқи дигар меояд...

- То ҷое иттилоъ дорем “Ҳумоюн” дар Эрон низ баргузор шуда. Чӣ гуна буд қабули аҳли эҷоди ин сарзамин?

- Маҳфили “Ҳумоюн” дар Эрон бо хоҳиши дӯсти ҳунармандам Маҷид Обисӣ дар меҳмонсарояш бо ҷамъи фарҳехтагону дилбохтагони шеъру мусиқӣ баргузор шуд.

Маҳфил пайванди зебои шеъру мусиқӣ ва илму адаби моро бо Эрон бори дигар дар маърази тамошо гузошт. Устодон Алиасғари Шабистарӣ, доктор Акбари Иронӣ қиссаҳои ошноии тоҷикону эрониёнро мегуфтанд, шеъри форсии тоҷикӣ қироат мешуд ва ҳунармандони Эронӣ Каёнуш ва Маҷид Обисӣ бо ҳамовозии хонум Маҳтоб ва духтари ҳунармандон Баҳор аз дастгоҳи "Ҳумоюн" тарона месуруданд. Ба гуфтаи азизони эронӣ маҳфил хеле олӣ буд.

- Аз натиҷаи баргузории ин маҳфилҳо чиро хулоса кардаед? Яъне метавон бо итминон дод ба дасти навқаламон фардои шеъри тоҷикро?

- Оре.

Бо дуои устод Лоиқ:

Баски коми тоҷиконро бо сухан бардоштанд,
Боз ояд шоиру шеъру пасованди дигар.

Ба ҷӯйе, ки боре об омадааст, боз хоҳад омад...

Сайёраи ҚИЁМИДДИН
“ҶТ”