Мо ҳама мехоҳем, ки фарзандонамон ҳамеша хушбахту аз мо розӣ бошанд. Мо ҳама барои фарзандонамон орзуи рӯзгори хушу осударо мекунем. Аммо баъзан чунин иттифоқ меафтад, ки мо ба иштибоҳот роҳ додаву афзалиятҳои шахсии худро муҳимтар дониста, қавонини худро ба рӯзгори онҳо ворид месозем.

Рисолати аслии мо, волидону омӯзгорон, қабл аз ҳама ба фарзанд омӯзондани роҳу усулҳои аз бар намудани илму дониш аст. Омӯзондани ҷустуҷӯи иттилооти зарурӣ ва тафовути ҳақиқат аз риёст. Омӯзонидани рафъи мушкилҳо, чи аз лиҳози ҷисмониву чи аз лиҳози равонист.

Пас, суоле ба миён меояд, ки чӣ гуна ба кӯдакон ёрӣ расонем, то бузург шаванду мустақилият омӯзанд?

ОНҲОРО ДӮСТ БОЯД ДОШТ!

Нахуст ба дарки тафовути ин ду мафҳум бояд расид: бояд омӯзонем, на ин ки ба ҷояшон анҷом диҳем. Масалан, набояд масъалаеро дар шакли аллакай ҳалшуда ба онҳо пешниҳод намуд; набояд ҳар чизи имконпазиру имконнопазирро ҳатман пайдо ва аз худ кард; набояд ба хотири онҳо зиёд ғусса хӯрд, набояд онҳоро зиёд эркаву нозпарвард кард, балки онҳоро дӯст бояд дошт. Зарур шавад, аз худ гузаштаву барои онҳо бештар хушҳолӣ ва ҳузуру ҳаловат бояд бахшид.

Аммо боз ҳам мутахассисон ба хулосае омадаанд, ки ҳарчи бештар ба кӯдакон имконият фароҳам оварем, ҳамон андоза тавоноӣ ва хоҳишҳояшон камтар мегардад. Ҳарчи бештар хоҳишҳояшонро бароварда созем, ҳамон андоза танбал мешаванд. Чаро?

Кӯдакон дар навбати аввал инсонанд, чун хоси ҳама инсонҳост, ки аз хӯрдани ғизои барзиёд ҳолати ногувори дилбеҳузурӣ пайдо мешавад. Ин аст, ки ба сари онҳо ба зӯрӣ бор кардани он чизе, ки монеи рушду инкишофашон мешавад, камоли беинсофист.

Танҳо ба онҳо чизеро додан зарур аст, ки воқеан ҳам ёрӣ расонад барои баркамолу боҳуш ва мустақил шуданашон. Охир онҳо дер ё зуд ба воя мерасанду шояд бештар аз онеро доштан мехоҳанд, мо барояшон додаем.

Мехоҳанд оилаи худро дошта бошанд, мехоҳанд молу сарвати худро дошта бошанд. Мехоҳанд андешаи худро дошта бошанд, мехоҳанд ба амале исрор намоянд ва мустақилона кореро анҷом диҳанд. Магар онҳо ин ҳамаро мустақилона анҷом дода метавонанд ва ин ҳама аъмоли онҳо бо чӣ меанҷомад? Ана ин марбут аст ба мову шумо!

ОМИЛҲО

Ба таъкиди мутахассисон чанд омилҳо боис мегардад барои шакл гирифтани шахсияти кӯдакон, ки инҳоянд:

1. Мустақилияти ибтидоии ҷисмонӣ. Қадаммонии нахустин, ғизо хӯрдан, истифодаи ҳоҷатхонаю ташноб, интихоби бозичаҳо дар мағоза, боло баромадан бо нардбончаҳои варзишӣ, ҷаҳидан ба ҳавз ва монанди инҳо... Агар омодагии кӯдак ба иҷрои ин амалҳо мушоҳида гардад, ҳатман раҳояш бояд кард, бигзор озод бошад, набояд барояш фишор овард, бигзор бо масири худ қадам гузорад. Танҳо аз афтидани ногаҳонӣ ҳимояташ бояд кард ва аз оқибатҳои афтидану ҷароҳат бардоштан огоҳаш сохт, вале ҳаргиз ин амалҳоро ҳамроҳаш ё ба ҷои ӯ набояд иҷро кард.

2. Серҳаракатӣ. Бояд дар хотир дошт, ки танҳо неру тавлидгари неруи нав шуда метавонад. Беҳаракатию беғайратӣ онро маҳв месозад. Нагузоред, ки кӯдакатон танбал бошад. Ба худ низ танбалиро набояд иҷозат дод. Барои кӯдакон намунаи ибрат мебояд буд. Сайругашт дар ҳавои кушод, саёҳату тамошо, машғулиятҳои варзишӣ. Ин ҳама ба кӯдакон чун боду ҳаво зарур аст. Бе ин кӯдакон аз кӯдак будан маҳрум хоҳанд буд.

3. Фазои осудаву эътимодноки оила. Ин хеле муҳим аст. Агар муҳити оила ноорому пуризтироб бошад, пас доир ба ҳеҷ гуна боварию эътимод ва мустақилият сухан гуфтан маъное надорад. Барои ҳар як кӯдак оила ин маконест, ки он ҷо ҳамеша дӯсташ медоранду мунтазираш ҳастанд.

Ин ҳамаро набояд фаромӯш кард ва саъй бояд кард, то хашму ғазаб ва кинаву адоватро аз кӯча ба хона ворид насозем, садо баланд накунем, аз ранҷишу озор ва маҳрумияту нокомиҳои худ бо садои баланд мулоҳизаронӣ накунем.

4. Ғизохӯрӣ ва суҳбат бо аҳли оила. Аз суҳбати як муҳоҷир: “Дар кӯдакии ман ғизохӯрии сари як миз бо аҳли оила хеле кам иттифоқ меафтод. Ман инро орзу мекардам. Хеле хушоянд аст, вақте аҳли оила сари як дастархон ҷамъ омада, суҳбатҳои самимӣ меороянд, суҳбат ва муоширати зиндаи рӯ ба рӯ. Хеле хушоянд аст, вақте хурдсолон қиссаву саргузаштҳои хотирмони калонсолонро бо ҳавас гӯш мекунанд, аз таҷрибаи онҳо баҳравар мегарданд ва калонсолон дар навбати худ ба хурдсолон имкон медиҳанд, ки фикру андешаҳои худро озодона баён дошта бошанд, Маҳз ҳамин гуна суҳбату муоширати зиндаву солими байни аъзои оила ба эшон неру мебахшад ва барои тасмимоти ҷиддиву оқилонаашон дар оянда мусоидат менамояд”.

5. Чорчӯбаи муайяни корҳои иҷозат додашуда ва ҳамраъйӣ. Ин на танҳо зиндагии кӯдакон, балки калонсолонро низ хеле осону сода мегардонад. Қарору тасмимотро зуд-зуд тағйир додан ба манфиати кор нест. Набояд ҳангоми муошират бо аъзои оила аз таъбирҳои духӯраву тасмимҳои нофаҳмову парешон истифода намуд, балки пешакӣ бояд машварат кунем ва аз аъзои оила хоҳиш намоем, ки интихоб ё тасмими моро дастгирӣ кунанд. Ҳаргиз набояд дар назди кӯдакон бо ҳам баҳсу пархош кард, чун ин зарбаи шадиде хоҳад шуд ба ҳолати равонии онҳо.

Иловатан волидон барои кӯдаки худ чӣ коре карда метавонанд? Албатта, ин номгӯй зиёд аст. Ин ҷо бархеро меорем:

- ҳамеша бо фарзанди худ тараф бошед;
- суханашро набурида, бо таҳаммул гӯш кунед;
- саъй кунед, то аз ҳолати стресс ва ҳассосият берунаш намоед;
- кӯдакиашро эҳтиёт кунед;
- зиёд ҳамроҳаш сайругашт намоед;
- барояш забонҳои хориҷиро омӯзонед;
- барояш тарзи ҳаёти солимро муҳайё созед;
- ба осорхона, маҳфилу озмунҳои махсус, клубу ҷамъомадҳои варзишиву оммавӣ роҳнамоияш кунед;
- ҳамроҳаш шеър ва матнҳоро аз ёд кунед;
- дар мавриди иҷрои ҳатмии вазифаҳои хонагӣ ва баҳои рӯзнома сахтгирӣ накунед;
- барояш низоми ҷадиду муносибтари бонусҳоро таҳия намоед;
- барои саҳлангорӣ ҷазо диҳед (албатта на ҷисмонӣ);
- барои муваффақиятҳояш таърифу тавсифаш кунед;
- барои нокомие маломату сарзаниш накунед;
- сабаб ва оқибатҳои ҳар амалеро барояш шарҳу эзоҳ диҳед;
- саросема ва бошитоб хулосабарорӣ накунед;
- паст назанед, ҳақир накунед ва шарм надоронед;
- ҳақиқатро баён кунед;
- ҳамроҳи кӯдакон ҳар навъ мавзуъро матраҳ ва баррасӣ кунед;
- ҳаргиз онҳоро бо худ ва бо кӯдакони дигар муқоиса накунед;
- дар ҳама гуна чорабиниҳои кӯдакона ширкат намоед;
- бо кӯдаки худ ифтихор кунед ва ҳамеша эҳтиромашро ба ҷо оред.

Шаҳло ЭШОНОВА, “ҶТ”