ҶОМЕА
Ҷумъа 12 Июн 2026 07:57
Он ба рушди тандурустии сатҳи байналхалқӣ мусоидат мекунад
Чанде пеш Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб” ба тасвиб расид.Фармон ташкили фонди ҷоиза ва низомномаи онро дар бар мегирад. Таъсиси ин ҷоиза қадами муҳим дар самти омӯзиши осори илмии ин донишманди бузург буда, барои рушди илми тиб ва низоми байналмилалии тандурустӣ нақши муассир хоҳад гузошт. Ба ҷоизаи мазкур шахсоне мушарраф мегарданд, ки дар рушди соҳаи тандурустии байналмилалӣ ва илми тибби ҷаҳонӣ саҳми барҷаста гузоштаанд. Вобаста ба таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб ва аҳамияти он ба рушди тибби тоҷику вазъи тандурустии сайёра суҳбате анҷом додем бо номзади илмҳои фалсафа, Сунатулло Ҷонбобоев.
- Иқдоми навбатии Пешвои миллат, яъне таъсиси ин ҷоиза ба рушди тибби байналмилалӣ чӣ аҳамияте дорад ва зарурати таъсиси чунин ҷоизае дар чӣ буд?
- Ҳамагӣ медонанд, ки Абӯалӣ ибни Сино фарзанди фарзонаи халқи тоҷик, асосгузори тибби муосир аст. Ин ҳақиқатест бидуни баҳс. Яъне, Абуалӣ ибни Сино буд, ки асоси илми тибби замони моро гузоштааст. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чун шахси закӣ, масъулиятшинос набзи замони моро хуб эҳсос мекунанд ва бо ин роҳ бори дигар моро водор месозанд, ки ба хидматҳои ин шахсияти беназир бояд боз ҳам бештар арҷ гузошт. Ҳамчунин, ин иқдом метавонад ба ҷавонон барои омӯзиши беҳтари илм, махсусан илми тиб ва ҳифзи сиҳату парвариши мардум ангезаи бештар диҳад. Ин иқдоми Президент бештар аз ҳама ба ҷавонони кишвар нигаронида шудааст, яъне ҷавонон бояд ҳамқадами замон ва ҷаҳон бошанд.
Дар хотир бояд дошт, ки илми тиб - илми амаливу таҷрибавӣ аст, ҳарчанд ки дар давоми ҳазорсолаҳо таҷрибаҳои бешумор ба назарияҳо ва таълимот ҳам табдил ёфтаанд. Ба қавли худи Сино, ки дар “Рисолаи саргузашт” мегӯяд, ӯ илми тибро ба осонӣ, дар хурдӣ (то 16-солагӣ) аз худ кардааст, вале ӯ дар ин илм тез дастболо шуд, то ҷое, ки амири Сомонӣ ӯро барои табобати худ ба дарбораш даъват кард. Ибни Сино ба ивази хидмат ба Амир ҳуқуқ пайдо кард, ки дар китобхонаи дарбор ба омӯзиши чандин китобҳои нодир машғул шавад. Ба қавли худаш, онҷо ӯ китобҳоеро пайдо кардааст, ки на то он вақт ва на баъди он касе онҳоро надидааст. Дар рисолаи худ ӯ менависад: “Ман ба омӯзиши тиб машғул шудам ва мутолиаи худро бо мушоҳидаҳои беморон пурра кардам, ки ба ман усулҳои зиёди табобатро омӯзонданд, ки дар китобҳо ёфт намешаванд”. Аз ҳамин давра таҷрибагароии Ибни Сино шурӯъ шуд -“донише, ки дар китобҳо пайдо намешавад”.
- Мавқеи Абӯалӣ ибни Сино воқеан то ҳол дар тибби ҷаҳонӣ побарҷост. Вале паҳлуҳои наомӯхтаи осору фаъолияти ин донишманд ҳанӯз зиёданд. Оё таъсиси ин Ҷоиза метавонад барои бештар муаррифӣ кардани саҳми Шайхурраис дар тибби ҷаҳонӣ мусоидат кунад?
- Воқеан, паҳлуҳои ҳанӯз пурра наомӯхтаи осори илмӣ, махсусан, тибби Сино то ҳол зиёданд. Тибқи маълумоти мо яке аз онҳо ин таълимот дар бораи вирусҳо мебошад. Асосҳои илм дар бораи вирусҳоро Ибни Сино дар замони худ пешниҳод ва мушаххас кардааст. Тибқи таълимоти ӯ вируси бемориҳо метавонанд бо ворид шудани баъзе махлуқот (ҷонварҳо ё ҳайвонҳои ниҳоят хурд) ба бадани одамон ба вуҷуд биёянд. Ба андешаи Шайхурраис, инҳо микроорганизмҳои хеле хурде мебошанд, ки ба чашм намоён нестанд, вале ниҳоят тез паҳн мешаванд. Роҳи ҳалли ин масъаларо Ибни Сино дар он медид, ки дар ин ҳангом ҳарчи тезтар робитаи байни одамонро дар муддати муайян қатъ бояд кард, то эпидемия паҳн нашавад. Худи эълон кардани карантин (- чиланишинӣ, дар вақти эпидемия (вабо) ба муддати 40 рӯз аз хона набаромадан) аввалан аз тарафи Ибни Сино пешниҳод шудааст. Яъне, усули табобати ин гуна бемориҳо, ҳангоми паҳн шудани эпидемия - вабову тоун, инзиво, аз ҳам ҷудо кардани гурӯҳи одамони бемор аст, то дигаронро сироят накунанд. Аммо ҳанӯз ин гуна корномаҳои Ибни Сино зиёданд, ки таҳқиқ нашудаанд ва таъсиси ин ҷоиза метавонад кормандони соҳаи тиб, хусусан олимону донишмандонро водор месозад, то бори дигар ба фаъолияти ӯ мурур кунанд ва чизҳои бештареро кашф созанд.
- Ба назаратон кадом таҳқиқот, китоб ва ҳикматҳои ӯ бештар ба такмил ёфтани тибби ҷаҳонӣ сабаб шудаанд?
-“Китоб-ул-Қонун фит-тибб”-и Абӯалӣ ибни Сино асари доиратулмаорифӣ ё энсиклопедие мебошад, ки аз соли 1000 то соли 1020 навишта шудааст. Яъне мисле, ки Фирдавсӣ “Шоҳнома” и худро дар муддати 30 сол навишт, ин асари Абӯалӣ ибни Сино кори бистсолаи ӯст. Дар он тамоми риштаҳои тиб шомил аст. Ҳоло дастхатҳои ин асар дар китобхонаҳои ҷаҳон ва тарҷумаҳои зиёди “Қонуни тиб” ба забони лотинӣ мавҷуданд. Боиси хушҳолист, ки он ба забон ва хатти ҳозираи тоҷикӣ ҳам ба нашр расидааст. Бояд дар хотир дошт, ки ин китоб маводи асосии таълиму тадрис дар донишгоҳҳои Аврупо то асри XVII буд ва аз нигоҳи табъу нашр баъди китоби “Библия” (китоби муқаддаси аҳли насоро) дар ҷойи дуввум меистод. Аз 2600 доруе, ки дар “Қонун” тавсиф шудаанд, 1400-тоаш аз растаниҳо истеҳсол шудаанд. Дар Тоҷикистон баъзе нусхаҳои хатии “Ал-Қонун” дар Институти шарқшиносӣ ва маркази дастхатҳои АМИТ маҳфузанд. То ба имрӯз тамоми ҷилдҳои ин китоб аз тарафи Маркази синошиносии Институти фалсафа ва сиёсатшиносии АМИТ ва Энсиклопедияи миллии тоҷик ба тоҷикӣ (дар тарҷумаи устод С.Шаҳобуддинов аз арабӣ) ба нашр расидааст. Ибни Сино ба ғайр аз ин китоб боз рисолаҳои бешуморе дар илми тиб таълиф кардааст, аз қабили “Рисола адвия ал қалбия”, “Сиёсат ул бадан ал фазоил ал шароб ва манофеух мазореҳ”, “Урҷуза фи тибб” “Рисоали набзия”, “Фи тадбир ул мусофирин”, “Рисола фил боҳ”, ки ба истиснои баъзеашон бештари онҳо то ба замони мо расидаанд. Китоби Ибни Сино “Ал Қонун” ҳоло ҳам дар Ҳинд ва Чин дар байни мардум ва шифохонаҳо мавриди истифода қарор дорад. Тибқи мушоҳидаҳо “тибби чинӣ”, ки ҳоло қариб ними дунёро гирифтааст, дар заминаи ин китоби Ибни Сино сохта шудааст ва чиниҳо инро эътироф мекунанд. Яъне, ҳама навиштаҳои ӯ барои такмили тибби ҷаҳонӣ саҳми боризе гузоштаанд.
- Масъалаи аз миллати дигар хондани шахсиятҳои таърихиву донишмандони мо ҳанӯз ҳам ҷо дорад. Аз ҷумла, баъзе аз халқиятҳо Абӯалӣ ибни Синоро низ намояндаи миллати худ дониста буданд. Пас, биёед ба масъалаи мансубияти қавмӣ ва миллии Абуалӣ ибни Сино каме равшанӣ андозем.
- Пеш аз ҳама эътироф бояд кард, ки Ибни Сино чеҳраи барҷастаи таърихи фарҳанги тоҷикон ва инчунин ҷаҳон аст. Мероси илмиву фарҳангии ӯ муҳимияти умумибашарӣ дорад. Табиист, ки чизи хубро ҳама мехоҳанд, ки моли онҳо бошад. Аз ин рӯ, то ҳанӯз сари ному насаби Сино баҳсу талош ва мубориза меравад. Даъвогарони зиёде мехоҳанд, ки ба таври истисноӣ меросхӯри ному осори ӯ бошанд. Гурӯҳе ӯро ба қавми араб, гурӯҳе яҳудӣ, гурӯҳе турк ва ғайра мансуб медонанд. Маҳз ба ин хотир Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои таъсиси Маркази Синошиносӣ дастур додаанд, ки он бояст, ки бо сарчашмаҳо ва манбаъҳои дасти аввал кор кунад, ҳақиқатро рӯи об барорад. Воқеан, ҳеҷ кас аз миёни тоҷикон ё эрониён зидди он набуд ва нест, ки мероси Ибни Синоро дигарон истифода баранд. Дастовардҳои илм бебаҳс моли тамоми инсониятанд, вале дар баробари ин зарурати баргардонидани ин мерос ба меросдорони аслӣ, баргардонидани ҳақ ба ҳақдор вуҷуд дорад.
Агар касе рисолаи “Саргузашт” -и Ибни Синоро хонда бошад, медонад, ки ӯ ба ҳеҷ ваҷҳ фарди беаслу насаб, бе реша, бе қавму қабила, фарди берун аз муҳити фарҳангӣ набуд ва буда ҳам наметавонист. Барҳақ, ӯ парвардаи муҳити бойи фарҳангии тоҷикии эронӣ буд: падар, модар, бародар ва аҳли байти фозил дошт, ки аз шаҳри Балх бо даъвати дарбори амири Сомониён ба Бухоро омада буданд ва дар онҷо ба хидмати давлатӣ пайастанд. Одатан, падарашон ба хонаи худ беҳтарин олимони замон, файласуфон, фақеҳон ва орифонро даъват мекард, суҳбатҳо меорост. Ба ҷузъ ин далелҳои муътамади хаттӣ ва мантиқии дигаре низ вуҷуд дорад, ки асли Синоро тасдиқ мекунад. Тавре ки Афлотун ва Арасту наметавонанд, ки ба далели он, ки қаламрави Юнонро баъдан империяи Рим ишғол намуд, файласуфони румӣ бошанд, ё Навоиро наметавон мутааллиқ ба қавми пуштун шинохт, И.Кантро наметавон файласуфи рус шуморид. Бо вуҷуди муҳаббат ва мансубият ба мардуми тамоми ҷаҳон, Абуалӣ ибни Сино аз нигоҳи қавмӣ мутаалиқ ба як халқ, маҳз як қавм, тоҷик буд ва ҳамин тавр мемонад, зеро Ибни Сино маҳсули муҳити фарҳангии дарбори Сомониёни порсигӯй буд. Ӯ “Донишнома” ва зиёда аз 30 асари хурду бузург ба форсии тоҷикӣ навиштааст. Таърихи замони гузаштаро наметавон тағйир дод, вай ба гунае ки ҳаст, мемонад ва ба ҳамон гуна бояд пазируфта шавад.
- Оё таъсиси Ҷоизаи байналмилалӣ бо номи ин мутафаккир метавонад ин баҳсҳоро коҳиш диҳад ва ба тавлиди хулосаи ниҳоӣ оварад?
- Фикр мекунам яке аз ҳадафҳои таъсиси Ҷоиза ба номи ин донишманди бузург низ ҳамин аст. Яъне, бештар шинохтани асли худу ба онҳо арҷ гузоштану ҳифз кардани ному осори онҳо. Аз ин хотир, дар ҳар куҷое баробари сухан рафтан аз ин ҷоиза аз кадом қавму миллат будани Ибни Сино тасдиқи худро меёбад. Чун воқеан таъсиси ин ҷоизаи Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб барои расидан ба дастовардҳои беназир дар соҳаи тибби ҷаҳонӣ хеле саривақтӣ аст ва дар баробари ин ҷоизаи мазкур ифтихороти миллати тоҷику эрониёнро дар ҷаҳон бештар хоҳад кард.
- Пас иқдоми навбатии Пешвои миллат аз сӯйи ҷомеаи ҷаҳонӣ хуб истиқбол хоҳад шуд?
- Бале. Чун ҳамаи иқдомҳои қаблии Сарвари давлат, таъсиси Ҷоизаи Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб низ аз сӯи ҷомеаи ҷаҳонӣ хуб пазируфта ва дастгирӣ хоҳад шуд. Зеро ин ҷоиза дар шароити хеле душвори сиёсат ва иқтисоди ҷаҳонӣ ба рушди тандурустии сатҳи байналхалқӣ мусоидат мекунад. Бояд ба гӯшу ҳуши ҳар як сокини сайёра расонида шавад, ки масъалаи нигоҳдории сиҳат ва саломатӣ, баҳдошт ва бехатарии ҳаёт дар рӯи сайёра кори ҷонии ҳар як фард аст. Ҳар яке аз мо бояд масъули сиҳатии бадан ва руҳи худ ва ҷомеа бошем.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Чанде пеш Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “Дар бораи Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб” ба тасвиб расид.Фармон ташкили фонди ҷоиза ва низомномаи онро дар бар мегирад. Таъсиси ин ҷоиза қадами муҳим дар самти омӯзиши осори илмии ин донишманди бузург буда, барои рушди илми тиб ва низоми байналмилалии тандурустӣ нақши муассир хоҳад гузошт. Ба ҷоизаи мазкур шахсоне мушарраф мегарданд, ки дар рушди соҳаи тандурустии байналмилалӣ ва илми тибби ҷаҳонӣ саҳми барҷаста гузоштаанд. Вобаста ба таъсиси Ҷоизаи байналмилалии Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб ва аҳамияти он ба рушди тибби тоҷику вазъи тандурустии сайёра суҳбате анҷом додем бо номзади илмҳои фалсафа, Сунатулло Ҷонбобоев.
- Иқдоми навбатии Пешвои миллат, яъне таъсиси ин ҷоиза ба рушди тибби байналмилалӣ чӣ аҳамияте дорад ва зарурати таъсиси чунин ҷоизае дар чӣ буд?
- Ҳамагӣ медонанд, ки Абӯалӣ ибни Сино фарзанди фарзонаи халқи тоҷик, асосгузори тибби муосир аст. Ин ҳақиқатест бидуни баҳс. Яъне, Абуалӣ ибни Сино буд, ки асоси илми тибби замони моро гузоштааст. Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон чун шахси закӣ, масъулиятшинос набзи замони моро хуб эҳсос мекунанд ва бо ин роҳ бори дигар моро водор месозанд, ки ба хидматҳои ин шахсияти беназир бояд боз ҳам бештар арҷ гузошт. Ҳамчунин, ин иқдом метавонад ба ҷавонон барои омӯзиши беҳтари илм, махсусан илми тиб ва ҳифзи сиҳату парвариши мардум ангезаи бештар диҳад. Ин иқдоми Президент бештар аз ҳама ба ҷавонони кишвар нигаронида шудааст, яъне ҷавонон бояд ҳамқадами замон ва ҷаҳон бошанд.
Дар хотир бояд дошт, ки илми тиб - илми амаливу таҷрибавӣ аст, ҳарчанд ки дар давоми ҳазорсолаҳо таҷрибаҳои бешумор ба назарияҳо ва таълимот ҳам табдил ёфтаанд. Ба қавли худи Сино, ки дар “Рисолаи саргузашт” мегӯяд, ӯ илми тибро ба осонӣ, дар хурдӣ (то 16-солагӣ) аз худ кардааст, вале ӯ дар ин илм тез дастболо шуд, то ҷое, ки амири Сомонӣ ӯро барои табобати худ ба дарбораш даъват кард. Ибни Сино ба ивази хидмат ба Амир ҳуқуқ пайдо кард, ки дар китобхонаи дарбор ба омӯзиши чандин китобҳои нодир машғул шавад. Ба қавли худаш, онҷо ӯ китобҳоеро пайдо кардааст, ки на то он вақт ва на баъди он касе онҳоро надидааст. Дар рисолаи худ ӯ менависад: “Ман ба омӯзиши тиб машғул шудам ва мутолиаи худро бо мушоҳидаҳои беморон пурра кардам, ки ба ман усулҳои зиёди табобатро омӯзонданд, ки дар китобҳо ёфт намешаванд”. Аз ҳамин давра таҷрибагароии Ибни Сино шурӯъ шуд -“донише, ки дар китобҳо пайдо намешавад”.
- Мавқеи Абӯалӣ ибни Сино воқеан то ҳол дар тибби ҷаҳонӣ побарҷост. Вале паҳлуҳои наомӯхтаи осору фаъолияти ин донишманд ҳанӯз зиёданд. Оё таъсиси ин Ҷоиза метавонад барои бештар муаррифӣ кардани саҳми Шайхурраис дар тибби ҷаҳонӣ мусоидат кунад?
- Воқеан, паҳлуҳои ҳанӯз пурра наомӯхтаи осори илмӣ, махсусан, тибби Сино то ҳол зиёданд. Тибқи маълумоти мо яке аз онҳо ин таълимот дар бораи вирусҳо мебошад. Асосҳои илм дар бораи вирусҳоро Ибни Сино дар замони худ пешниҳод ва мушаххас кардааст. Тибқи таълимоти ӯ вируси бемориҳо метавонанд бо ворид шудани баъзе махлуқот (ҷонварҳо ё ҳайвонҳои ниҳоят хурд) ба бадани одамон ба вуҷуд биёянд. Ба андешаи Шайхурраис, инҳо микроорганизмҳои хеле хурде мебошанд, ки ба чашм намоён нестанд, вале ниҳоят тез паҳн мешаванд. Роҳи ҳалли ин масъаларо Ибни Сино дар он медид, ки дар ин ҳангом ҳарчи тезтар робитаи байни одамонро дар муддати муайян қатъ бояд кард, то эпидемия паҳн нашавад. Худи эълон кардани карантин (- чиланишинӣ, дар вақти эпидемия (вабо) ба муддати 40 рӯз аз хона набаромадан) аввалан аз тарафи Ибни Сино пешниҳод шудааст. Яъне, усули табобати ин гуна бемориҳо, ҳангоми паҳн шудани эпидемия - вабову тоун, инзиво, аз ҳам ҷудо кардани гурӯҳи одамони бемор аст, то дигаронро сироят накунанд. Аммо ҳанӯз ин гуна корномаҳои Ибни Сино зиёданд, ки таҳқиқ нашудаанд ва таъсиси ин ҷоиза метавонад кормандони соҳаи тиб, хусусан олимону донишмандонро водор месозад, то бори дигар ба фаъолияти ӯ мурур кунанд ва чизҳои бештареро кашф созанд.
- Ба назаратон кадом таҳқиқот, китоб ва ҳикматҳои ӯ бештар ба такмил ёфтани тибби ҷаҳонӣ сабаб шудаанд?
-“Китоб-ул-Қонун фит-тибб”-и Абӯалӣ ибни Сино асари доиратулмаорифӣ ё энсиклопедие мебошад, ки аз соли 1000 то соли 1020 навишта шудааст. Яъне мисле, ки Фирдавсӣ “Шоҳнома” и худро дар муддати 30 сол навишт, ин асари Абӯалӣ ибни Сино кори бистсолаи ӯст. Дар он тамоми риштаҳои тиб шомил аст. Ҳоло дастхатҳои ин асар дар китобхонаҳои ҷаҳон ва тарҷумаҳои зиёди “Қонуни тиб” ба забони лотинӣ мавҷуданд. Боиси хушҳолист, ки он ба забон ва хатти ҳозираи тоҷикӣ ҳам ба нашр расидааст. Бояд дар хотир дошт, ки ин китоб маводи асосии таълиму тадрис дар донишгоҳҳои Аврупо то асри XVII буд ва аз нигоҳи табъу нашр баъди китоби “Библия” (китоби муқаддаси аҳли насоро) дар ҷойи дуввум меистод. Аз 2600 доруе, ки дар “Қонун” тавсиф шудаанд, 1400-тоаш аз растаниҳо истеҳсол шудаанд. Дар Тоҷикистон баъзе нусхаҳои хатии “Ал-Қонун” дар Институти шарқшиносӣ ва маркази дастхатҳои АМИТ маҳфузанд. То ба имрӯз тамоми ҷилдҳои ин китоб аз тарафи Маркази синошиносии Институти фалсафа ва сиёсатшиносии АМИТ ва Энсиклопедияи миллии тоҷик ба тоҷикӣ (дар тарҷумаи устод С.Шаҳобуддинов аз арабӣ) ба нашр расидааст. Ибни Сино ба ғайр аз ин китоб боз рисолаҳои бешуморе дар илми тиб таълиф кардааст, аз қабили “Рисола адвия ал қалбия”, “Сиёсат ул бадан ал фазоил ал шароб ва манофеух мазореҳ”, “Урҷуза фи тибб” “Рисоали набзия”, “Фи тадбир ул мусофирин”, “Рисола фил боҳ”, ки ба истиснои баъзеашон бештари онҳо то ба замони мо расидаанд. Китоби Ибни Сино “Ал Қонун” ҳоло ҳам дар Ҳинд ва Чин дар байни мардум ва шифохонаҳо мавриди истифода қарор дорад. Тибқи мушоҳидаҳо “тибби чинӣ”, ки ҳоло қариб ними дунёро гирифтааст, дар заминаи ин китоби Ибни Сино сохта шудааст ва чиниҳо инро эътироф мекунанд. Яъне, ҳама навиштаҳои ӯ барои такмили тибби ҷаҳонӣ саҳми боризе гузоштаанд.
- Масъалаи аз миллати дигар хондани шахсиятҳои таърихиву донишмандони мо ҳанӯз ҳам ҷо дорад. Аз ҷумла, баъзе аз халқиятҳо Абӯалӣ ибни Синоро низ намояндаи миллати худ дониста буданд. Пас, биёед ба масъалаи мансубияти қавмӣ ва миллии Абуалӣ ибни Сино каме равшанӣ андозем.
- Пеш аз ҳама эътироф бояд кард, ки Ибни Сино чеҳраи барҷастаи таърихи фарҳанги тоҷикон ва инчунин ҷаҳон аст. Мероси илмиву фарҳангии ӯ муҳимияти умумибашарӣ дорад. Табиист, ки чизи хубро ҳама мехоҳанд, ки моли онҳо бошад. Аз ин рӯ, то ҳанӯз сари ному насаби Сино баҳсу талош ва мубориза меравад. Даъвогарони зиёде мехоҳанд, ки ба таври истисноӣ меросхӯри ному осори ӯ бошанд. Гурӯҳе ӯро ба қавми араб, гурӯҳе яҳудӣ, гурӯҳе турк ва ғайра мансуб медонанд. Маҳз ба ин хотир Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон барои таъсиси Маркази Синошиносӣ дастур додаанд, ки он бояст, ки бо сарчашмаҳо ва манбаъҳои дасти аввал кор кунад, ҳақиқатро рӯи об барорад. Воқеан, ҳеҷ кас аз миёни тоҷикон ё эрониён зидди он набуд ва нест, ки мероси Ибни Синоро дигарон истифода баранд. Дастовардҳои илм бебаҳс моли тамоми инсониятанд, вале дар баробари ин зарурати баргардонидани ин мерос ба меросдорони аслӣ, баргардонидани ҳақ ба ҳақдор вуҷуд дорад.
Агар касе рисолаи “Саргузашт” -и Ибни Синоро хонда бошад, медонад, ки ӯ ба ҳеҷ ваҷҳ фарди беаслу насаб, бе реша, бе қавму қабила, фарди берун аз муҳити фарҳангӣ набуд ва буда ҳам наметавонист. Барҳақ, ӯ парвардаи муҳити бойи фарҳангии тоҷикии эронӣ буд: падар, модар, бародар ва аҳли байти фозил дошт, ки аз шаҳри Балх бо даъвати дарбори амири Сомониён ба Бухоро омада буданд ва дар онҷо ба хидмати давлатӣ пайастанд. Одатан, падарашон ба хонаи худ беҳтарин олимони замон, файласуфон, фақеҳон ва орифонро даъват мекард, суҳбатҳо меорост. Ба ҷузъ ин далелҳои муътамади хаттӣ ва мантиқии дигаре низ вуҷуд дорад, ки асли Синоро тасдиқ мекунад. Тавре ки Афлотун ва Арасту наметавонанд, ки ба далели он, ки қаламрави Юнонро баъдан империяи Рим ишғол намуд, файласуфони румӣ бошанд, ё Навоиро наметавон мутааллиқ ба қавми пуштун шинохт, И.Кантро наметавон файласуфи рус шуморид. Бо вуҷуди муҳаббат ва мансубият ба мардуми тамоми ҷаҳон, Абуалӣ ибни Сино аз нигоҳи қавмӣ мутаалиқ ба як халқ, маҳз як қавм, тоҷик буд ва ҳамин тавр мемонад, зеро Ибни Сино маҳсули муҳити фарҳангии дарбори Сомониёни порсигӯй буд. Ӯ “Донишнома” ва зиёда аз 30 асари хурду бузург ба форсии тоҷикӣ навиштааст. Таърихи замони гузаштаро наметавон тағйир дод, вай ба гунае ки ҳаст, мемонад ва ба ҳамон гуна бояд пазируфта шавад.
- Оё таъсиси Ҷоизаи байналмилалӣ бо номи ин мутафаккир метавонад ин баҳсҳоро коҳиш диҳад ва ба тавлиди хулосаи ниҳоӣ оварад?
- Фикр мекунам яке аз ҳадафҳои таъсиси Ҷоиза ба номи ин донишманди бузург низ ҳамин аст. Яъне, бештар шинохтани асли худу ба онҳо арҷ гузоштану ҳифз кардани ному осори онҳо. Аз ин хотир, дар ҳар куҷое баробари сухан рафтан аз ин ҷоиза аз кадом қавму миллат будани Ибни Сино тасдиқи худро меёбад. Чун воқеан таъсиси ин ҷоизаи Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб барои расидан ба дастовардҳои беназир дар соҳаи тибби ҷаҳонӣ хеле саривақтӣ аст ва дар баробари ин ҷоизаи мазкур ифтихороти миллати тоҷику эрониёнро дар ҷаҳон бештар хоҳад кард.
- Пас иқдоми навбатии Пешвои миллат аз сӯйи ҷомеаи ҷаҳонӣ хуб истиқбол хоҳад шуд?
- Бале. Чун ҳамаи иқдомҳои қаблии Сарвари давлат, таъсиси Ҷоизаи Абӯалӣ ибни Сино дар соҳаи тиб низ аз сӯи ҷомеаи ҷаҳонӣ хуб пазируфта ва дастгирӣ хоҳад шуд. Зеро ин ҷоиза дар шароити хеле душвори сиёсат ва иқтисоди ҷаҳонӣ ба рушди тандурустии сатҳи байналхалқӣ мусоидат мекунад. Бояд ба гӯшу ҳуши ҳар як сокини сайёра расонида шавад, ки масъалаи нигоҳдории сиҳат ва саломатӣ, баҳдошт ва бехатарии ҳаёт дар рӯи сайёра кори ҷонии ҳар як фард аст. Ҳар яке аз мо бояд масъули сиҳатии бадан ва руҳи худ ва ҷомеа бошем.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед