Ё чаро ҳар чизро камаш доруст?

Ҳамеша мехостам дар яке аз рӯзҳои офтобӣ ҳамроҳи ҳамкурсонам ба тамошои яке аз боғҳои пойтахт равам ва ҳамин хел ҳам шуд. Баъди каме сайру гашт дар гӯшае аз боғ таваққуф намудем. Фикр мекардам, баъди нишастан бо якдигар суҳбатҳои самимӣ ва дилангез хоҳем кард. Аммо чизе ки маро бисёр дар ҳайрат гузошт, ин буд, ки ҳама яку якбора хомӯш монданд. Ин лаҳза худамро бениҳоят нороҳат эҳсос кардам. Чун вақте дидам, як чизе ки на ҳарф мезанад, на гӯш мекунад ва на ҳамдарди хубе шуда метавонад, ҳамаро ба худаш ҷалб кардааст. Ва касе сарашро аз болои он намебардорад. Ҳама машғули телефони мобилӣ буданд. Ин таҷҳизоти хурд, вале таъсиргузори бузург то чи андоза тавонистааст инсониятро дар “чангол”-и худ гирад ва шахсро идора намояд. Моро мебоист он ҷо бо ҳам суҳбати ширин менамудему аз гуфтугузори ҳамдигар лаззати маънавӣ мегирифтем. Вале аз куҷо ки телефон ҷойи ин ҳамаро гирифта буду ҳама андармони он.

Боиси нигаронист, ки имрӯзҳо аз хурд то бузург дар айни чунин ҳолат қарор доранд. Бо ворид гардидани технология ба зиндагии мо хеле корҳо осону қуллай шуданд. Аммо, кӣ фикри онро менамуд, ки технологияи муосир метавонад ба меҳру муҳаббати инсоният мушкилӣ эҷод намояд.

Тавассути телефони мобилӣ мо дӯстони зиёде дорем ва бо онҳо гуфтугӯ менамоем. Аммо дӯстӣ дар олами интернет комилан ба сурати дигар аст. Дар он меҳру муҳаббат, самимият ва садоқат ҳама маҷозист. Он нафаре, ки мо бо ӯ дар интернет дӯстӣ дорем, агар ӯро дар роҳ ё ягон ҷойи ҷамъиятӣ бубинем, ҳатто саломе намекунем. Аммо аз чӣ бошад, ҳамеша интизору нигаронем, ки дар шабакаи интернетӣ наворе гузорему ба он вокуниши дигаронро мунтазир шавем.

Имрӯзҳо аксарият телефонро баробари ҷонашон дӯст медоранду онро лаҳзае аз худ дур карда наметавонанд. Яъне аксарият ба телефони мобилӣ вобастаанд ва ин вобастагӣ ғайр аз манфиат ҳатман ки таъсири нохуби худро низ дорост.

Маҳмадулло Давлатов, равоншинос вобаста ба мавзуи мавриди назар гуфт: “Аз мушоҳидаҳо бармеояд, ки вобастагӣ ба телефонҳои мобилӣ якбора ба вуҷуд намеояд, он заминааш дар давраҳои пешинаи синну солист, ки баъдан чунин вобастагӣ пайдо мешавад. Имрӯз қисми зиёди ҷавонон 6 ё 7 соати худро дар телефони мобилӣ ва шабакаҳои интернетӣ мегузаронанд, ки ин оҳиста-оҳиста вобастагиро ба вуҷуд меорад.

Ба назари номбурда ин вобастагӣ оҳиста-оҳиста ба беморӣ табдил меёбад.

- Аз назари равоншиносӣ телефон ба талаботи ботини инсон табдил меёбад, ки ҳар лаҳза қонеъгардиро мехоҳад. Бинобар ин, ӯ дар дарс бо телефон, нав-рас дар мактаби миёна, донишҷӯ дар мактаби олӣ, ҳамин ҳолат низ дар хона дар сари дастархон ба назар мерасад. Бисёр ҳолатҳо волидон дар хона бо телефон машғуланд. Ба ҷое оне, ки волидон фарзандонро тарбия намоянд, як луқмаи нон ба даҳон, чашмашонро ба телефон медӯзанд, яъне то чи андоза таъсири бадро ба муҳити хона мерасонад. Худ волидон ин қадар вобастагӣ ба телефон пайдо кардаанд. Ҳангоме ки бояд баъди сарҷамъ шудани хонавода онҳо суҳбат намоянд, аз аҳволи якдигар пурсон шаванд, ба таълими фарзандон аҳамият диханд, телефони мобилӣ тавонист садди роҳи онҳо гардад ва нақши худро гузорад. Ин вобастагиҳо метавонад ба ҳолатҳои ногувор оварда расонад. Чунки истифодаи телефон ба талабот табдил ёфтааст, - илова намуд Маҳмадулло Давлатов, равоншинос.

Ба таъкиди коршиносон падару модар бояд фаъолияти фарзадашонро дар телефон ва шабакаҳои иҷтимоӣ назорат кунанд, ки онҳо чӣ чиз тамошо мекунанд. Зеро наворҳое, ки фарзандон дар шабакаҳои иҷтимоӣ тамошо мекунанд, ягон ғизои маънавӣ намегиранд. Бояд ҳама дастаҷамъона садди роҳи ин мушкилро гирем ва ҷавононро ба самти илм ва маънавиёт раҳнамоӣ намоем.
Фирӯз Мирзода, омӯзгори кафедраи сотсиологияи ДМТ ба ин назар аст, ки вобастагӣ ба телефони мобилӣ рӯз то рӯз зиёд шудааст.
- Ҳатто ҳолатҳое ба назар мерасад, баъзе нафарон вақте ки телефони худ-ро дар хона фаромӯш мекунанд, тамоми рӯз худро нороҳат эҳсос менамоянд. Вобастагии интернетӣ имрӯз дар байни ҳамаи табақаҳои синну солӣ дида мешавад. Аз кӯдакону наврасон сар карда, то ҷавонону пиронсолон. Вактҳои холие, ки мардум пештар ба хондан сарф мекарданд, ҳозир ҳамон вақтро дар телефони мобилӣ мегузаронанд, - гуфт Фирӯз Мирзода.

Ба гуфти ин ҷомеашинос, ин гуна вобастагиҳо зарари ҷиддӣ доранд. Махсусан, муоширати зинда дар байни одамон кам мешавад, аз қабили зану шавҳар ва фарзандон. Бисёр ҳолатҳое ба мушоҳида мерасанд, вақте мо ба меҳмонӣ меравем, баъди каме суҳбат намудан, ҳама дубора боз ба телефони мобилии худ машғул мешаванд, ки ин меҳру муҳаббат ва самимияте, ки дар байни мо вуҷуд дорад коста мегардонад.

Модоме ки чунин аст, пас бояд дар истифодаи телефону шабакаҳои интернетӣ эҳтиёткор бошему онро аз меъёр зиёд истифода набарем. Зеро ба таъкиди Синои бузург “ҳар чизро камаш доруст, миқдори миёнааш ғизо ва зиёдаш заҳр аст”.

Оишаи ҶУРАХОН, коромӯзи “ҶТ”