ҶОМЕА
Сешанбе 02 Июн 2026 05:52
Расидем ба як соли ҷадид. Бо шукру сипос, бо ҳузури гарму андешаҳои ноб ва “Имзо”-ҳои нафарони хос.
Дар нахустрӯзҳои ин сол ташкили суҳбат кардем бо фарде фурутан, ҷавоне ҷуръатнок, шоире ширинбаён ва масъуле басо масъулиятнок.
Шодиву тантанаи мелоди ӯро низ овардем бо худ ба соли нав.
Шоир, муовини аввали раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Толиби Луқмон аст, имзодор ба гуфтаҳои ин саҳифа.
РАФТАН БАРОЯМ ЛАЗЗАТБАХШ АСТ, НА РАСИДАН...
- Қарор дорем дар рӯзҳои нахусти соли ҷадид. Шумо чӣ гуна истиқбол гирифтед ва ба чӣ натиҷаҳо расидед аз ҳисоботи амалҳои анҷомдодаву надодаи соли қабл?
- Соли нав моро водор мекунад, ки дар бораи кардаҳову нокардаҳоямон дар соли куҳан биандешем ва як-як ҳамаро аз хаёл гузаронем. Ман ҳамеша дар остонаи соли нав, вақте ки ҳама фаъолиятҳояшонро дар бахшҳои гуногун ҷамъбасту натиҷагирӣ мекунанд, пеши худ меандешам, ки оё тавонистам ба касе некӣ кунам, дасти афтодаеро бигирам ва барои интишори нуру зебоиву хирад ва инсоният хидмате анҷом диҳам. Чун анбоштаҳои яксоларо зеру рӯ мекунам, мебинам, ки рисолати хешро ба қадри кофӣ иҷро накардаам. Аз ин рӯ, азоби виҷдон мекашам, худро сарзаниш мекунам, ки ба дунболи хурду резаҳои рӯзгор овора шуда, ба қадри кофӣ инсон набудаам, гӯшае аз ин сайёраи ниёзманди шодобиро сабз накардаам. Вале бо ин ҳама нидое аз дарун маро тасалло медиҳад, ки дар соли нав бо хомаву дафтари тоза зиндагиро аз нав рақам бояд зад. Руҳияи ман дар соли нав ҳамин гуна аст. Фикр мекунам, мо – инсонҳо, пеш аз он ки тақвим иваз шавад, инсонтар будан, ошиқтар будан ва дилшиностар буданро дар қатори дигар нақшаҳоямон барномарезӣ кунем ва дар охири сол, ҳамон гунае ки корхонаҳо аз фаъолияташон ҳисобот медиҳанд, назди дилу виҷдони хеш гузориш диҳем.
Сол охир шуда, аз кор гузориш бидиҳем,
Ҳарчи дорем дар анбона, намоиш бидиҳем.
Вақти он аст, ки дар пеши худу пеши Худо
Аз фаъолийяти дил низ гузориш бидиҳем.
…Аз сари хат бинависем, ки дунё зебост,
Хомаву як варақи тоза супориш бидиҳем.
- Ҳарчанд ба ин назаред, ки "Кори шоир зи ҳисобот фаротар бошад", аммо шояд як нигоҳи дақиқе дӯхтед ба эҷоди яксола низ...
- Азбаски дар соли 2024 масруфи кори ҳафтанома будам, барои эҷод вақти камтар мемонд. Вақте ки дафтари сиёҳнависамро варақ задам, дидам, ки дар муқоиса ба солҳои пешин, соли гузашта каммаҳсултар будаам. Шумо хуб медонед, ки кори рӯзнома сангин аст.
Шеър мисли дӯшизаи пурнозу нуз аст. Агар ба ӯ таваҷҷуҳи доимӣ надошта бошӣ, қаҳр мекунаду рӯй мегардонад. Дар соли гузашта чунин қаҳру оштиҳоро зиёд таҷриба кардам. Вале ба ҳар ҳол, шукр, ки ин дӯшизаи малакутӣ бо ман аст.
- Ба назари мо чанд соли ахир рӯйдодҳои ҷолибу таъсиргузоре рух дода дар рӯзгори шумо. Агар соли 2024 сардабири нашрияи адабии “Адабиёт ва санъат” таъин шудед, пас соли 2025 нахуст муовинии раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба уҳдаи шумо гузошта шуд. Фикр мекунем, фаро расида давраи фатҳи қуллаҳои муроду мақсуд. Худ чӣ унвон медиҳед ин айёми зиндагиро?
- Ин айёми зиндагиямро гардишҳои ғайричашмдошт ном мегузорам. Худойро сипос мегӯям, ки ҳамеша аз сӯйи устодонам ғамхориву меҳрубонӣ мебинам. Ҳоло худро сабақомӯзи камтарини устодони адабиёт медонам. Устодонам Низом Қосим, Рустам Ваҳҳобзода, Ато Мирхоҷа ва чанди дигар дар Иттифоқи нависандагон муҳити гармеро созмон додаанд, ки барои рушду боландагии ҷавонон хеле созгор аст. Сиёсати ҷавонпарваронаи давлату ҳукуматамон низ ба ҷавонон имтиёз бисёр додааст, ки боиси шукргузории мост. Мо ҳам аз ин имтиёз бархӯрдор шудем.
Дар бораи “фатҳи қуллаҳои муроду мақсуд” ҳамин қадр мегӯям, ки ман ба заҳмату машаққати эҷод сахт имон дорам. Бинобар ин, тарҷеҳ медиҳам, ки бо сари хам ва хомӯшонаву бе даъво, бо дастури дилу виҷдон корамро анҷом диҳам. Ин ҷо устод Лоиқ ба имдодам меоянд:
Саводи шоирӣ мактаб надорад,
Қалам парвои рӯзу шаб надорад.
Бувад шоир фидоии замона,
Ҷаҳони шоирӣ мансаб надорад.
“Қуллаҳои муроду мақсуд” бароям муҳим нестанд. Маънии зиндагиро дар тапишу такопӯ ва ҳамвора рафтану рафтану на-истодан дармеёбам. Ба қавли Муҳаммад Иқбол: “Ҳастам, агар меравам, гар наравам, нестам”. Ҳамин рафтан бароям лаззатбахш аст, на расидан!
ҚАРОР НЕСТ, КИ ПОКСОЗИРО ИДОМА БИДИҲЕМ...
- Шумо ҳанӯз дар соли 2012 пайвастед ба сафи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Бо маҷмуаи "Сафар ба сӯи тулуъ". Аъзо шудан ба ин Иттифоқ он замон мушкилтару ҷиддитар буд ё ин айём?
- Ба сафи аъзои Иттифоқи нависандагон пайвастан ҳеҷ вақт осон набуд. Ҳоло ҳам осон нест. Соли 2012 мо дар Машварати ҷумҳуриявии адибони ҷавон иштирок доштем ва баъди анҷоми он бо тавсияи устодон дар қатори чанд нафари дигар ба узвияти ИНТ пазируфта шудем.
- Чуноне ёдовар шудем, дар Анҷумани 16-уми Итифоқи нависандагони Тоҷикистон шумо ҳамчун муовини аввали раиси Иттифоқ интихоб шудед. Бартарафсозии кадом мушкилот ва баррасии кадом масъаларо нахуст мақсад гузоштед барои худ?
- Мо, пеш аз ҳама, мақсад гузоштем, ки аъзои Иттифоқи нависандагонро дар атрофи сиёсати фарҳангиву адабии Ҳукумати мамлакатамон сарҷамъ кунем, зеро дар шароити имрӯз тарғибу тарвиҷи фарҳанги миллӣ, таҳкими ҳувияти миллӣ ва хештаншиносӣ, ки мағзи сиёсати фарҳангии Ҳукумат мебошад, бисёр муҳим аст. Ҳамчунин, мақсад дорем, ки ҳамкориро бо адибони ҷавон тақвият диҳем ва онҳоро ба эҷод дилгарм созем. Дар ҳамин ҷо бояд бигӯям, ки баҳори соли 2026 Машварати ҷумҳуриявии адибони ҷавон оғоз мешавад ва тобистон ҷамъбаст мегардад. Ҳама шоирону нависандагон, мунаққидон ва публитсистони ҷавон дар он метавонанд ширкат варзанд. Ин як падидаи муҳим дар ҳаёти адабии мост. Мақсадҳои зиёди дигаре ҳам ҳастанд, ки барои дар амал ҷорӣ шуданашон талош дорем.
- Аз кори ин Анҷуман на ҳама адибон розӣ будаанд. Чанде аз онҳо гуфтанд интизориҳои дигаре доштанд. Шумо ки акнун бори севум буд, иштирокчии чунин Анҷумане будед, метавонед бигӯед чӣ хуб буду чӣ нохуб?
- Воқеъбинона бояд гӯем, ки Анҷуман хубу пурсамар баргузор гардид. Аз забони иштирокдорони Анҷуман, ки қариб 400 нафар буданд, эътирозу норизоӣ нашунидем. Ҳама ошкоро ва бо ҳамовозӣ қарорҳоро қабул карданд. Маърӯзаи раиси ИНТ устод Низом Қосим вусъатманду фарогир ва мудаллал буд. Агар касе норизо мебуд, аз ҳамон толор ҳарфашро мегуфт. Вале мо чунин чизеро мушоҳида накардем. Толор ҳолу ҳавои идона дошт.
- Соли 2016 дар Итифоқи нависандагон поксозии аъзои он шуруъ шуда буд. Дар он сол чандин адибон хориҷ шуданд аз сафи Иттифоқ. Шумо ҳам дар он замон яке аз тарафдорони ин тасмим будед. Пас, ҳоло чунин нияте надоред, то ин иқдом такрор шавад?
- Бале, он сол бо супориши Ҳукумат бархе аз аъзои ИНТ, ки осорашон ба талабот ва меъёрҳои адабиёт посухгӯ набуд ва фаъолияти суст доштанд, аз узвият хориҷ шуданд. ИНТ посдори завқу табъи солим ва осори бадеии арзишманд аст ва арзишҳои адабиро дифоъ мекунад.
Ҳоло қарор нест, ки поксозиро идома бидиҳем. Дар сурати пеш омадани зарурат ин кор сурат хоҳад гирифт.
- Аммо фикр мекунем, бо тағйироте, ки дар Анҷумани 16-уми Итифоқи нависандагони сурат гирифт ва маҳдудияти синну сол барои аъзо шудан аз миён бардошта шуд, шумори аъзои Итифоқ шояд чанд баробар бештар шавад...
- Ҳангоми қабули адибон ба узвият ба сифати осори онҳо диққат дода мешавад, на ба шумораашон. Бардоштани маҳдудияти синну сол ба ин маъно нест, ки минбаъд ҳар касе метавонад узви ин созмон шавад. Баръакс муносибат сахтгиронатар хоҳад шуд, хусусан нисбати онҳое, ки синнашон болотар аз 60 аст. Чанде пеш дар маҷлиси Раёсати охири ИНТ Ҷамолиддин Шоҳасановро ба узвият пазируфтем, ки шоири хубу хушзавқ аст. Як умр дар деҳаи дурдасти Ворух омӯзгорӣ карда ва ҳоло бознишаста аст. Ӯ барои узвият ҳеҷ талоше надошт. Вале чун шоири хубу пухтагӯст, лозим донистем, ки қабулаш кунем.
- Шумо дастгирии шоирону нависандагони ҷавонро яке аз ҳадафҳои аввалин қарор додаед. Чун чандест маҳфили адабии "Боқӣ" амал мекунад дар Иттифоқ, ки дар он бевосита навиштаҳои адибони ҷавон мавриди таҳлил қарор мегиранд. Боз чӣ корҳо метавон кард дар ин замина, то эҷодкорони ҷавон ин замону солҳои пешинро қиёс намуда нагӯянд, ки ҳоло мо дастгирие намеёбем?
- Дуруст фармудед. Ҳоло дар ИНТ маҳфили омӯзишии адибони ҷавон бо роҳбарии устод Рустам Ваҳҳобзода амал мекунад ва ҳар ҳафта ба навбат навиштаҳои шоирону нависандагон ва ноқидони ҷавон таҳлилу баррасӣ мешаванд. Устод Рустам Ваҳҳобзода дар ин кор хеле пуртаҷрибаанд ва аз он кас сабақҳои бисёр метавон гирифт. Дар гузашта ин корро устод Боқӣ Раҳимзода анҷом медоданд. Хушбахтона, ҳар ҳафта теъдоди иштирокдорони ин маҳфил меафзояд. Маълум аст, ки онҳо ба эҷод дилгармӣ доранд. Намунаҳои беҳтари асарҳои ин ҷавонон дар нашрияҳои ИНТ чоп мешаванд, ки ин дилгармияшонро бештар мекунад.
Солҳои гузашта чандин маҳфилҳои алоҳидаи адибони ҷавон баргузор шуда буд ва ИНТ асарҳои ононро барои дарёфти ҷоизаҳо низ пешниҳод кард. Ният дорем, ки ин корҳоро бо вусъати бештар идома бидиҳем.
- Дар Анҷуман аз ҷониби Шоири халқии Тоҷикистон устод Камол Насрулло якчанд пешниҳодҳо баён шуд. Аз ҷумла таҳлили шеърҳои дар фазои маҷозӣ кошташуда, нашри дубораи маҷаллаи "Адиб", ташкили озмунҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва ғайра. Кадомеро қабул доштед ва пайи амалишавияш талошҳо доред?
- Устод Камол Насрулло аз беҳтарин набзшиносони адабиёти мо ҳастанд. Пешниҳодҳояшон воқеан дилсӯзона буд. Вале чӣ метавон кард, ки сари калобаи олами маҷозиро ёфта намешавад. Интернет шаҳри бедарвозаест, ки ҳар кас бе гузарнома вориди он мешавад ва ҳарчи дилаш хост, мегӯяду менависад. Идора кардани он дар ҳадди тавони мо нест. Фақат бо интишори ҳарчи бештари маводи хубу пурмаҳтаво метавон бо ҳазёнгӯён мубориза бурд. Дар ин самт адибони хубамон бояд пайваста дастбакор бошанд.
ВОҚЕИЯТҲОИ ТАЛХ ДИЛАМРО БА ДАРД МЕОРАНД...
- Шеърҳои шумо бештар оҳанги иҷтимоӣ доранд. Аммо ҳанӯз, ки сокини дунёи шубобед ва дар ин айём набояд, ки аз ишқ гуфту шуру мастӣ?
- Аз ишқу шӯру мастӣ ҳам бисёр гуфтем. Он қадр сӯхтему пухтем, ки хокистар шудем. Аз ин хокистар қақнусвор эҳё шудану дубора аз ишқ сурудан ҳунар аст. Шояд аз он хотир ба мавзуъҳои иҷтимоӣ гароиши бештар дорам, ки воқеиятҳои талх диламро ба дард меоранд. Шояд ҳамин воқеиятҳо рӯйи шеърҳои ошиқонаам соя афканда бошанд, ки ҷойе гуфта будам:
Агар назокати шеърам шикаст, хӯрда магир,
Гуноҳи даври дағалхӯйи кӯчабозорист.
Манзурам аз воқеиятҳои талх ва “даври дағалхӯ” ҳодисоти дардовари ҷаҳонист, ки бо ҷангу хушунатҳояш пайкари кураи арзро захмиву маҷруҳ кардааст. Пайи пойи ин воқеиятҳо дар дили мо ҳам мондааст.
- Чандест шеъри тозае нагузоштаед дар фазои маҷозӣ. Албатта, ин далел буда наметавонад, ки аз эҷод дур шудаед. Аммо дар боло гуфтед, ки соли 2024 маҳсули эҷодатон кам буда, чун машғули кори ҳафтанома будед. Пас, масъулият ва мансаб боиси фосила гирифтан аз эҷод мешавад?
- Ман вақти гузоштани шеър дар саҳифаи маҷозиям хеле мулоҳиза мекунам, зеро метарсам, ки хом набошад. Ин эҳсос ҳамеша дар дили ман ҳаст, эҳсоси хиҷолат аз навиштаҳои худ. Бо вуҷуди ин гоҳ-гоҳ барои он ки аз вуҷуди худам дарак диҳам, чизҳое мегузорам.
- Бобати шеъри имрӯзӣ андешаҳо гуногунанд. Шумо ки чанде мудири шуъбаи назми Итифоқи нависандагон будед ва ҳамбастагии хубе доред бо адибони мумтозу шоирони ҷавон, вазъи шеъри имрӯзиро чӣ гуна арзёбӣ мекунед ва оё он қудрате дорад, ки дар майдони шеъри форсӣ вориди рақобат шавад?
- Адабиёт дар ҳар даврае нуқтаҳои қувват ва нуқтаҳои заъф дошт. Маъмулан адабиёти як давраро бар мабнои намунаҳои беҳтараш доварӣ мекунанд. Шеъри замони мо ҳам ҳамин гуна аст. Агар ба намунаҳои беҳтараш такя кунем, метавон гуфт, ки вазъи шеърамон дар маҷмуъ хубу хушҳолкунанда аст. Ашъори шоирони пешгоми мо хеле пухтатар, солимтар ва оростатару перостатар шудааст. Аз ҷиҳати саводи адабӣ онҳо хеле рушд кардаанд. Забони шеърашон зебову бенуқс ва тасвирпардозиву мазмунсозиҳояшон қобили таваҷҷуҳ аст. Ман шоироне дар ҳадди Озар, Давлати Раҳмониён, Адуҷаббори Суруш, Фирдавси Аъзам ва як гурӯҳ ҷавонони кӯшоро дар назар дорам, ки зиндагиву эҷодашон ба замони Истиқлол рост меояд. Ин шоирон дар адабиёти имрӯзи форсӣ шеъри моро бо сари баланд метавонанд муаррифӣ кунанд. Ҷойи шакку шубҳа нест. Ҷойгоҳи насли бузургсоламон дар адабиёт мусаллам аст. Дар бораи онҳо чизе намегӯйем.
- Шеърро чӣ гуна бояд гуфт: содда, то мафҳум бошад барои ҳамагӣ ё мураккаб, то мақоми худро надиҳад аз даст?
- Ман бар онам, ки шеър дар доираи ягон таърифи хосе намегунҷад, гарчи дар тули таърих онро ба гунаҳои мухталиф шарҳ додаанд. Шеър мисли ишқ аст, фаротар аз таърифҳои илмиву назарӣ ва қолабҳои андешидашуда.
Ман шеъри содаву софу шаффофро меписандам, шеъре, ки мисли рӯдаки шӯхи кӯҳӣ ҷорӣ, мисли нам-нами борон ҷоннавоз ва мисли ҳусни табиии духтари содаи рустоӣ беғозаву равғани зиёдатӣ бошад.
- Яқин, ки ҳоло умреву солҳоеву рӯзугороне доред дар пеш. Агар биандешед, ки он солҳо бидуни шеър бошанд, чӣ мешавад?
- Байти Ҳофизро ба ёдам овардед, ки бозгӯкунандаи ҳолам аст:
Ҳимматам бадрақаи роҳ кун, эй тоири қудс,
Ки дароз аст раҳи мақсаду ман навсафарам.
На танҳо солҳо, балки як рӯз ҳам наметавонам бе шеър зиндагӣ кунам. Шеър ҳавоест, ки аз он нафас мекашам.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Дар нахустрӯзҳои ин сол ташкили суҳбат кардем бо фарде фурутан, ҷавоне ҷуръатнок, шоире ширинбаён ва масъуле басо масъулиятнок.
Шодиву тантанаи мелоди ӯро низ овардем бо худ ба соли нав.
Шоир, муовини аввали раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон Толиби Луқмон аст, имзодор ба гуфтаҳои ин саҳифа.
РАФТАН БАРОЯМ ЛАЗЗАТБАХШ АСТ, НА РАСИДАН...
- Қарор дорем дар рӯзҳои нахусти соли ҷадид. Шумо чӣ гуна истиқбол гирифтед ва ба чӣ натиҷаҳо расидед аз ҳисоботи амалҳои анҷомдодаву надодаи соли қабл?
- Соли нав моро водор мекунад, ки дар бораи кардаҳову нокардаҳоямон дар соли куҳан биандешем ва як-як ҳамаро аз хаёл гузаронем. Ман ҳамеша дар остонаи соли нав, вақте ки ҳама фаъолиятҳояшонро дар бахшҳои гуногун ҷамъбасту натиҷагирӣ мекунанд, пеши худ меандешам, ки оё тавонистам ба касе некӣ кунам, дасти афтодаеро бигирам ва барои интишори нуру зебоиву хирад ва инсоният хидмате анҷом диҳам. Чун анбоштаҳои яксоларо зеру рӯ мекунам, мебинам, ки рисолати хешро ба қадри кофӣ иҷро накардаам. Аз ин рӯ, азоби виҷдон мекашам, худро сарзаниш мекунам, ки ба дунболи хурду резаҳои рӯзгор овора шуда, ба қадри кофӣ инсон набудаам, гӯшае аз ин сайёраи ниёзманди шодобиро сабз накардаам. Вале бо ин ҳама нидое аз дарун маро тасалло медиҳад, ки дар соли нав бо хомаву дафтари тоза зиндагиро аз нав рақам бояд зад. Руҳияи ман дар соли нав ҳамин гуна аст. Фикр мекунам, мо – инсонҳо, пеш аз он ки тақвим иваз шавад, инсонтар будан, ошиқтар будан ва дилшиностар буданро дар қатори дигар нақшаҳоямон барномарезӣ кунем ва дар охири сол, ҳамон гунае ки корхонаҳо аз фаъолияташон ҳисобот медиҳанд, назди дилу виҷдони хеш гузориш диҳем.
Сол охир шуда, аз кор гузориш бидиҳем,
Ҳарчи дорем дар анбона, намоиш бидиҳем.
Вақти он аст, ки дар пеши худу пеши Худо
Аз фаъолийяти дил низ гузориш бидиҳем.
…Аз сари хат бинависем, ки дунё зебост,
Хомаву як варақи тоза супориш бидиҳем.
- Ҳарчанд ба ин назаред, ки "Кори шоир зи ҳисобот фаротар бошад", аммо шояд як нигоҳи дақиқе дӯхтед ба эҷоди яксола низ...
- Азбаски дар соли 2024 масруфи кори ҳафтанома будам, барои эҷод вақти камтар мемонд. Вақте ки дафтари сиёҳнависамро варақ задам, дидам, ки дар муқоиса ба солҳои пешин, соли гузашта каммаҳсултар будаам. Шумо хуб медонед, ки кори рӯзнома сангин аст.
Шеър мисли дӯшизаи пурнозу нуз аст. Агар ба ӯ таваҷҷуҳи доимӣ надошта бошӣ, қаҳр мекунаду рӯй мегардонад. Дар соли гузашта чунин қаҳру оштиҳоро зиёд таҷриба кардам. Вале ба ҳар ҳол, шукр, ки ин дӯшизаи малакутӣ бо ман аст.
- Ба назари мо чанд соли ахир рӯйдодҳои ҷолибу таъсиргузоре рух дода дар рӯзгори шумо. Агар соли 2024 сардабири нашрияи адабии “Адабиёт ва санъат” таъин шудед, пас соли 2025 нахуст муовинии раиси Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон ба уҳдаи шумо гузошта шуд. Фикр мекунем, фаро расида давраи фатҳи қуллаҳои муроду мақсуд. Худ чӣ унвон медиҳед ин айёми зиндагиро?
- Ин айёми зиндагиямро гардишҳои ғайричашмдошт ном мегузорам. Худойро сипос мегӯям, ки ҳамеша аз сӯйи устодонам ғамхориву меҳрубонӣ мебинам. Ҳоло худро сабақомӯзи камтарини устодони адабиёт медонам. Устодонам Низом Қосим, Рустам Ваҳҳобзода, Ато Мирхоҷа ва чанди дигар дар Иттифоқи нависандагон муҳити гармеро созмон додаанд, ки барои рушду боландагии ҷавонон хеле созгор аст. Сиёсати ҷавонпарваронаи давлату ҳукуматамон низ ба ҷавонон имтиёз бисёр додааст, ки боиси шукргузории мост. Мо ҳам аз ин имтиёз бархӯрдор шудем.
Дар бораи “фатҳи қуллаҳои муроду мақсуд” ҳамин қадр мегӯям, ки ман ба заҳмату машаққати эҷод сахт имон дорам. Бинобар ин, тарҷеҳ медиҳам, ки бо сари хам ва хомӯшонаву бе даъво, бо дастури дилу виҷдон корамро анҷом диҳам. Ин ҷо устод Лоиқ ба имдодам меоянд:
Саводи шоирӣ мактаб надорад,
Қалам парвои рӯзу шаб надорад.
Бувад шоир фидоии замона,
Ҷаҳони шоирӣ мансаб надорад.
“Қуллаҳои муроду мақсуд” бароям муҳим нестанд. Маънии зиндагиро дар тапишу такопӯ ва ҳамвора рафтану рафтану на-истодан дармеёбам. Ба қавли Муҳаммад Иқбол: “Ҳастам, агар меравам, гар наравам, нестам”. Ҳамин рафтан бароям лаззатбахш аст, на расидан!
ҚАРОР НЕСТ, КИ ПОКСОЗИРО ИДОМА БИДИҲЕМ...
- Шумо ҳанӯз дар соли 2012 пайвастед ба сафи Иттифоқи нависандагони Тоҷикистон. Бо маҷмуаи "Сафар ба сӯи тулуъ". Аъзо шудан ба ин Иттифоқ он замон мушкилтару ҷиддитар буд ё ин айём?
- Ба сафи аъзои Иттифоқи нависандагон пайвастан ҳеҷ вақт осон набуд. Ҳоло ҳам осон нест. Соли 2012 мо дар Машварати ҷумҳуриявии адибони ҷавон иштирок доштем ва баъди анҷоми он бо тавсияи устодон дар қатори чанд нафари дигар ба узвияти ИНТ пазируфта шудем.
- Чуноне ёдовар шудем, дар Анҷумани 16-уми Итифоқи нависандагони Тоҷикистон шумо ҳамчун муовини аввали раиси Иттифоқ интихоб шудед. Бартарафсозии кадом мушкилот ва баррасии кадом масъаларо нахуст мақсад гузоштед барои худ?
- Мо, пеш аз ҳама, мақсад гузоштем, ки аъзои Иттифоқи нависандагонро дар атрофи сиёсати фарҳангиву адабии Ҳукумати мамлакатамон сарҷамъ кунем, зеро дар шароити имрӯз тарғибу тарвиҷи фарҳанги миллӣ, таҳкими ҳувияти миллӣ ва хештаншиносӣ, ки мағзи сиёсати фарҳангии Ҳукумат мебошад, бисёр муҳим аст. Ҳамчунин, мақсад дорем, ки ҳамкориро бо адибони ҷавон тақвият диҳем ва онҳоро ба эҷод дилгарм созем. Дар ҳамин ҷо бояд бигӯям, ки баҳори соли 2026 Машварати ҷумҳуриявии адибони ҷавон оғоз мешавад ва тобистон ҷамъбаст мегардад. Ҳама шоирону нависандагон, мунаққидон ва публитсистони ҷавон дар он метавонанд ширкат варзанд. Ин як падидаи муҳим дар ҳаёти адабии мост. Мақсадҳои зиёди дигаре ҳам ҳастанд, ки барои дар амал ҷорӣ шуданашон талош дорем.
- Аз кори ин Анҷуман на ҳама адибон розӣ будаанд. Чанде аз онҳо гуфтанд интизориҳои дигаре доштанд. Шумо ки акнун бори севум буд, иштирокчии чунин Анҷумане будед, метавонед бигӯед чӣ хуб буду чӣ нохуб?
- Воқеъбинона бояд гӯем, ки Анҷуман хубу пурсамар баргузор гардид. Аз забони иштирокдорони Анҷуман, ки қариб 400 нафар буданд, эътирозу норизоӣ нашунидем. Ҳама ошкоро ва бо ҳамовозӣ қарорҳоро қабул карданд. Маърӯзаи раиси ИНТ устод Низом Қосим вусъатманду фарогир ва мудаллал буд. Агар касе норизо мебуд, аз ҳамон толор ҳарфашро мегуфт. Вале мо чунин чизеро мушоҳида накардем. Толор ҳолу ҳавои идона дошт.
- Соли 2016 дар Итифоқи нависандагон поксозии аъзои он шуруъ шуда буд. Дар он сол чандин адибон хориҷ шуданд аз сафи Иттифоқ. Шумо ҳам дар он замон яке аз тарафдорони ин тасмим будед. Пас, ҳоло чунин нияте надоред, то ин иқдом такрор шавад?
- Бале, он сол бо супориши Ҳукумат бархе аз аъзои ИНТ, ки осорашон ба талабот ва меъёрҳои адабиёт посухгӯ набуд ва фаъолияти суст доштанд, аз узвият хориҷ шуданд. ИНТ посдори завқу табъи солим ва осори бадеии арзишманд аст ва арзишҳои адабиро дифоъ мекунад.
Ҳоло қарор нест, ки поксозиро идома бидиҳем. Дар сурати пеш омадани зарурат ин кор сурат хоҳад гирифт.
- Аммо фикр мекунем, бо тағйироте, ки дар Анҷумани 16-уми Итифоқи нависандагони сурат гирифт ва маҳдудияти синну сол барои аъзо шудан аз миён бардошта шуд, шумори аъзои Итифоқ шояд чанд баробар бештар шавад...
- Ҳангоми қабули адибон ба узвият ба сифати осори онҳо диққат дода мешавад, на ба шумораашон. Бардоштани маҳдудияти синну сол ба ин маъно нест, ки минбаъд ҳар касе метавонад узви ин созмон шавад. Баръакс муносибат сахтгиронатар хоҳад шуд, хусусан нисбати онҳое, ки синнашон болотар аз 60 аст. Чанде пеш дар маҷлиси Раёсати охири ИНТ Ҷамолиддин Шоҳасановро ба узвият пазируфтем, ки шоири хубу хушзавқ аст. Як умр дар деҳаи дурдасти Ворух омӯзгорӣ карда ва ҳоло бознишаста аст. Ӯ барои узвият ҳеҷ талоше надошт. Вале чун шоири хубу пухтагӯст, лозим донистем, ки қабулаш кунем.
- Шумо дастгирии шоирону нависандагони ҷавонро яке аз ҳадафҳои аввалин қарор додаед. Чун чандест маҳфили адабии "Боқӣ" амал мекунад дар Иттифоқ, ки дар он бевосита навиштаҳои адибони ҷавон мавриди таҳлил қарор мегиранд. Боз чӣ корҳо метавон кард дар ин замина, то эҷодкорони ҷавон ин замону солҳои пешинро қиёс намуда нагӯянд, ки ҳоло мо дастгирие намеёбем?
- Дуруст фармудед. Ҳоло дар ИНТ маҳфили омӯзишии адибони ҷавон бо роҳбарии устод Рустам Ваҳҳобзода амал мекунад ва ҳар ҳафта ба навбат навиштаҳои шоирону нависандагон ва ноқидони ҷавон таҳлилу баррасӣ мешаванд. Устод Рустам Ваҳҳобзода дар ин кор хеле пуртаҷрибаанд ва аз он кас сабақҳои бисёр метавон гирифт. Дар гузашта ин корро устод Боқӣ Раҳимзода анҷом медоданд. Хушбахтона, ҳар ҳафта теъдоди иштирокдорони ин маҳфил меафзояд. Маълум аст, ки онҳо ба эҷод дилгармӣ доранд. Намунаҳои беҳтари асарҳои ин ҷавонон дар нашрияҳои ИНТ чоп мешаванд, ки ин дилгармияшонро бештар мекунад.
Солҳои гузашта чандин маҳфилҳои алоҳидаи адибони ҷавон баргузор шуда буд ва ИНТ асарҳои ононро барои дарёфти ҷоизаҳо низ пешниҳод кард. Ният дорем, ки ин корҳоро бо вусъати бештар идома бидиҳем.
- Дар Анҷуман аз ҷониби Шоири халқии Тоҷикистон устод Камол Насрулло якчанд пешниҳодҳо баён шуд. Аз ҷумла таҳлили шеърҳои дар фазои маҷозӣ кошташуда, нашри дубораи маҷаллаи "Адиб", ташкили озмунҳо дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва ғайра. Кадомеро қабул доштед ва пайи амалишавияш талошҳо доред?
- Устод Камол Насрулло аз беҳтарин набзшиносони адабиёти мо ҳастанд. Пешниҳодҳояшон воқеан дилсӯзона буд. Вале чӣ метавон кард, ки сари калобаи олами маҷозиро ёфта намешавад. Интернет шаҳри бедарвозаест, ки ҳар кас бе гузарнома вориди он мешавад ва ҳарчи дилаш хост, мегӯяду менависад. Идора кардани он дар ҳадди тавони мо нест. Фақат бо интишори ҳарчи бештари маводи хубу пурмаҳтаво метавон бо ҳазёнгӯён мубориза бурд. Дар ин самт адибони хубамон бояд пайваста дастбакор бошанд.
ВОҚЕИЯТҲОИ ТАЛХ ДИЛАМРО БА ДАРД МЕОРАНД...
- Шеърҳои шумо бештар оҳанги иҷтимоӣ доранд. Аммо ҳанӯз, ки сокини дунёи шубобед ва дар ин айём набояд, ки аз ишқ гуфту шуру мастӣ?
- Аз ишқу шӯру мастӣ ҳам бисёр гуфтем. Он қадр сӯхтему пухтем, ки хокистар шудем. Аз ин хокистар қақнусвор эҳё шудану дубора аз ишқ сурудан ҳунар аст. Шояд аз он хотир ба мавзуъҳои иҷтимоӣ гароиши бештар дорам, ки воқеиятҳои талх диламро ба дард меоранд. Шояд ҳамин воқеиятҳо рӯйи шеърҳои ошиқонаам соя афканда бошанд, ки ҷойе гуфта будам:
Агар назокати шеърам шикаст, хӯрда магир,
Гуноҳи даври дағалхӯйи кӯчабозорист.
Манзурам аз воқеиятҳои талх ва “даври дағалхӯ” ҳодисоти дардовари ҷаҳонист, ки бо ҷангу хушунатҳояш пайкари кураи арзро захмиву маҷруҳ кардааст. Пайи пойи ин воқеиятҳо дар дили мо ҳам мондааст.
- Чандест шеъри тозае нагузоштаед дар фазои маҷозӣ. Албатта, ин далел буда наметавонад, ки аз эҷод дур шудаед. Аммо дар боло гуфтед, ки соли 2024 маҳсули эҷодатон кам буда, чун машғули кори ҳафтанома будед. Пас, масъулият ва мансаб боиси фосила гирифтан аз эҷод мешавад?
- Ман вақти гузоштани шеър дар саҳифаи маҷозиям хеле мулоҳиза мекунам, зеро метарсам, ки хом набошад. Ин эҳсос ҳамеша дар дили ман ҳаст, эҳсоси хиҷолат аз навиштаҳои худ. Бо вуҷуди ин гоҳ-гоҳ барои он ки аз вуҷуди худам дарак диҳам, чизҳое мегузорам.
- Бобати шеъри имрӯзӣ андешаҳо гуногунанд. Шумо ки чанде мудири шуъбаи назми Итифоқи нависандагон будед ва ҳамбастагии хубе доред бо адибони мумтозу шоирони ҷавон, вазъи шеъри имрӯзиро чӣ гуна арзёбӣ мекунед ва оё он қудрате дорад, ки дар майдони шеъри форсӣ вориди рақобат шавад?
- Адабиёт дар ҳар даврае нуқтаҳои қувват ва нуқтаҳои заъф дошт. Маъмулан адабиёти як давраро бар мабнои намунаҳои беҳтараш доварӣ мекунанд. Шеъри замони мо ҳам ҳамин гуна аст. Агар ба намунаҳои беҳтараш такя кунем, метавон гуфт, ки вазъи шеърамон дар маҷмуъ хубу хушҳолкунанда аст. Ашъори шоирони пешгоми мо хеле пухтатар, солимтар ва оростатару перостатар шудааст. Аз ҷиҳати саводи адабӣ онҳо хеле рушд кардаанд. Забони шеърашон зебову бенуқс ва тасвирпардозиву мазмунсозиҳояшон қобили таваҷҷуҳ аст. Ман шоироне дар ҳадди Озар, Давлати Раҳмониён, Адуҷаббори Суруш, Фирдавси Аъзам ва як гурӯҳ ҷавонони кӯшоро дар назар дорам, ки зиндагиву эҷодашон ба замони Истиқлол рост меояд. Ин шоирон дар адабиёти имрӯзи форсӣ шеъри моро бо сари баланд метавонанд муаррифӣ кунанд. Ҷойи шакку шубҳа нест. Ҷойгоҳи насли бузургсоламон дар адабиёт мусаллам аст. Дар бораи онҳо чизе намегӯйем.
- Шеърро чӣ гуна бояд гуфт: содда, то мафҳум бошад барои ҳамагӣ ё мураккаб, то мақоми худро надиҳад аз даст?
- Ман бар онам, ки шеър дар доираи ягон таърифи хосе намегунҷад, гарчи дар тули таърих онро ба гунаҳои мухталиф шарҳ додаанд. Шеър мисли ишқ аст, фаротар аз таърифҳои илмиву назарӣ ва қолабҳои андешидашуда.
Ман шеъри содаву софу шаффофро меписандам, шеъре, ки мисли рӯдаки шӯхи кӯҳӣ ҷорӣ, мисли нам-нами борон ҷоннавоз ва мисли ҳусни табиии духтари содаи рустоӣ беғозаву равғани зиёдатӣ бошад.
- Яқин, ки ҳоло умреву солҳоеву рӯзугороне доред дар пеш. Агар биандешед, ки он солҳо бидуни шеър бошанд, чӣ мешавад?
- Байти Ҳофизро ба ёдам овардед, ки бозгӯкунандаи ҳолам аст:
Ҳимматам бадрақаи роҳ кун, эй тоири қудс,
Ки дароз аст раҳи мақсаду ман навсафарам.
На танҳо солҳо, балки як рӯз ҳам наметавонам бе шеър зиндагӣ кунам. Шеър ҳавоест, ки аз он нафас мекашам.
Сайёраи ҚИЁМИДДИН, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед