ҶАВОНОН
Сешанбе 02 Июн 2026 02:17
Ҳамаи корҳои бад аз беҳудагардӣ сарчашма мегиранд
Карим аз рафиқаш Илҳом хоҳиш кард, то ҳамроҳи ӯ ба тамошои шаҳр равад. Илҳом, ки аз одати беҳудагардии рафиқаш огоҳ набуд, хоҳиши ӯро рад накарда, ҳамроҳаш ба тамошои шаҳр баромад. Дар роҳ Карим ба Илҳом таъриф мекард, ки ҳар рӯз соатҳо дар кӯчаву хиёбонҳо ва боғҳои шаҳр гаштугузор мекунаду аз ин кораш ҳаловат мебарад. Рафиқон суҳбаткунон ба яке аз боғҳои шаҳр расиданд. Баъди чанд соати беҳудагардӣ Илмҳом ба рафиқаш гуфт:
- Карим, биё ба хона равем. Чанд соат шуд, ки ману ту вақтамонро беҳуда гузаронида истодаем.
- Тавре гап мезанӣ, ки гӯё дар кӯчаву боғ гаштан беҳудагардӣ бошад, - гуфт Кариму норозиёна сухашаро идома дод: – Ба хона рафта чӣ кор мекунем? Хубаш, ҳамин ҷо, дар боду ҳавои тоза нишинем. Зебоиҳои шаҳрро тамошо кунем.
Ин боғро барои нишастану истироҳат кардан сохтаанд.
- Агар ин боғро барои нишастану истироҳат кардан сохта бошанд, он китобхонаи боҳашаматро барои китобхонӣ сохтаанд. Чаро он ҷо нанишинему ин ҷо шинем? – эътироз кард Илҳом.
Рафиқон боз чанд соати дигар дар болои хараки дохили боғ нишаста, омаду рафти мардуми пиёдагард, гашти мошинҳо ва биноҳоро аз назар мегузарониданд. Карим дубора ба гап даромад:
- Ман донишгоҳро хатм кунам, аввал як мошин мегирам. Баъди он, аз ин бино хона мехарам.
- Дар ин ҷо нишаста ин орзуҳоро кардан ба кас хандаовар менамояд. Барои соҳиби чунин чизҳо шудан, инсон бояд заҳмат кашад, илм омӯзад, забон аз худ кунад, касб ёд гирад, - гуфт Илҳом.
Гӯё ин суханҳо бар хилофи хоҳишҳои Карим бошад, ки мағрурона ба сӯи Илҳом хитоб кард:
- Ба мисли падарам насиҳат накун! Хонда чӣ кор мекунам? Ҳамин қадар шиносҳоям баъди хатми донишгоҳ боз ба деҳа баргашта, ё ба деҳқонӣ машғул шуданд ё ба муҳоҷират рафтанд. Ҳоло донишгоҳро хатм кун, туро ҳам мебинам. Хубаш рафта дар бозор халта мефурӯшам, ароба мекашам ё ҳеҷ не дар ҳамин ҳавои тозаи боғ истироҳат мекунаму вақтамро барои ин гапҳои мегуфтаи ту сарф намекунам. Ту ки ин қадар дурандеш ҳастӣ, хез рафта илм омӯзу забон аз худ кун. Ман ҳар рӯз омода дар ҳамин харак менишинаму фикри зиндагии ояндаамро мекунам, ки аз корҳои мекардаи ту беҳтар аст.
- Заҳмати шабонарӯзии волидон аз барои мо – фарзандон баҳри он аст, ки вақти худро беҳуда нагузаронем. На барои ҷамъ кардани маблағ бо роҳи аробакашию фурӯхтани халтаҳои селофанӣ ё беҳудагардӣ. Балки кӯшиш мекунанд, то мо фарзандон ҳар лаҳзаи ҳаёти худро ба корҳои муфид ва пурсамар сипарӣ намоем. Барои ҷомаи амал пӯшидани орзую омоламон ва мақсадҳои наҷиби волидон бошад, бояд кӯшиш намоем, ки дар оянда дар дилхоҳ соҳа мутахассис шавем. Насиҳат ва васиятҳои онҳоро сармашқи кори худ созем. Албатта он нафарони мегуфтаат низ чун худи ту дар ин боғҳо гаштугузор намуда, орзуи соҳиб шудани моли безаҳматро мекарданд. Имрӯз бошад, роҳи мардикориро пеш гирифтанд. Бо ин беҳудагардиат ту низ умре орузҳои бепоя мекунию ба ҷое намерасӣ.
Ин суханҳоро Илҳом гуфту аз одати беҳудагардии рафиқаш ғамин шуда, аз пеши Карим дур шуд.
