Афроди дурӯя ва сафсатафурӯш новобаста аз мавқеъ ва манзалат ҳамеша дар ҳаёти инсонҳову раванди ҷомеа яке аз шахсони хатарнок ба шумор мераванд. Махсусан, вақте чунин шахсон худ ҷомеаи дунявиро аз ҷомеаи динӣ фарқ карда наметавонанд ва ҳар дуро олуда мебинанд, вале, бар замми ин, даъвои сиёсатмадорӣ ва ё сиёсатмаобӣ мекунанд, ки оқибати харобиовар дорад ва нохушию бадбахтиро бар сари ҳар давлату миллат меоварад. Чунинҳо гоҳо худро олими ислом, гоҳи дигар олими фалсафаву сиёсатшиносӣ, гоҳи дигар шореҳу таҳлилгар ва гоҳи дигар устоди мутлақи умумиуламоӣ меҳисобанд. Вале, дар асл яке аз инҳо ҳам нестанд.

Ин гуна нафарон торафт худро миёни шумораи иштирокчиёни бозиҳои сиёсӣ ва ҳокимиятҳо зада, барои ноил шудан ба мақсадҳои ниҳоии худ аз ҳама роҳу восита истифода мекунанд. Аз ҷумлаи онҳо Саидюнуси Истаравшанӣ мебошад, ки ибтидо аз номи халқ баромад карда, пас аз он халқро мефиребад ва манфиатҳои худу роҳнишондеҳонашро дар мадди аввал мегузорад. Зоҳиран, ин бор низ чун гузашта ба вазъи дохилии кишвар дахл карда, қонунҳои давлатиро бе ҷойгоҳ меҳисобад ва мегӯяд, «на танҳо бисёре аз мардумон, ки ҳатто муҷриёни қонун низ на қонуне мешиносанд ва на ба қонуне пойбанд ҳастанд ва на ба қонуне эҳтиром қоиланд».

Вай бо кӯмаки гурӯҳҳову афроди аҷнабии маълум ба мардум ва сокинони кишвар таҳдид мекунад ва ҳамлаи ошкоро нишон медиҳад. Чунончи маълум аст, бо ин роҳ дар дохили ҳар як гурӯҳ ё ҳизб тарафдорони худро ҷустуҷӯ ва теъдоди онҳоро зиёд дидан мехоҳад, то ки тавассути онҳо нақшаҳои нопокашро амалӣ созад. Дар натиҷа, мардумро ба гурӯҳҳои хурду бузург ҷудо карда, оқибат ба тафриқаандозӣ оварда мерасонад. Баромади охираш аз ин дарак медиҳад.

Саидюнуси Истаравшанӣ ноогоҳона мегӯяд, ки «Агар муддате пеш дар бақои ҳукумат андаке шакку тардид доштам, ҳоло кӯчактарин тардиде пешам боқӣ намондааст, ки ҳукумат бо ин мақомот ва ин муҷриёни қонунаш дигар бақое барояш қобили тасаввур нест ва суқуташ қатъист». Вай дар ниҳоят худро ҷомеашинос ва касоне, ки бо қонунҳои дар ҷомеа амалкунанда ошно ҳастанд, шиносониданӣ мешавад ва гӯё дар тӯли таърих огоҳие бардоштаву хуб мефаҳманд. Аммо ҳеҷ чизро намефаҳманд.

Мардумфиребӣ ва аз номи халқ истифода кардан яке аз меъёрҳои маъмулии кории ӯ ба ҳисоб рафта, дар баъзе ҳолатҳо гурӯҳҳо ва ҳизбҳову афроди бегонаро ба таври доимӣ барои баргузории нооромиҳо гирди худ мехонад. Ҳолатҳое кам нестанд, ки ҳангоми зиёд хостани манфиатҳо бо тарафдоронаш ба тазоҳурот даст занад, бо истифодаи қувва ва силоҳ низ шуруъ кунад. Ин гуна ҳодисаҳои дурӯябозиро дар солҳои 90-уми асри гузашта дида будем ва аъмоли Саидюнуси Истаравшанӣ идомаи мантиқии ҳамон аст.

Имрӯз дар баъзе давлатҳо афроди дурӯяеро мебинем, ки бо гурӯҳбозӣ барои ба даст овардани манфиатҳо аз ҳамаи воситаҳо истифода мебаранд. Дурӯягӣ дар кирдорҳои Саидюнуси Истаравшанӣ ошкоро ба чашм мерасад, ки оқибатҳои нохушро дар муносибатҳои байниҳамии мардумон ба бор оварда, ҷомеаро ба як вазъи мураккаб ва хатарнок мувоҷеҳ месозад. Ба ҳайси намуна низоъҳои нави минтақавиро гуфтан мумкин аст, ки таъсири он ба тамоми башарият расидааст.

Рустам РАҲИМОВ