10 декабр дар Донишгоҳи байналмилалии сайёҳӣ ва соҳибкории Тоҷикистон ҷаласае ба муносибати омодагӣ ба мусобиқаи варзишии сайёҳӣ аз намуди роҳгардии скандинавӣ баргузор шуд. Мувофиқи иттилои Федератсияи варзиши сайёҳии Тоҷикистон мусобиқаи мазкур қарор аст, дар нимаи сеюми моҳи декабри соли ҷорӣ гузаронида шавад.

Ташкилкунандагон мақсади асосии баргузории чунин чорабинии варзиширо ҷалби таваҷҷуҳи ҷомеа ба мушкилоти фарогирии ҷойҳои фарҳангӣ ва санъат, тарғиби тарзи ҳаёти солим ва рушди сайёҳии варзишӣ маънидод карданд. Дар матлаби мазкур хостем доир ба таърихи пайдоиш ва рушду муваффақиятҳои ин навъи варзиш ба хонандагон маълумот диҳем. Зеро бовар дорем, барои ҳар касе, ки ба фитнес ва сайёҳӣ таваҷҷуҳ дорад, хондани ин мавзӯъ шавқовар ва аз манфиат холӣ нахоҳад буд.

ТАЪРИХИ ПАЙДОИШ

Роҳгардии скандинавӣ (Nordic Walking) як навъи машқи ҷисмонӣ мебошад, ки бо истифода аз асоҳои махсус анҷом дода мешавад. Гарчанде ки ин варзиш бештар солҳои охир маъруф шудааст, таърихи он ба замонҳои қадим бармегардад. Ба қавле ин навъи варзиш аз чӯпонҳо илҳом гирифта шудааст. Зеро онҳо бештари вақт ба асои худ такя карда, онро ҳамчун воситаи кумак дар роҳҳои душвор истифода мебурданд. Истифодаи чӯбҳо барои роҳгардӣ дар шароити душвор ба тарзи ҳаёт ва фаъолияти ҷисмонии мардум пайвандӣ дошт.

Дар шакли муосир бошад, роҳгардии скандинавӣ дар Финландия ҳамчун як қисми омӯзишҳои тобистонаи лижаронҳо ташаккул ёфт. Лижаронҳои финӣ дар солҳои 1930 ба истифодаи асоҳои лижаронӣ ва тамрини роҳгардии скандинавӣ дар фасли тобистон ҳолати ҷисмонии худро берун аз мавсими лижаронӣ дар ҳолати "бояд" нигоҳ медоштанд. Ин таҷриба ба таври назаррас натиҷа дод. Зеро он имкон медод, ки мушакҳои тамоми бадан бе осеби буғумҳо ва сутунмӯҳра фаъол карда шаванд.
Соли 1988 як ширкати амрикоӣ бо номи “Exerstrider” асоҳои махсусро барои роҳгардӣ таҳия ва равиши машқро пешниҳод намуд. Аммо техникаи муосири роҳгардии скандинавӣ соли 1997 тавассути Марко Кантанева, варзишгари финӣ такмил дода шуд. Вай бо сохти асоҳои сабук ва махсус, инчунин таъсиси роҳнамои расмӣ барои ин варзиш, роҳгардии скандинавиро ба сатҳи байналмилалӣ баровард.

АФЗОИШИ МАЪРУФИЯТИ РОҲГАРДИИ СКАНДИНАВӢ

Соли 1999 ширкати финӣ “Exel Oyj” истилоҳи “Nordic Walking” (Роҳгардии скандинавӣ)-ро барои таблиғи маҳсулоти худ истифода кард. Дар ҳамин давра федератсияҳои миллӣ ва байналмилалӣ, аз қабили Федератсияи байналмилалии роҳгардии скандинавӣ таъсис ёфтанд, ки мақсади онҳо рушди ин навъи варзиш дар саросари ҷаҳон буд. То охири солҳои 2000-ум роҳгардии скандинавӣ ба як намуди варзиши маъруф дар Аврупо, Амрико ва баъзе кишварҳои Осиё табдил ёфт. Имрӯз ин варзиш дар кишварҳои зиёди ҷаҳон паҳн шуда, тарафдорон ва ҳавасмандони зиёдеро низ пайдо кардаасту ҳамасола миллионҳо нафар дар фестивалҳо ва мусобиқаҳои он иштирок мекунанд. Имрӯз роҳгардии скандинавӣ на танҳо як навъи варзиш, балки як роҳи зиндагии солим дар кишварҳои зиёди ҷаҳон маҳсуб меёбад.

ТЕХНИКА ВА ТАҶҲИЗОТИ РОҲГАРДИИ СКАНДИНАВӢ

Техникаи дуруст барои роҳгардии скандинавӣ муҳим аст, зеро аз он на танҳо самаранокии машқ, балки бехатарии варзишгар низ вобаста аст. Ҳангоми роҳгардӣ бо асоҳо дастҳо ва пойҳо ба таври ҳамоҳанг ҳаракат мекунанд: ҳангоми пеш рафтани пойи рост, асои дар дасти чап буда ба замин мерасад ва дар навбати дигар асои рост. Ин ҳаракатҳо на танҳо мушакҳои пой, балки мушакҳои қафаси сина, китфҳо ва шикамро низ фаъол мекунанд. Асои махсус ҷузъи асосии ин навъи варзиш мебошад. Он нисбат ба асоҳои лижаронӣ кӯтоҳтар буда, бо тасмаҳои махсус барои даст муҷаҳҳаз аст. Ин асоҳо одатан аз маводҳои сабук, ба мисли алюминий сохта мешаванд, ки ҳам устувор ва ҳам бароҳат мебошанд. Ҳамчунин, барои ин навъи варзиш пойафзолҳои мувофиқ ва либосҳои сабук низ лозим аст.

МАНФИАТҲОИ РОҲГАРДИИ СКАНДИНАВӢ

Роҳгардии скандинавӣ як намуди умумии варзиш аст, ки ба солимии ҷисмонӣ ва равонӣ таъсири мусбат мерасонад. Дар нигоҳи аввал ба роҳгардии муқаррарӣ монанд бошад ҳам, аммо дар асл аз ин навъи роҳгадӣ ба куллӣ фарқ мекунад. Барои фаҳмотар шудани манфиатҳои ин навъи варзиш таъсири он ба организми инсонро метавонед дар фактҳои зерин хонед:
1. Солимии бадан. Дар роҳгардии скандинавӣ тақрибан 90%-и мушакҳои бадан фаъолият мекунанд, ки нисбат ба роҳгардии одӣ ё давидан хеле самараноктар аст.

2. Сӯзондани калорияҳо. Ҳангоми дуруст иҷро кардани ҳаракатҳои варзиши роҳгардии скандинавӣ он метавонад нисбат ба роҳгардии одӣ аз 20 то 50% зиёдтар калория сӯзонда, ба талафоти вазн мусоидат кунад.

3. Ҳифзи буғумҳо. Бар хилофи давидан, ин навъи варзиш ба буғумҳо фишори кам меорад, ки онро барои шахсони дорои мушкилоти буғум ё вазни зиёдатӣ мувофиқ месозад.

4. Беҳтар намудани солимии дилу рагҳо. Роҳгардии скандинавӣ ба мустаҳкам шудани дил, муътадил шудани гардиши хун ва пешгирии бемориҳои қалб мусоидат мекунад.

5. Коҳиши стресс. Ин машқ дар ҳавои кушод ба беҳтар шудани ҳолати руҳӣ мусоидат карда, барои мубориза бо стресс низ кӯмак мекунад.

РОҲГАРДИИ СКАНДИНАВӢ ДАР КИШВАРҲОИ ҶАҲОН

Роҳгардии скандинавӣ дар Аврупо, Амрико ва Осиё маъруфияти зиёд пайдо кардааст. Масалан, дар Финландия он ҳамчун як қисми тарзи ҳаёти солим пазируфта шудааст. Ҳамасола чорабиниҳои байналмилалӣ, аз қабили марафонҳо ва фестивалҳо барои дӯстдорони ин навъи варзиш баргузор мешаванд. Дар Олмон ва Австрия ин варзиш ба экотуризм робита дошта, роҳҳои махсус бо аломатгузориҳо ва инфрасохтори зарурӣ сохта шудаанд.

ТОҶИКИСТОН - ЗАМИНА БАРОИ РУШДИ РОҲГАРДИИ СКАНДИНАВӢ

Тоҷикистон бо табиати нотакрор ва ҷуғрофияи гуногунранги худ шароити беҳтаринро барои ҷорӣ кардани роҳгардии скандинавӣ дорад. Баландкӯҳҳои Помир, дараҳои Варзоб ва Яғноб на танҳо манзараҳои зебо доранд, балки метавонанд марказҳои асосии рушди ин навъи варзиш, на танҳо дар кишвар, балки берун аз он низ гарданд. Бо назардошти чанде аз далелҳое, ки дар зер оварда мешаванд, метавон гуфт, ки ташкили ҳарчи бештари ин навъи варзиш дар кишвар ва оммавӣ гардонидани он миёни ҷомеа Тоҷикистонро ба макони асосии баргузории мусобиқоти роҳгардии скандинавӣ табдил дод, ки ҳам барои рушди соҳаи варзиш ва ҳам соҳаи сайёҳии кишвар мусоидат хоҳад кард.

1. Ҷалби сайёҳони хориҷӣ. Бо назардошти маъруфияти роҳгардии скандинавӣ дар Аврупо, кишвари мо метавонад бо пешниҳоди масирҳои махсуси кӯҳӣ ва табиии худ сайёҳонро аз хориҷ ҷалб кунад. Ба ин гуна масирҳо метавон кӯли Искандаркӯл, дараи Ромит ё кӯҳҳои Варзоб ва бисёре дигар аз манотиқи тамошобоби Тоҷикистонро шомил кард, ки барои ин навъи варзиш комилан мувофиқанд.

2. Тақвияти экотуризм. Роҳгардии скандинавӣ бо экосистемаи табиӣ мувофиқ аст ва ба муҳити зист таъсири манфӣ намерасонад. Ин метавонад як навъи асосии экотуризм гардад, ки барои рушди минтақаҳои дурдаст мусоидат мекунад.
Барои ин пеш аз ҳама мутахассисони бомаҳоратро бо ташкили озмунҳо ва тренингҳо пайдо намуда, бо омӯзиши онҳо мураббиёни соҳибтаҷриба омода сохта, ҳавасмандони ин навъи варзишро ҷалб кардан лозим аст. Ҳамчунин, баргузории фестивалҳо ва чорабиниҳо вобаста ба ин навъи варзиш ба манфиати кор хоҳад буд.

ХУЛОСА

Роҳгардии скандинавӣ имконияти бузург барои тарғиби тарзи ҳаёти солим ва рушди сайёҳӣ дар Тоҷикистон мебошад. Бо табиати бой, шароити кӯҳӣ ва фарҳанги меҳмоннавозии худ Тоҷикистон метавонад ба як маркази нави ин навъи варзиш табдил ёбад. Ин метавонад кишварро дар арсаи ҷаҳонӣ ҳамчун як макони ҷолиби сайёҳӣ боз ҳам бештар муаррифӣ намояд.

Ҳошим РАҲМАТУЛЛОЕВ, “ҶТ”