Яке аз мушкилиҳое, ки миёни ҷавонон зиёд ба назар мерасад, беҳудагардии онҳост. Имрӯзҳо мебинем, ки кӯчаҳои шаҳр пур аз ҷавонони бекору беҳудгард аст. Агар ба тадриҷ назар кунем, сар задани корҳои бад аз ҷониби ҷавонон, ба мисли дуздӣ, авбошӣ, қаллобӣ, бесаводӣ, беодобӣ ва монанди инҳо, маҳз аз беҳудагардӣ сарчашма мегиранд. Ба гуфтаи равоншиносон яке аз омилҳое, ки инсонро ба беҳудагардӣ савқ мебахшад, орзуҳои аз ҳад зиёд мебошад. Барои амалӣ шудани орзуҳо нафарони беҳудагард намехоҳанд, ки заҳмат кашанд. Аз ин рӯ даст ба дӯздию қаллобӣ мезананду роҳи муфт ба даст овардани фоидаро меҷӯянд. Ба гуфтаи ибни Қайим “Бузургтарини он беҳудакориҳо ду чиз мебошад, ки асли тамоми беҳудагиҳост: 1. Беҳуда зоеъ кардани муҳаббати дил аз ихтиёр кардан ва бартар донистани дунё бар охират ҳосил мешавад. 2. Беҳуда гузаронидани вақт аз орзуҳои хушку холии дуру дароз ҳосил мешавад”.
Дар кишвари мо оворагардии ҷавонон дар чанд соли охир зиёд шуда истодааст. Ин омил чанд соли қабл танҳо дар мамолики Ғарб дида мешуд. Имрӯз дар кишвари мо дар баробари ҷойҳои зиёди дилхушӣ, мисли боғҳову истироҳатгоҳҳо, беҳтарин китобхонаҳо, марказҳои забономӯзию касбазхудкунӣ низ сохта шудааст, ки дилхоҳ нафар метавонад бе ягон мамониат дар онҳо таҳсил намояду ҳунар аз худ кунаду вақти худро беҳуда зоеъ накарда ба беҳудагардӣ машғул нашавад. Воқеан нависандаи фаронсавӣ Жан Лабрюйер дуруст гуфтааст, ки: “Касе, ки вақти худро боманфиат истифода бурда наметавонад, маҳз ӯ аз норасоии вақт шикоят мекунад. Ӯ рӯзҳоро дар хӯрдану пӯшидан, хоб, беҳудагӯиву беҳудагардӣ, афсонабофиҳо ва ё умуман бекорхӯҷагӣ сарф карда, вақтро мекушад”.
Хуршед МАВЛОНОВ, "ҶТ"
Карим аз рафиқаш Илҳом хоҳиш кард, то ҳамроҳи ӯ ба тамошои шаҳр равад. Илҳом, ки аз одати беҳудагардии рафиқаш огоҳ набуд, хоҳиши ӯро рад накарда, ҳамроҳаш ба тамошои шаҳр баромад. Дар роҳ Карим ба Илҳом таъриф мекард, ки ҳар рӯз соатҳо дар кӯчаву хиёбонҳо ва боғҳои шаҳр гаштугузор мекунаду аз ин кораш ҳаловат мебарад. Рафиқон суҳбаткунон ба яке аз боғҳои шаҳр расиданд. Баъди чанд соати беҳудагардӣ Илмҳом ба рафиқаш гуфт:
- Карим, биё ба хона равем. Чанд соат шуд, ки ману ту вақтамонро беҳуда гузаронида истодаем.
- Тавре гап мезанӣ, ки гӯё дар кӯчаву боғ гаштан беҳудагардӣ бошад, - гуфт Кариму норозиёна сухашаро идома дод: – Ба хона рафта чӣ кор мекунем? Хубаш, ҳамин ҷо, дар боду ҳавои тоза нишинем. Зебоиҳои шаҳрро тамошо кунем.
Ин боғро барои нишастану истироҳат кардан сохтаанд.
- Агар ин боғро барои нишастану истироҳат кардан сохта бошанд, он китобхонаи боҳашаматро барои китобхонӣ сохтаанд. Чаро он ҷо нанишинему ин ҷо шинем? – эътироз кард Илҳом.
Рафиқон боз чанд соати дигар дар болои хараки дохили боғ нишаста, омаду рафти мардуми пиёдагард, гашти мошинҳо ва биноҳоро аз назар мегузарониданд. Карим дубора ба гап даромад:
- Ман донишгоҳро хатм кунам, аввал як мошин мегирам. Баъди он, аз ин бино хона мехарам.
- Дар ин ҷо нишаста ин орзуҳоро кардан ба кас хандаовар менамояд. Барои соҳиби чунин чизҳо шудан, инсон бояд заҳмат кашад, илм омӯзад, забон аз худ кунад, касб ёд гирад, - гуфт Илҳом.
Гӯё ин суханҳо бар хилофи хоҳишҳои Карим бошад, ки мағрурона ба сӯи Илҳом хитоб кард:
- Ба мисли падарам насиҳат накун! Хонда чӣ кор мекунам? Ҳамин қадар шиносҳоям баъди хатми донишгоҳ боз ба деҳа баргашта, ё ба деҳқонӣ машғул шуданд ё ба муҳоҷират рафтанд. Ҳоло донишгоҳро хатм кун, туро ҳам мебинам. Хубаш рафта дар бозор халта мефурӯшам, ароба мекашам ё ҳеҷ не дар ҳамин ҳавои тозаи боғ истироҳат мекунаму вақтамро барои ин гапҳои мегуфтаи ту сарф намекунам. Ту ки ин қадар дурандеш ҳастӣ, хез рафта илм омӯзу забон аз худ кун. Ман ҳар рӯз омода дар ҳамин харак менишинаму фикри зиндагии ояндаамро мекунам, ки аз корҳои мекардаи ту беҳтар аст.
- Заҳмати шабонарӯзии волидон аз барои мо – фарзандон баҳри он аст, ки вақти худро беҳуда нагузаронем. На барои ҷамъ кардани маблағ бо роҳи аробакашию фурӯхтани халтаҳои селофанӣ ё беҳудагардӣ. Балки кӯшиш мекунанд, то мо фарзандон ҳар лаҳзаи ҳаёти худро ба корҳои муфид ва пурсамар сипарӣ намоем. Барои ҷомаи амал пӯшидани орзую омоламон ва мақсадҳои наҷиби волидон бошад, бояд кӯшиш намоем, ки дар оянда дар дилхоҳ соҳа мутахассис шавем. Насиҳат ва васиятҳои онҳоро сармашқи кори худ созем. Албатта он нафарони мегуфтаат низ чун худи ту дар ин боғҳо гаштугузор намуда, орзуи соҳиб шудани моли безаҳматро мекарданд. Имрӯз бошад, роҳи мардикориро пеш гирифтанд. Бо ин беҳудагардиат ту низ умре орузҳои бепоя мекунию ба ҷое намерасӣ.
Ин суханҳоро Илҳом гуфту аз одати беҳудагардии рафиқаш ғамин шуда, аз пеши Карим дур шуд.
Яке аз мушкилиҳое, ки миёни ҷавонон зиёд ба назар мерасад, беҳудагардии онҳост. Имрӯзҳо мебинем, ки кӯчаҳои шаҳр пур аз ҷавонони бекору беҳудгард аст. Агар ба тадриҷ назар кунем, сар задани корҳои бад аз ҷониби ҷавонон, ба мисли дуздӣ, авбошӣ, қаллобӣ, бесаводӣ, беодобӣ ва монанди инҳо, маҳз аз беҳудагардӣ сарчашма мегиранд. Ба гуфтаи равоншиносон яке аз омилҳое, ки инсонро ба беҳудагардӣ савқ мебахшад, орзуҳои аз ҳад зиёд мебошад. Барои амалӣ шудани орзуҳо нафарони беҳудагард намехоҳанд, ки заҳмат кашанд. Аз ин рӯ даст ба дӯздию қаллобӣ мезананду роҳи муфт ба даст овардани фоидаро меҷӯянд. Ба гуфтаи ибни Қайим “Бузургтарини он беҳудакориҳо ду чиз мебошад, ки асли тамоми беҳудагиҳост: 1. Беҳуда зоеъ кардани муҳаббати дил аз ихтиёр кардан ва бартар донистани дунё бар охират ҳосил мешавад. 2. Беҳуда гузаронидани вақт аз орзуҳои хушку холии дуру дароз ҳосил мешавад”.
Дар кишвари мо оворагардии ҷавонон дар чанд соли охир зиёд шуда истодааст. Ин омил чанд соли қабл танҳо дар мамолики Ғарб дида мешуд. Имрӯз дар кишвари мо дар баробари ҷойҳои зиёди дилхушӣ, мисли боғҳову истироҳатгоҳҳо, беҳтарин китобхонаҳо, марказҳои забономӯзию касбазхудкунӣ низ сохта шудааст, ки дилхоҳ нафар метавонад бе ягон мамониат дар онҳо таҳсил намояду ҳунар аз худ кунаду вақти худро беҳуда зоеъ накарда ба беҳудагардӣ машғул нашавад. Воқеан нависандаи фаронсавӣ Жан Лабрюйер дуруст гуфтааст, ки: “Касе, ки вақти худро боманфиат истифода бурда наметавонад, маҳз ӯ аз норасоии вақт шикоят мекунад. Ӯ рӯзҳоро дар хӯрдану пӯшидан, хоб, беҳудагӯиву беҳудагардӣ, афсонабофиҳо ва ё умуман бекорхӯҷагӣ сарф карда, вақтро мекушад”.
Хуршед МАВЛОНОВ, "ҶТ"
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед