Алимуҳаммад Муродиро шоири мардумӣ гӯянд. Чун бе кашидани заҳматҳои таблиғу тарғиб мардум дӯсташ дош-танд, хонандааш шуданд, эътирофаш намуданд. Ҳарфи қалби ӯ мешавад тавлид дар гӯшае дур аз шуру фитнаву фарёд, аммо фарогир мешавад кулли ин диёрро.

Ӯ мегӯяд “Бечоравор гиря макун пеши зиндагӣ” ва “Чун шаҳсавор” ба “зӯр”-и ин “аспи маст” савор гаштаву “ёлаш” гирифта сахт ба дасту панҷаи мардӣ. Ҳеҷ гоҳе нагашта дилхун аз савлати каргастабиатон. Мамнун аст аз он ки мезияд шабеҳи уқобу шокир аст ба рӯзии кам.

Чанде пеш ин шоири маҳбуб, Шоири халқии Тоҷикистон расид ба сини 80. Бо вуҷуди масофаи зиёде миёни марказу макони эшон кӯшидем чанд ҳарфе бурун созем аз қалби ин эҷодкори хушбаён.

ДАРДИ БЕДАВО

Кор дорад ба ҳамаи ғуссаи дунё дили ман,
Ин сияҳҷома надорад, чӣ кунам кор ба худ.

- Қаблан хуҷаста бод истиқболи 80-солагӣ. Ашъоратон бештар мегӯяд аз дард. Китоби ёдоштатон ҳам унвон гирифта “Сияҳҷангал”. Аммо худро ҳоло чӣ гуна мешиносонед барои мо, баёнкунандаи ғусса ё шокиру хушбин?

- Нахуст сипос барои табрикот. Баъдан, ин, ки мегӯед, аз шеърҳоям нолаи як тори ноаёни андӯҳ меояд, як дуди борики сӯзи дарду ғам дар осмони сафҳаҳои дафтарам мепечад, ҳақ доред. Ин ғам ғами ношиносест, ки ҳамеша ҳамроҳу ҳамсафарам буду ҳаст.

Як ғуссаи ношинос дар хонаи дил,
Меҳмон шудаасту фикри рафтан накунад.

Аммо ин ғам ғами ман нест. Ғами миллат аст, ватан аст, ғами ҳар як ғамзадаву ғамрасидаест, ки дар тору пуди шеърам мепечаду фиғон мекунад. Ҳатто ҳамон шеърҳое ҳам, ки ба назар сирф шахсӣ менамоянд, дарди каси дигаре ҳастанд. Борҳо хонандагон ба воситаи телефон ва ҳангоми вохӯрӣ мегӯянд, ки ин ё он шеърро гӯё барои ӯ навиштаам. Аз ҷумла, марде, ки солҳои зиёд дар мансабҳои баланд кор мекарду доранда буд, бо ҳукми насибаву тақдир аз мансаб афтодаву камбағалу нодор шуда буд, боре бо ман рӯ ба рӯ шуда гуфт:

- Ҳамин шаб як рубоии шуморо то рӯз гаштаву баргашта хондаму гиристам. Гумон кардам, онро барои ман навиштаӣ:

Дар гӯшаи бекасӣ бағам мегирям,
Бисёр ба дарду боалам мегирям.
Печида зи сӯзи дард то рӯз чу дуд,
Чун шамъ ба ҳоли худ худам мегирям.

- Чанде пеш бахшида ба ин сана баргузор шуд маҳфиле дар Душанбешаҳр бо иштироки адибону омӯзгорону рӯзноманигорон ва ҳаводорони осори шумо. Рӯнамоӣ шуд он ҷо китоби “Мавҷи садоқат аз авҷи ҳунар”, ки фаро мегирад маҷмуи мақолаҳоро аз рӯзгору фаъолият. Баргузории ин маҳфилу нашри ин китоб натиҷаи талошҳои кӣ буд?

- Мутаассифона, ман он чизҳоеро, ки мардум дар бораи ману эҷодиётам гуфтаанду навиштаанд, ҳатто номаҳои устод Соҳиб Табаровро, бинобар сарсониҳои зиндагӣ дар бойгониям нигоҳ надоштаам. Китоби “Мавҷи садоқат аз авҷи ҳунар” самари заҳматҳои ҳамсабақу шарикдарс, дӯсту бародари аз имтиҳонҳои зиндагӣ гузаштаам, профессор, доктори илми филологӣ, узви вобастаи Академияи миллии илмҳо Аламхон Кӯчарзода мебошад. Ӯ заҳмати зиёд кашида, қисмати чизҳои дар бораи ман гуфтаву навиштаи адибону донишмандону ихлосмандони дохиливу хориҷиро ҷамъоварӣ карда, дар ин китоб мураттаб сохтааст.

Рӯнамоии китоб, ки дар Китобхонаи миллӣ баргузор гардид, натиҷаи саъю талоши Аламхон Кӯчарзода, сарвари Китобхонаи миллӣ профессор Ҷумъахон Файзализода ва бародарам Валимуҳаммад Муродӣ буд.

- Ҳамчунин нашр шуд китоби ҷадиди шумо бо ин унвон: “Гарди хирмани умр”. Ин хирман маҳсули киштаҳои нав аст ё ҳосили ҷамъоварӣ шуда дар чанд сол?

- Китоби “Гарди хирмани умр”, ки дар рӯзҳои ҷашни ҳаштодсолагиям ба табъ расид, шеърҳоеро дар бар мегирад, ки дар тули солҳои охир эҷод шудаанд. “Гарди хирмани умр” ном гузоштани китобам ҳам беҳуда нест.
Ба фикрам, вақти он расидааст, лабу даҳони хирмани умрро ҷамъу гирд кунам.

- Чаро шаби эҷодие барпо нагардид, то шеъру суруду дуруд ба ҳам ояд?

- Аслан, гузаронидани ҷашну тантанаҳоро хуш надорам, вале агар Иттиҳодияи нависандагон барои муборакбодиям ҷамъомаде ташкил мекард, муқобилият намекардам. Ба ҳар ҳол раиси ноҳияи Мир Сайид Алии Ҳамадонӣ - Мирзозода Нуруллоҳ Абдулҳай ҷавонмардӣ карда, як пиёла чой ташкил карданд, ки як маҳфили хубу хотирмон бо иштироки ёру дӯстон, адибону ихлосмандони ноҳияву Душанбе баргузор шуд.

- Хонандагон аз кам дастрас кардани китобҳои шумо гиламанданд. Онҳо бо теъдоди кам нашр мешаванд ё ҳавсалае нест барои паҳн кардани онҳо ба ҳар макон?

- Солҳост, ки аз ҳисоби Вазорати фарҳанг китоб чоп накардаам. Китобҳои солҳои охир чоп кардаам, бо ҳиммату дастгирии баъзе роҳбарону ҷавонмардони саховатпеша ба табъ расидаанд, ки адади наш-рашон хеле кам аст. Онҳоро ихлосмандон (аксар бо тариқи туҳфа) гирифта мебаранд. Бинобар ин, ба тарғибу ташвиқи китобҳоям ҳоҷат намемонад.

ОРЗУЕ, КИ АМАЛӢ ШУДАНӢ НЕСТ

Шишта будам ба сари хони ғами танҳоӣ,
Луқма афтод зи даст,
Шод гаштам, ки касе ёдам кард,
Дили ношод будаст.
Нолиши хастаи дарвоза баромад, ки бихез,
Хестам,
Бод будаст...

- Шумо аз он шоиронед дур аз пойтахт ва доираҳои адабии ин ҷо. Машғулед ба деҳқонӣ. Мисле ки танҳо бо худу дунёи худед. Ин хости хислату қалб аст ё таъсири сабабу омиле?

- Аз зиндагии кунуниям розиям.

- Дар китоби “Сияҳҷангал” аз нофаҳмиҳо миёни худу Урун Кӯҳзод мегӯеду чанд мушкили равонии дигар. Оё инҳо буданд сабаби тарки Душанбе кардану дар гӯшаи дуре маъво гирифтан?

- Ҳар чизе дар “Сияҳҷангал” навиштаам, як баҳсҳои корӣ буданду ҳаққанд. Вақте ки Абдулҳамид Самад сармуҳаррир буду ман мудири бахши шеъру нақди адабӣ дар маҷаллаи “Садои Шарқ” бо унвони “Шеъри ҳамзабонон” намунаи ашъори беҳтарин шоирони Эрону Афғонистонро чоп мекардем. Ҳамчунон мақолаҳои илмиеро, ки дар Эрону Афғонистон чоп шудаву ба дарди онрӯзаи миллати тоҷик суде доштанд, баргардон карда, пешкаши хонандагон менамудем. Вақте ки Урун Кӯҳзод сармуҳаррир шуд, намедонам чӣ душмание дошт, ки ин ду саҳифаро баст. Як баҳсамон сари ҳамин масъала буд. Масъалаи дигар, ман шеърҳои баъзе шоирони номӣ, аз ҷумла Бобо Ҳоҷиро, ки дӯсти Урун Кӯҳзод буд, мегардондам, бехабар аз ман дар саҳифаи маҷалла ҷой медод, ки боиси ҷанҷоли ману сармуҳаррир мешуд. Аммо ин чизҳо сабаби ба деҳа омадани ман набуданд. Насибаву тақдир буд.

- Дар оғоз ҳарос набуд аз ин ки истеъдоди шумо қурбонии ин аз марказ дур буданҳо гардаду мардум ноогоҳ монад аз ин эҷодиёт?

- Вақте ман Душанберо тарк кардам, ба худ ва табъи худ боварӣ доштам. Боварӣ дош-там, ки бо вуҷуди аз доираи адабӣ дур шудан метавонам, кори эҷодиямро идома диҳам.

- Чанд сол қабл гуфтед дар орзуи доштани манзил дар пойтахтед, то дар муҳити ором анҷом диҳед корҳои эҷодии худро. Ин орзу наздик шуда ба амалишавӣ?

- Нияти ба Душанбе баргаштан надорам, аммо бис-ёр мехоҳам, ки дар он ҷо ақаллан як хонаи якҳуҷрагӣ дошта бошам, ки ҳар вақт рафта дар ҳолати оромиву танҳоӣ навиштаҳову нақшаҳои эҷодиямро сару сомон диҳам, аммо ин орзуест, ки амалӣ шуданӣ нест. Бо панҷсад сомонии нафақаи ман хона харида намешавад.

БАРТАР АЗ МАРТАБАИ ШОИР ЧИСТ?

Гарчӣ як танга таги кисса надорад шоир,
Бар дари хонаи Ҳотам ба гадоӣ наравад.

- Бо вуҷуди тангдастӣ ва ниёз доштан ба маблағ мегӯед шеърҳои супориширо хуш надореду ҳеҷ гоҳе барои ҳеҷ мансабдору сармоядор шеър нанавиштаед. Инро рисолати худ мешуморед ё адабиёт?

- Барои ман мартабаи шоир аз ҳама мансабу сарватҳо болотар аст. Мансабу сарват мегузарад, аммо шеъри хубу номи шоири асил ҷовидонӣ мемонад:

Бартар аз мартабаи шоир чист?
Бартар аз мартабаи шоир нест.
Вақти илҳом, ки чун ваҳйи илоҳӣ бошад,
Ба рисолат бирасад шоиру доҳӣ бошад.
Ҳарфи ӯ ҳарфи худост,
Умри ӯ сарфи худост.
Шеърро хор макун,
Шеърро колаи бозор макун.
Шоир он аст, ки ҳамчун хуршед
Сӯзаду рӯз кунад шабҳоро.
Сатри шеъраш чу хати нургузар
Бидиҳад нур дилу дунёро.
Шеърро хор макун,
Шеърро колаи бозор макун.
Дафтари шеър дирафше бошад,
Ки шукӯҳе бидиҳад майдонро.
Шоир он марди аламбардорест,
Ки барад сӯи зафар мардонро.
Шеърро хор макун,
Шеърро колаи бозор макун.
Эй зада ҳалқа ба ҳар пушти даре,
Устухоне бирасад то зи касат.
Эй шуда шоирӣ аз ту бадном,
Суфраи шеър ҳаром аз нафасат,
Шеърро хор макун,
Шеърро колаи бозор макун.

- Шумо хеле муваффақед дар иншои шеъри хусравонӣ ё модерн. Яъне дар калимоти кам ҷо медиҳед мазмуни бузургро. Ин шакли шеъриро рушд мебахшед дар адабиёти муосир. Пас, замони он фаро расида ки як кам фаротар равем аз шаклҳои суннатии шеър?

- Дар шеъри суннатӣ, аз ҷумла ғазал ҳам мешавад, сухани тоза гуфту мавзуъҳои печ дар печи замонро баён кард. Ин ба маҳорату қобилияти суханвар вобастааст. Ман дар оғози роҳи эҷодиям асосан ғазал менавиштам. Устод Мӯъмин Қаноат дар анҷумани Иттифоқи нависандагон ба эҷодиёти ҷавонон баҳо дода, дар бораи як ғазали ман, ки мақтааш:

Тук-туки соат ба гӯшам мерасад ҳар лаҳза чист?
Он садои наъли аспи умри дартози ман аст,

буд, чанд сухани дилгармкунанда гуфтанд. Аз ҷумла, иброз доштанд, ки Алимуҳаммад Муродӣ шоири лирик аст. Тираш гоҳо ба нишон мерасад, аммо мехоҳад, ракетаро бо камони Рустам бипаронад. Ман баъд аз ин суханони устод дар ҷустуҷӯи шаклу роҳи нави эҷодӣ афтода, ба навиштани шеърҳои кӯтоҳ сар кардам. Он замон ин навъи шеърӣ дар адабиёти тоҷик як чизи нав буд. Хушбахтона, пайравони ин навъи шеърӣ имрӯз зиёд шудаасту хонандагони шеърфаҳму суханшинос ҳам онро хеле хуб пазируфтаанд. Ин шеър қудрате дорад, ки дар ҳаҷми бисёр кӯтоҳ, як ё ду-се мисраъ як ҷаҳон маъноро ғунҷонад. Хонанда аз ин шеър, вобаста ба завқу хоҳиши худ он қадар маъноҳоро пайдо мекунад, ки ҳатто худи шоир пай набурдааст.

- Замоне шумо ягона нафаре будед, ки ба мурофиаи судии Бозор Собир рафтед, то устод худро танҳову бекас нашуморад. Имрӯз ҳамбастагиро миёни аҳли адаб эҳсос мекунед?

- Устод Бозор Собир аз зумраи беҳтарин устодони сухани тоҷик буд, ҳаст, мемонад. Дар мурофиаи судияш иштирок кардану барои ҳимояаш кам ҳам бошад талоше карданам амри имону ихлосам ба ин марди бузург буд. Мутаассифона, он сарҷамъиву тифоқие, ки дар замони зинда будани устодон Мирзо Турсунзодаву Боқӣ Раҳимзодаву Мӯъмин Қаноат миёни адибон буд, имрӯз то андозае суст шудааст.

Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”