Ё чаро дигар кишварҳо натавонистанд занону кӯдаконро аз мамолики ҷангзада баргардонанд?

25 апрели соли равон гурӯҳи дигари иборат аз 47 нафараи занону кӯдакон аз Ҷумҳурии Арабии Сурия ба Ҷумҳурии Тоҷикистон баргардонида шуданд.

Ба иттилои Агентии иттилоотии “Ховар” ин гурӯҳи чоруми шаҳрвандони кишвар аст, ки аз ин минтақаҳо ба кишвар оварда мешаванд. Дар умум, 13 оила ба ватан баргардонида шудаанд, ки 15 нафарашон зан, 17 нафарашон духтар ва 15 нафари дигарро писарон ташкил медиҳанд.

Ин шаҳрвандони тоҷик бо ташаббуси навбатии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тавассути ҳавопаймои махсус аз Ҷумҳурии Арабии Сурия ба Ватан баргардонида шуданд.

Ин гурӯҳро дар Фурудгоҳи байналмилалии Душанбе муовини Сарвазири Ҷумҳурии Тоҷикистон Дилрабо Мансурӣ, муовини якуми Роҳбари Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Фирдавс Ҳаётзода, Ёрдамчии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба масъалаҳои рушди иҷтимоӣ ва робита бо ҷомеа Абдулло Раҳмонзода, роҳбарони вазорату идораҳои дахлдор ва дигар шахсони масъул пешвоз гирифтанд.

Боиси тазаккур аст, ки таҷрибаи Тоҷикистон оид ба баргардондани шаҳрвандони кишвар аз минтақаҳои ҷангзада ва кор бо онҳо ҳамчун таҷрибаи мусбат шинохта шудааст.


БАРГАРДОНИДАНИ ҲУДУДИ 400 ЗАНУ КӮДАК ДАР СЕ СОЛ

Дар натиҷаи амалисозии тадбирҳои мушаххас аз ҷониби Ҳукумати кишвар дар се соли охир тақрибан 400 нафар шаҳрванди кишвар ва соли 2023-юм 104 нафар, яъне 29 оила, ки аз занон, наврасон ва тифлони хурдсол иборат буданд, аз Сурия ва Ироқ ба ватан баргардонида шуданд.

Ин нуктаро Президенти кишвар муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни суханрониашон дар моҳи марти соли равон ба ходимони дини кишвар иброз намуда буданд.

Аз ҷумла, бори аввал соли 2019 нахустин гурӯҳи 84-нафараи кӯдакони ҷангҷӯёнро, ки аз 1 то 18-сола буданд, аз Ироқ ба ватан баргардонид.

Бори дуввум, 26-уми июли соли 2022 гурӯҳи дуюми шаҳрвандони Тоҷикистон - иборат аз 146 зану кӯдак аз Сурия оварда шуданд.

Ҳамин тариқ, моҳи майи соли гузашта гурӯҳи сеюми занону кӯдакони иборат аз 104 нафар ба ватан баргардонида шуданд.

Ҳамаи онҳо дар ҷойҳои махсус, аз ҷумла истироҳатгоҳҳо ва мактаб-интернатҳо ба табобату офиятбахшӣ фаро гирифта шуда буданд ва давра ба давра ба оилаву наздиконашон пайвастанд.

Тибқи иттилои расмӣ, аз соли 2013 пас аз сари қудрат омадани ҷангҷӯёни ҳаракати дар кишварҳои Осиёи Миёна мамнуи “Давлати исломӣ” ҳудуди ду ҳазор шаҳрванди Тоҷикистон ба онҳо пайвастаанд. Бархе мардон зану фарзандони худро низ бо худ ба Ироқу Сурия бурданд.

Ба гуфтаи мақомот, то соли 2017 бештари мардони ба он гурӯҳ пайвастаи тоҷик дар ҷангҳо кушта ё бедарак шудаанд. Зимни амалиётҳои ҷангӣ бархе занону кӯдакони тоҷик низ кушта шуданд.

Бештари занони тоҷик ва наз-дикони онҳо борҳо ба расонаҳо гуфтаанд, ки ба доми фиреб афтида ва аз пайи шавҳаронашон ба Сурияву Ироқ рафтаанд.


ПАДИДАИ ХОС ДАР МИНТАҚА

Ҳукумати кишвар барои шаҳрвандонаш иқдомеро рӯи даст гирифт, ки тибқи он нафарони ба ҳизбу ҳаракатҳои гуногун шомилшуда афв мешаванд. Коршиносон мегӯянд, ки ин яке аз иқдомҳои наҷиб барои баргаштани шаҳрвандон ба кишвар маҳсуб меёбад, ки на ҳар кишвар чунин қонунҳоро дорад.

Сарвари давлат низ дар ин маврид аз шаҳрвандони кишвар даъват ба амал оварданд, ки аз ин имкониятҳо истифода баранд.

“Мо ба ин шаҳрвандон бори дигар муроҷиат мекунем, ки фирефтаи ҳар гуна дасисаҳо нагардида, фикри падару модар, фарзандон, обрӯи давлат ва миллатро кунанд. Онҳо метавонанд дилпурона ба Ватан баргарданд ва аз имкониятҳои дар қонун пешбинигардида истифода намоянд”, - зикр намуданд Пешвои миллат.

Соли 2015 Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба қонунгузории ҷиноятии кишвар тағйиру иловаҳо ворид намуда, тибқи он муқаррар гардид, ки дар сурати ихтиёран даст кашидани шаҳрвандон аз иштирок дар фаъолияти гурӯҳҳои экстремистиву террористӣ, инчунин, қатъ кардани иштироки минбаъда дар задухӯрдҳои мусаллаҳона дар ҳудуди дигар кишварҳо онҳо аз ҷавобгарии ҷиноятӣ озод карда мешаванд.

Дар тағйиру иловаҳо ба моддаи 401 Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон аз соли 2015 гуфта мешавад, ки шахсе, ки ихтиёран аз иштирок дар гурӯҳҳои мусаллаҳ дар қаламрави кишварҳои дигар то замони қатъи фаъолияти гурӯҳи мусаллаҳ даст мекашад, аз ҷавобгарии ҷиноӣ озод карда мешавад.

Маҳз андешидани чунин чораҳо аз ҷониби Ҳукумати кишвар боис гардид, ки дар Тоҷикистон теъдоди зиёди афроди ихтиёран баргашта сабт гардид.

Ба гуфтаи Сарвари давлат бо истифода аз ин имконият дар даҳ соли охир 1640 нафар ба ватан баргаштанд ва парвандаҳои ҷиноятӣ нисбат ба онҳо қатъ карда шуданд, ки ин падидаи хос дар минтақа аст. Зеро дар кишварҳои ҳамсоя нафароне, ки ихтиёран баргаштаанд, ба далели набудани заминаҳои мусоиди ҳуқуқӣ аслан сабт нашуданд.

Сарвари давлат иброз дош-танд, ки танҳо соли 2023-юм 328 ва дар ду моҳи соли 2024, 140 нафар шаҳрванд аз ин имконият истифода кардаанд.

- Дар се давра Тоҷикистон 339 зану кӯдаки тоҷикро аз минтақаҳои ҷангзада баргардонид, ки 231 нафари онҳо кӯдакон буданд, - илова намуданд Президенти кишвар.


“БАЪЗЕ ОИЛАҲО АЗ ҚАБУЛИ ДУБОРА ХУДДОРӢ МЕКУНАНД”

Тибқи иттилои мақомоти кишвар зану кӯдаконе, ки аз Сурия ба кишвар баргардонида мешаванд, онҳо як муддат ба офиятбахшии равонӣ, ба офиятбахшии ҷисмонӣ, тандурустӣ фаро гирифта мешаванд ва қисме ба хонаводаҳояшон ва қисми дигар ба ҷойҳои махсуси нигаҳдорӣ дар зери ҳимояти давлат қарор мегиранд. Пас аз он ин нафарон ба назди хонаводаҳояшон баргардонида мешаванд.

- Масъалаи барқарорсозӣ, ба ҳаёти муқаррарӣ мутобиқ намудан ва бо ҷойи кору таҳсил таъмин намудани занону кӯдакони аз минтақаи амалиётҳои ҷангӣ баргардондашуда зери таваҷҷуҳи махсуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад, - иттилоъ медиҳад АМИТ “Ховар”.

Аз ҷумла, Суҳайлӣ Қодирӣ, сардори шуъбаи ҳифзи ҳуқуқи кӯдаки Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон ё Омбудсмен дар Тоҷикистон ахиран зимни нишас-ти матбуотии ин ниҳод гуфт, занону кӯдаконе, ки дар соли 2023 ба кишвар баргардонида шуда буданд, пас аз як муддат ба хонаводаҳояшон супорида шуданд.

“Аз моҳи март то ноябри соли 2023 ҳамаи занону кӯдакон, аз ҷумла 84 кӯдаки бидуни тарбияи падару модар монда, ба оилаву наздиконашон баргардонида шуданд”, - гуфт ин масъули Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон.

Ҳамзамон, ӯ гуфта буд, марҳалаи баргардонидани занону кӯдакони боқимондаи тоҷик дар минтақаҳои ҷангзадаи Сурия ва Ироқ идома дошта, онҳо ҳатман ба кишвар баргардонида мешаванд, чун онҳо дар он минтақа метавонанд хатар эҷод намоянд.

“Дар муҳлатҳои наздиктарин дар ҳамкорӣ бо корпусҳои дипломатии Тоҷикистон дар кишварҳои алоҳида теъдоди дигари шаҳрвандони Тоҷикистон аз минтақаҳои ҷангзада баргардонида мешаванд. Сиёсат ва ирода дар ин самт вуҷуд дорад ва мо ҳамаи кӯдакони тоҷики дар минтақаҳои ҷангзада қарордоштаро ба Тоҷикистон бармегардонем. Чунки будани онҳо дар ин минтақаҳо барои мо хатар эҷод мекунад”, - иброз дошта буд Суҳайлӣ Қодирӣ.

Ин масъули давлатӣ гуфт, ҳамаи масъалаҳои иҷтимоӣ ва иқтисодие, ки зимни баргардонидани занону кӯдакон ба оилаву наздиконашон пайдо шуд, ҳалли худро ёфт. Ҳарчанд ба гуфтаи ӯ буданд оилаҳое, ки аз қабули дубораи онҳо худдорӣ мекарданд.

Вай афзуд, бархе аз кӯдакони баргардонида ҳатто забони тоҷикиро намедонистанд ва ё умуман ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсият надоштанд, ки ин ҳама мушкилиҳо дар якҷоягӣ бо ниҳодҳои масъул ҳалли худро ёфт.

Ҳадафи асосии ин иқдом раҳо кардани кӯдакони тоҷик аз бесарнавиштӣ, баргардонидани онҳо аз диёри ғурбат ва ворид шуданашон ба ҳаёти осоишта дар кишвар мебошад.

Тибқи дастуру ҳидоятҳои Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон тамоми чораҳо барои нигоҳубин ва бозгашти онҳо ба ҳаёти осоишта амалӣ карда мешаванд ва Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамроҳ бо дигар ниҳодҳои марбута чораҳои заруриро меандешанд.

Ба таври маълум, ин гурӯҳи занону кӯдакон дар ҷойҳои махсус ва зери назорати махсус қарор мегиранд, то ин ки ба зиндагии маъмулӣ одат кунанд. Мақомоти интизомӣ низ мегӯянд, ба ин кӯдакону занон муҳлат лозим аст, то ба ҷомеаи Тоҷикистон мутобиқ шаванд ва мутахассисон пайваста бо онҳо кор мекунанд.

Бояд гуфт, ки Ҷумҳурии Тоҷикистон дувумин Стратегияи миллии муқовимат ба экстремизм ва терроризм барои солҳои 2021-2025-ро рӯи даст гирифт, ки он бо Фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 июни соли 2021, таҳти №187 тасдиқ гардидааст, ки яке аз ҳадафҳо ва пунктҳои он ба дастгирии занону кӯдакони аз минтақаҳои ҷангӣ овардашуда ба шумор меравад.

Чораандешӣ ҷиҳати баргардонидан, солимгардонии тиббию равонӣ, таъмин намудан бо кор ва бо таҳсил фаро гирифтани занону кӯдаконе, ки аз минтақаи амалиётҳои ҷангӣ дар ҳудуди кишварҳои дигар баргардонида шудаанд ё мешаванд, ба ҳисоб меравад.

Фарзонаи УМАРАЛӢ, "ҶТ"