ҶОМЕА
Ҷумъа 05 Июн 2026 09:46
Ривояте ҳаст, ки ҳар субҳ марди ориёӣ баъд аз зиёрати офтоб аввал дасти зан мебӯсид ва ба ин восита эҳтироми хешро ба ӯ ва аҳли оилааш ифода мекард.
Оила ва оиладорӣ аз масъалаҳоест, ки мунтазам мавриди таваҷҷуҳи давлат, ҷамъият ва умуман ҷомеаи ҷаҳонӣ қарор дорад. Чун оила пойдевори ҷамъият аст ва ҷомеа бе оила вуҷуд дошта наметавонад. Агар тарбияи оилавӣ дуруст ба роҳ монда шавад, зинаҳои дигари камолоти фарзандон бомуваффақият паси сар мешаванд. Баръакси ин, агар дар муҳити оила нофаҳмиҳо, беаҳамиятӣ нисбати тақдири фарзандон, низоъҳои мухталиф ҷой дошта бошад, ин боиси душвортарбия гаштани кӯдакон ва ба миён омадани қонуншиканиҳо мегардад.
Дар Конститутсияи мамлакат оила ҳамчун асоси ҷамъият маънидод гардида, зери ҳимояи давлат будани он кафолат дода шудааст. Ҳамчунин, дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (муносибатҳои вобаста ба никоҳ ва оила), қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” (вобаста ба вазифаҳои волидон дар таълиму тарбия), “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ҳатто Кодекси ҷиноятӣ ва граждании ҷумҳурӣ меъёрҳо вобаста ба муносибатҳои оилавӣ дарҷ шудаанд.
Яке аз мушкилоти ҳалталаби ҷомеаи мо ин пошхӯрии оилаҳои ҷавон мебошад, ки сабаб ва омилҳои зиёдеро дар пай дорад. Тибқи маълумотҳои бадастомада синни аксари оилаҳои ҷудошуда аз 18 то 25-ро ташкил медиҳад.
Мувофиқи маълумоти Раёсати САҲШ-и ҷумҳурӣ, ки ба Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардидааст, дар 6 моҳи соли 2017 миқдори талоқ дар кишвар 5040 ададро ташкил медод. Ин нишондод дар 6 моҳи соли ҷорӣ ба 5654 адад расид, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 614 адад ё 112,1% зиёд мебошад. Тавре маълум мегардад, ин омор ҳамасола тамоюли болоравӣ дошта, нигаронкунанда боқӣ мемонад. Ҷудошавии навхонадорон бештар ба муҳити оила вобастагӣ дорад.
Сабабҳои бекоршавии никоҳро аксари мардуми мо паст будани сатҳи дониши тарафҳо, эҳтиром накардани волидайни ҳамсар, имкониятҳои маҳдуд барои таъмини оила, асосан камбизоатӣ, инчунин ҷои кори хуб надоштану муҳоҷиратро ихтиёр кардани ҷавонон арзёбӣ мекунанд.
Ҳамсуҳбати мо Ҷавоҳир Саидхоҷаева, омӯзгори мактаби таҳсилоти миёнаи №5 ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ яке аз сабабҳои асосии парокандашавии оилаҳои ҷавонро воқиф набудани ҷавонон аз маърифати оиладорӣ мешуморад. Ӯ мегӯяд: “Мо калонсолон, қабл аз он ки фарзандонамонро оиладор мекунем, бояд ба онҳо макони муқаддас будани оила ва пос доштани муносибатҳои оиладориро фаҳмонем. Ҳанӯз аз даврони наврасӣ фарзандро ба ҳаёти оиладорӣ, муносибатҳои зану шавҳар, тарбияи фарзандони солеҳу солим омода бояд кард. Мутаассифона, дар аксар оилаҳо дар ин мавзӯъҳо умуман сухан намеравад, чун бархе аз волидон муҳокимаи чунин мавзӯъҳоро дар ҳузури фарзандон “маҳрамона” ва “номуносиб” мешуморанд. Дар ин маврид аз таҷрибаи мардуми Аврупо сабақ бояд гирифт, ки аз замони кӯдакӣ бо фарзанди худ дар ҳама мавзӯъҳо озодона суҳбат мекунанд...”
“Дахолати бемавриди баъзе аз волидон ба ҳаёти навхонадорон низ боиси пошхӯрии оилаҳои ҷавон мегардад, - гуфт сокини ноҳияи Восеъ Зуҳал Каримова. – Вақте волидон барои фарзанд имкони интихоби мустақилонаи ҳамсарро надода, бе розигии ҷавонон онҳоро оиладор мекунанд, миёни онҳо нофаҳмиҳои зиёд ба вуҷуд меояд ва онҳо дар муддати кӯтоҳ бо баҳонаи “ситораашон бо ҳам мувофиқ наомад” аз ҳам ҷудо мешаванд.
Бархе аз ҳамсуҳбатони мо яке аз сабабҳои ҷудошавии оилаҳои ҷавонро марбут ба муҳоҷирати меҳнатӣ медонанд. Дарвоқеъ, набудани ҷои кор аксари ҷавононро водор намудааст, ки ба муҳоҷирати меҳнатӣ ба кишварҳои дигар сафар кунанд. Баъзе ҷавонон дар муҳоҷират хонадор шуда, ё ҳамсари тоҷикистонии худро тавассути телефону “смс” (паёмак) талоқ медиҳанд, ё ӯро умре мутеъ ва хизматгори хонадони волидонашон нигоҳ медоранд.
“Мардҳои мо аз масъулият метарсанд, - мегӯяд Рухшона Бобомуродова, сокини шаҳри Хуҷанд. - Занеро медонам, ки шавҳараш дар Русия зану фарзанд дошту гоҳ-гоҳ ба ҳамсараш пул ҳам мефиристод, то ӯ ҳамеша дар хизмати падару модари мард бошад. Баъди интизориҳои тӯлонӣ зан бо фарзандонаш аз хонаи шавҳар баромада рафт... ва дучори таънаю маломати хешу ақрабо, ҳамсояҳо ва тамоми сокинони маҳалла гардид. Ман аз як чиз ҳайронам, ки чаро рафтори мардро касе маҳкум намекунаду рафтори занро ҳамагӣ бадномӣ, носипосӣ ва сабукфикрӣ унвон мекунанд? Чаро тақдири минбаъдаи зан ва фарзандони бесаробонмондаи ӯ касеро ба ташвиш намеорад? Баръакс, ҳама бо як овоз рафтори занро маҳкум мекунему рафтори мардро не? Чаро ҳамагон занонро гунаҳкор мешуморему нисбати мардҳо гузашту раҳмдилиро раво мебинем? Охир, ҳарду инсонанду талаботи якхела доранд! Мардонро ситоиш ва занонро сарзаниш кардан бароямон анъана шудааст. Мардҳо набояд фаромӯш кунанд, ки назди зану фарзанд масъулияти зиёд доранд”.
Оила макони муқаддасест, ки муоширати иҷтимоӣ аз он сарчашма гирифта, дар заминаи он одобу ахлоқ низ инкишоф меёбад. Маҳз дар оила иззату эҳтиром ба калонсолон, шафқату меҳрубонӣ ба хурдсолон, самимию дилсӯз будан бо ҳамсолонро меомӯзанд.
“Баъзе ҷавонон гӯши суханшунав надоранду насиҳату машварати калонсолонро хӯрдагирӣ ва дахолати ноҷо ба ҳаёти мустақилонаи навхонадорон меҳисобанд, - таъкид менамояд собиқадори соҳаи маориф аз ноҳияи Рашт Усмон Умаров. Беҳуда нагуфтаанд, ки “Меваи сабр ширин аст”. Ҷавононро мебояд, ки ба рағми мушкилоту сангиниҳои ба сарашон омада сабур ва пурбардошт бошанд, аз рӯзгори падару бобоёни худ сабақ бигиранд, аз таҷрибаи рӯзгор омӯзанд, то баҳри рафъи ҳаводис онҳоро ба кор ояд. Барои ин сатҳи дониш ва маърифати онҳоро бояд баланд бардошт. Эҳтиром ва якдигарфаҳмӣ миёни ҳамсарон пояҳои оиладориро устувор ва баракатро зиёда мегардонанд”.
Таҳлилгарон масоили мушкилоти оиладорӣ, сол то сол афзудани пошхӯрии оилаҳои ҷавон, баланд бардоштани фарҳанги оиладориро аз масоили мубраму ҳалталаби ҷомеа арзёбӣ намуда, омилҳои асосии ҷудошавии оилаҳоро қабл аз ҳама коҳиш ёфтани фарҳанги оиладорӣ, мушкилоти иҷтимоию иқтисодии имрӯза, мавқеи пасти мактаб ва муҳити атроф, амалӣ нагардидани стратегияи тарбияи ҷавонон, мавқеи пасти ВАО, хусусан телевизион ва радио, инчунин муҳоҷирати меҳнатӣ ва амсоли инҳо унвон кардаанд. Ба таъкиди эшон барои солим будани оилаҳо, ҳимояи арзишҳои оиладорӣ, рафъи косташавии маърифати оиладорӣ ҳам оила, ҳам мактаб, ҳам давлат, ҳам руҳониён ва дар маҷмӯъ ҳар як фарди ҷомеа метавонад таъсиргузор бошад.
Садбарг Салимова, омӯзгор аз ноҳияи Ёвон аз ҷиҳати иқтисодӣ таъмин будани оилаҳоро шарти муҳими бақои онҳо дониста, тарбияи фарзандро дар оила дар ҷои аввал ва хеле афзалиятнок меҳисобад. “Маоши муаллимон бояд ба рӯзгорашон расад, то онҳо ғами шикамро нахӯранду вуҷудашонро барои тарбия сарф намоянд, - мегӯяд ӯ. - Дар телевизион ба ҷои рақсу бозӣ бояд ҳарчи бештар намоишу барномаҳои таълимӣ, ки барои баланд бардоштани сатҳи маърифатнокии мардум мусоидат мекунанд, намоиш дода шаванд. Дар қатори оила ва мактаб диндорон низ бояд дар мавриди таълиму тарбия ва ташвиқу тарғиби фарҳанги оиладорӣ бетараф набошанд”.
Воқеан, оила оинаи кӯдак аст. Кӯдак дар ин “оина” ояндаи худро мебинаду барои муносибатҳои шахсии худ дар оянда тарҳе месозад. Дар тарҳи сохтаи кӯдак тамоми хислатҳои падару модар, гуфтору рафтор ва пиндори онҳо инъикос меёбад. Падару модар муҳимтарин омили созандаи шахсияти кӯдак маҳсуб меёбанд. Кӯдаке, ки дар оилаи солим ба воя мерасад, дар оянда инсони комил, шахсияти арзанда ва сарсупурдаи миллати хеш мегардад.
Бешак, тамоми бурду бохт, суду зиён, муҳаббату хиёнат, барору нобарорӣ дар зиндагии рӯзмарраи тамоми одамони сайёра ба солимии оила вобастагӣ дорад. Бале, солимии оила, яъне рафоқату муҳаббати аъзои оила, ки аз омилҳои асосии пойдории он мебошад, метавонад ҷомеаро аз ҳар гуна паёмадҳои нохуш эмин нигаҳ дорад.
Оила ва оиладорӣ аз масъалаҳоест, ки мунтазам мавриди таваҷҷуҳи давлат, ҷамъият ва умуман ҷомеаи ҷаҳонӣ қарор дорад. Чун оила пойдевори ҷамъият аст ва ҷомеа бе оила вуҷуд дошта наметавонад. Агар тарбияи оилавӣ дуруст ба роҳ монда шавад, зинаҳои дигари камолоти фарзандон бомуваффақият паси сар мешаванд. Баръакси ин, агар дар муҳити оила нофаҳмиҳо, беаҳамиятӣ нисбати тақдири фарзандон, низоъҳои мухталиф ҷой дошта бошад, ин боиси душвортарбия гаштани кӯдакон ва ба миён омадани қонуншиканиҳо мегардад.
Дар Конститутсияи мамлакат оила ҳамчун асоси ҷамъият маънидод гардида, зери ҳимояи давлат будани он кафолат дода шудааст. Ҳамчунин, дар Кодекси оилаи Ҷумҳурии Тоҷикистон (муносибатҳои вобаста ба никоҳ ва оила), қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи маориф” (вобаста ба вазифаҳои волидон дар таълиму тарбия), “Дар бораи масъулияти падару модар дар таълиму тарбияи фарзанд” ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ҳатто Кодекси ҷиноятӣ ва граждании ҷумҳурӣ меъёрҳо вобаста ба муносибатҳои оилавӣ дарҷ шудаанд.
Яке аз мушкилоти ҳалталаби ҷомеаи мо ин пошхӯрии оилаҳои ҷавон мебошад, ки сабаб ва омилҳои зиёдеро дар пай дорад. Тибқи маълумотҳои бадастомада синни аксари оилаҳои ҷудошуда аз 18 то 25-ро ташкил медиҳад.
Мувофиқи маълумоти Раёсати САҲШ-и ҷумҳурӣ, ки ба Кумитаи кор бо занон ва оилаи назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод гардидааст, дар 6 моҳи соли 2017 миқдори талоқ дар кишвар 5040 ададро ташкил медод. Ин нишондод дар 6 моҳи соли ҷорӣ ба 5654 адад расид, ки нисбат ба ҳамин давраи соли гузашта 614 адад ё 112,1% зиёд мебошад. Тавре маълум мегардад, ин омор ҳамасола тамоюли болоравӣ дошта, нигаронкунанда боқӣ мемонад. Ҷудошавии навхонадорон бештар ба муҳити оила вобастагӣ дорад.
Сабабҳои бекоршавии никоҳро аксари мардуми мо паст будани сатҳи дониши тарафҳо, эҳтиром накардани волидайни ҳамсар, имкониятҳои маҳдуд барои таъмини оила, асосан камбизоатӣ, инчунин ҷои кори хуб надоштану муҳоҷиратро ихтиёр кардани ҷавонон арзёбӣ мекунанд.
Ҳамсуҳбати мо Ҷавоҳир Саидхоҷаева, омӯзгори мактаби таҳсилоти миёнаи №5 ноҳияи Ҷалолиддини Румӣ яке аз сабабҳои асосии парокандашавии оилаҳои ҷавонро воқиф набудани ҷавонон аз маърифати оиладорӣ мешуморад. Ӯ мегӯяд: “Мо калонсолон, қабл аз он ки фарзандонамонро оиладор мекунем, бояд ба онҳо макони муқаддас будани оила ва пос доштани муносибатҳои оиладориро фаҳмонем. Ҳанӯз аз даврони наврасӣ фарзандро ба ҳаёти оиладорӣ, муносибатҳои зану шавҳар, тарбияи фарзандони солеҳу солим омода бояд кард. Мутаассифона, дар аксар оилаҳо дар ин мавзӯъҳо умуман сухан намеравад, чун бархе аз волидон муҳокимаи чунин мавзӯъҳоро дар ҳузури фарзандон “маҳрамона” ва “номуносиб” мешуморанд. Дар ин маврид аз таҷрибаи мардуми Аврупо сабақ бояд гирифт, ки аз замони кӯдакӣ бо фарзанди худ дар ҳама мавзӯъҳо озодона суҳбат мекунанд...”
“Дахолати бемавриди баъзе аз волидон ба ҳаёти навхонадорон низ боиси пошхӯрии оилаҳои ҷавон мегардад, - гуфт сокини ноҳияи Восеъ Зуҳал Каримова. – Вақте волидон барои фарзанд имкони интихоби мустақилонаи ҳамсарро надода, бе розигии ҷавонон онҳоро оиладор мекунанд, миёни онҳо нофаҳмиҳои зиёд ба вуҷуд меояд ва онҳо дар муддати кӯтоҳ бо баҳонаи “ситораашон бо ҳам мувофиқ наомад” аз ҳам ҷудо мешаванд.
Бархе аз ҳамсуҳбатони мо яке аз сабабҳои ҷудошавии оилаҳои ҷавонро марбут ба муҳоҷирати меҳнатӣ медонанд. Дарвоқеъ, набудани ҷои кор аксари ҷавононро водор намудааст, ки ба муҳоҷирати меҳнатӣ ба кишварҳои дигар сафар кунанд. Баъзе ҷавонон дар муҳоҷират хонадор шуда, ё ҳамсари тоҷикистонии худро тавассути телефону “смс” (паёмак) талоқ медиҳанд, ё ӯро умре мутеъ ва хизматгори хонадони волидонашон нигоҳ медоранд.
“Мардҳои мо аз масъулият метарсанд, - мегӯяд Рухшона Бобомуродова, сокини шаҳри Хуҷанд. - Занеро медонам, ки шавҳараш дар Русия зану фарзанд дошту гоҳ-гоҳ ба ҳамсараш пул ҳам мефиристод, то ӯ ҳамеша дар хизмати падару модари мард бошад. Баъди интизориҳои тӯлонӣ зан бо фарзандонаш аз хонаи шавҳар баромада рафт... ва дучори таънаю маломати хешу ақрабо, ҳамсояҳо ва тамоми сокинони маҳалла гардид. Ман аз як чиз ҳайронам, ки чаро рафтори мардро касе маҳкум намекунаду рафтори занро ҳамагӣ бадномӣ, носипосӣ ва сабукфикрӣ унвон мекунанд? Чаро тақдири минбаъдаи зан ва фарзандони бесаробонмондаи ӯ касеро ба ташвиш намеорад? Баръакс, ҳама бо як овоз рафтори занро маҳкум мекунему рафтори мардро не? Чаро ҳамагон занонро гунаҳкор мешуморему нисбати мардҳо гузашту раҳмдилиро раво мебинем? Охир, ҳарду инсонанду талаботи якхела доранд! Мардонро ситоиш ва занонро сарзаниш кардан бароямон анъана шудааст. Мардҳо набояд фаромӯш кунанд, ки назди зану фарзанд масъулияти зиёд доранд”.
Оила макони муқаддасест, ки муоширати иҷтимоӣ аз он сарчашма гирифта, дар заминаи он одобу ахлоқ низ инкишоф меёбад. Маҳз дар оила иззату эҳтиром ба калонсолон, шафқату меҳрубонӣ ба хурдсолон, самимию дилсӯз будан бо ҳамсолонро меомӯзанд.
“Баъзе ҷавонон гӯши суханшунав надоранду насиҳату машварати калонсолонро хӯрдагирӣ ва дахолати ноҷо ба ҳаёти мустақилонаи навхонадорон меҳисобанд, - таъкид менамояд собиқадори соҳаи маориф аз ноҳияи Рашт Усмон Умаров. Беҳуда нагуфтаанд, ки “Меваи сабр ширин аст”. Ҷавононро мебояд, ки ба рағми мушкилоту сангиниҳои ба сарашон омада сабур ва пурбардошт бошанд, аз рӯзгори падару бобоёни худ сабақ бигиранд, аз таҷрибаи рӯзгор омӯзанд, то баҳри рафъи ҳаводис онҳоро ба кор ояд. Барои ин сатҳи дониш ва маърифати онҳоро бояд баланд бардошт. Эҳтиром ва якдигарфаҳмӣ миёни ҳамсарон пояҳои оиладориро устувор ва баракатро зиёда мегардонанд”.
Таҳлилгарон масоили мушкилоти оиладорӣ, сол то сол афзудани пошхӯрии оилаҳои ҷавон, баланд бардоштани фарҳанги оиладориро аз масоили мубраму ҳалталаби ҷомеа арзёбӣ намуда, омилҳои асосии ҷудошавии оилаҳоро қабл аз ҳама коҳиш ёфтани фарҳанги оиладорӣ, мушкилоти иҷтимоию иқтисодии имрӯза, мавқеи пасти мактаб ва муҳити атроф, амалӣ нагардидани стратегияи тарбияи ҷавонон, мавқеи пасти ВАО, хусусан телевизион ва радио, инчунин муҳоҷирати меҳнатӣ ва амсоли инҳо унвон кардаанд. Ба таъкиди эшон барои солим будани оилаҳо, ҳимояи арзишҳои оиладорӣ, рафъи косташавии маърифати оиладорӣ ҳам оила, ҳам мактаб, ҳам давлат, ҳам руҳониён ва дар маҷмӯъ ҳар як фарди ҷомеа метавонад таъсиргузор бошад.
Садбарг Салимова, омӯзгор аз ноҳияи Ёвон аз ҷиҳати иқтисодӣ таъмин будани оилаҳоро шарти муҳими бақои онҳо дониста, тарбияи фарзандро дар оила дар ҷои аввал ва хеле афзалиятнок меҳисобад. “Маоши муаллимон бояд ба рӯзгорашон расад, то онҳо ғами шикамро нахӯранду вуҷудашонро барои тарбия сарф намоянд, - мегӯяд ӯ. - Дар телевизион ба ҷои рақсу бозӣ бояд ҳарчи бештар намоишу барномаҳои таълимӣ, ки барои баланд бардоштани сатҳи маърифатнокии мардум мусоидат мекунанд, намоиш дода шаванд. Дар қатори оила ва мактаб диндорон низ бояд дар мавриди таълиму тарбия ва ташвиқу тарғиби фарҳанги оиладорӣ бетараф набошанд”.
Воқеан, оила оинаи кӯдак аст. Кӯдак дар ин “оина” ояндаи худро мебинаду барои муносибатҳои шахсии худ дар оянда тарҳе месозад. Дар тарҳи сохтаи кӯдак тамоми хислатҳои падару модар, гуфтору рафтор ва пиндори онҳо инъикос меёбад. Падару модар муҳимтарин омили созандаи шахсияти кӯдак маҳсуб меёбанд. Кӯдаке, ки дар оилаи солим ба воя мерасад, дар оянда инсони комил, шахсияти арзанда ва сарсупурдаи миллати хеш мегардад.
Бешак, тамоми бурду бохт, суду зиён, муҳаббату хиёнат, барору нобарорӣ дар зиндагии рӯзмарраи тамоми одамони сайёра ба солимии оила вобастагӣ дорад. Бале, солимии оила, яъне рафоқату муҳаббати аъзои оила, ки аз омилҳои асосии пойдории он мебошад, метавонад ҷомеаро аз ҳар гуна паёмадҳои нохуш эмин нигаҳ дорад.
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед