ВАРЗИШ
Душанбе 04 Май 2026 05:15
Толеъ Холназаров нафарест, ки шояд барои аксар мардуми кишвар ошно нест, аммо ӯро бе гумон метавон аз насли тиллоии варзиши кишвар номид. Корномаи аслии Холназаров ба замонҳои мушкили баъд аз ҷанги шаҳрвандӣ рост меояд, ки варзиш ҳам дар он замонҳо лаҳзаҳои буҳрониро аз сар мегузаронид. Новобаста аз вазъи ноороми кишвар ва дар шароити вахим қарор доштани соҳаи варзиш як писари рустоӣ тавонист, Тоҷикистонро дар мусобиқоти байналмилалӣ аз навъи варзиши вазнбардорӣ ва бадансозӣ муаррифӣ намояд.
ШАФОАТИ САИДМУМИН РАҲИМОВ
Толеъ Холназаров соли 1975 дар ноҳияи Темурмалик дар оилаи рӯзноманигор Имомназар Холназаров ва доктори илмҳои филология Зебунисо Холназарова дида ба дунё кушодааст. Падари варзишгар Имомназар бисёр мехост писараш футболбоз гардад, аммо модараш бошад орзу дошт, писари азизаш оянда гӯштингир шавад. Чун соле, ки Толеъ таваллуд шуд, яъне дар соли 1975 Саидмумин Раҳимов аз навъи гӯштини самбо чемпиони ҷаҳон гардид ва пас аз ин муваффақият гӯштини самбо байни мардум шуҳрати бештар пайдо кард, ҳар оила мехост писаронашонро ба ин навъи варзиш ҷалб намоянд. Бобои Толеъ ва Саидмумин Раҳимов, ки ҳарду зодаи як деҳа буданд, бо ҳам риштаи дӯстӣ низ доштанд ва маҳз бо хоҳиши модар ва дастгирии бобояшу Саидмумин Раҳимов, Толеъ корро аз навъи гӯштини самбо оғоз кард.
Ин навраси бомаҳорат тамринҳоро идома дода, то соли 1990 дар толори варзишии “Манеж” нозукиҳои гӯштини самборо аз мураббии кордону ботаҷриба Муҳаммадшариф Сулаймонов аз худ мекард.
Ӯ аз навъи гӯштини самбо дар мусобиқаҳо иштирок мекард ва мураббиён бар он бовар буданд, ки агар фаъолияташ чунин идома ёбад, дар оянда аз ӯ як гӯштингири олидараҷа ба воя мерасад, аммо як рӯз ӯ ҳамроҳи мураббиаш ба толори вазнбардорӣ меравад ва мушоҳида мекунад, ки чи гуна варзишгарони он толор тану ҷисми зебо доранд. Ва шуруъ аз он замон гӯштинро раҳо карда, ба навъи сангинтарин варзиш, вазнбардорӣ пайваст.
Гузори солу моҳ ва тамринҳои сахту сангин чисми обутобёфтаи Толеъро, ки сарчашмааш гӯштини самбо буд, шабеҳи ҳунармандони Ҳолливуд, ки чи ҳатто аз онҳо барҷастатару фарохтар намуд. Акнун ин навраси заҳматпеша танҳо бо доштани ҷисми зебову варзишӣ қаноат накард, балки ҳадаф гузошт, то кишварро муаррифӣ намояд.
Барҷастатарин дастоварди варзишии Толеъ Холназаров ба солҳои 90-уми қарни 20 рост меояд. Соли 1996 он сол дар Чемпионати ҷаҳон, ки мизбониашро кишвари Финландия ба зимма дошт, соҳиби медали нуқра гардид.
Бо гирифтани медали Чемпионати ҷаҳон дар соли 1996 Холназаров қаноат накарда, балки барои натиҷаи аз ин беҳтар нишон додан, тамринҳои хешро даҳчанд кард ва ин фидокориҳо ҳамагӣ пас аз як сол самар овард ва боз ҳам дар чемпионати ҷаҳонӣ дар соли 1997 Толеъ чемпиони ҷаҳон гардид. Соли 1998 ин ливобардори меҳан барандаи Ҷоми Қазоқистон гардид. Худи ҳамон мавсим аз чемпионати ҷаҳонии вазнбардорӣ дар Маҷористон соҳиби ду медал, яке тилло ва дигаре биринҷӣ гардид.
Соли 2000-ум бошад, Толеъ ин дафъа Осиёро моту маҳбуби ҳунари хеш кард, чун дар аввалин иштирокаш дар Чемпионати Осиё оид ба вазнбардорӣ, ки дар шаҳри Навоии Ҷумҳурии Узбекистон мегузашт, соҳиби медали тилло гардид. Соли 2005 бошад, натиҷаи беҳтаринро Толеъ Холназаров дар чемпионати ҷаҳонӣ, ки мизбонаш шаҳри Майами ИМА буд, шарафёб ба гирифтани медали нуқра гардид. Ва ниҳоятан соли 2006 натиҷаи беҳтар нишон дода, байни устодони варзиш дар Ню-Йорки ИМА қаҳрамони ҷаҳон гардид. Соли 2008 бошад, Холназаров барандаи медали биринҷии чемпионати ҷаҳон дар Палм Бичи ИМА гардид. Бояд гуфт, ки ӯ бори нахуст дар вазни 82 кг, баъдан дар вазни 90 кг ва аз соли 2006 дар вазни 100 кг дар мусобиқот ширкат кардааст.
Корнамоии Толеъ Холназаров танҳо бо иштирок дар мусобиқаҳои фароҷумҳурӣ ва мушарраф гардидан ба мақомҳои ифтихорӣ хатм намеёбад. Ӯ корҳои бузургтар аз иштирок дар мусобиқаҳоро барои варзиши кишвар анҷом додааст. Номоёнтарину барҷастатарин хизмати варзишгар соли 2002 мебошад, ки маҳз бо ибтикори ӯ федератсияи вазнбардорӣ ва бадансозӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт ва нахус-тин раиси федератсия маҳз худи ӯ таъин гардид.
ХАТМИ КОРНОМАИ ВАРЗИШӢ ВА ОҒОЗИ ФАЪОЛИЯТИ МУРАББИГӢ
Соли 2011 дар яке аз тамринҳои дастаҷамъона барои чемпионати ҷаҳонии ҳамонсола Толеъ Холназаров аз китф ҷароҳати вазнин мебардорад ва ин ҷароҳат ба корномаи варзишии ин ҳамосаи риштаи вазнбардорӣ нуқта мегузорад. Ҷароҳии варзишгар пас аз осеб бо муваффақият паси сар шуда бошад ҳам, аммо дигар ӯ дар мусобиқаҳо иштирок накард ва фаъолияти минбаъдаи хешро дар самти мураббигӣ идома дод.
Дар роҳи мураббигӣ ҳам кори Толеъ Холназаров хуб омад кард. Вақте бори аввал ба ҳайси мураббӣ корро шуруъ кард, бо ҳама варзишгарон, аз ҷумла бо маъюбон, ки дар мусобиқаҳои паралимпӣ иштирок мекарданд, ҳамкориро ба роҳ монд. Яке аз шогирдони муваффақаш Парвиз Одинаев, ки Тоҷикистонро аз ҳайати параолимпичиён муаррифӣ мекард, соли 2011 дар чемпионати ҷаҳонии параолимпиадаи Дубай сазовори медали нуқра гардид. Пас аз ин натиҷа роҳбарияти Кумитаи паралимпии Амороти Муттаҳидаи Араб ба мураббии кордони тоҷик шартномаи ҳамкорӣ пешниҳод кард. Ҳамин тавр солҳо Толеъ Холназаров зимоми мураббигии ҳайати паралимпии Амороти Муттаҳидаи Арабро ба зима дошт.
Тули ин солҳо, дастпарваронаш дар вазнҳои худ қаҳрамони иморот шуданд ва яке аз онҳо барандаи дукаратаи мусобиқаи байналмилалии “Фазза”, ки ҳамасола дар Дубай баргузор мешавад, гардид. Ба ин мусобиқа аз тамоми гӯшаву канори ҷаҳон беҳтарин варзишгарон меоянд ва яке аз хусусиятҳои вижаи мусобиқа дар он мебошад, ки он метавонад барои варзишгарон холҳои олимпиро таъмин намояд. Инчунин, дастпарварони мураббии тоҷикистонӣ дар дигар мусобиқаҳои гуногун бартарӣ доштанд, ки медалҳои тилло ва нуқраи параолимпичиёни АМА аз Чемпионати Осиё далели дигарест барои мураббии беҳамто будани Толеъ Холназаров.
Гарчанде Толеъ дар хориҷ кору фаъолият мекард, аммо лаҳзае фориғ аз вазъи варзишии кишвар, тавре худи варзишгар дар як мусоҳибааш қайд мекунад:
“Бо камоли масъулият гуфта метавонам, ки ман дар бораи фаъолияти шогирдони худ ягон дақиқа ҳам фориғ буда наметавонам, пайваста дар тамос мешудам, барномаҳои таълимии навро низ пешниҳод мекардам, то ин самти варзиш шах шуда боқӣ намонад”.
Яке аз хусусиятҳои дигари наҷиб ва инсондӯстонаи Толеъ Холназаров дар он аст, ки аксар вақт ба варзишгарони дорои маълулият кор мекард, то тавонад орзуву омоли ин қишри осебпазири ҷомеаро амалӣ гардонад.
БОЗГАШТИ ДИГАРБОРА
Соли 2022 Толеъ Холназарови номдору номошно дигарбора ба олами варзиши тоҷик баргашт, ин дафъа на ҳамчун варзишгар, балки мураббӣ ва раиси Федератсияи вазнбардорон ва бадансозони кишвар.
Дар нишасти аввали хеш Толеъ Холназаров ба хабарнигорон ваъда дод, ки барои рушди ин навъҳои варзиш тамоми имконияти хешро истифода мебарад:
“Мо барои оммавӣ гардондани варзиш бояд корҳои зиёдеро анҷом диҳем. Вазифаи асосӣ ҷалби сарпарастон барои дастгирии варзишгароне, ки дар мусобиқоти байналмилалӣ ширкат мекунанд, иборат аст”.
ХУЛОСА
Солҳо, ки Толеъ Холназаров берун аз кишвар ба сар мебурд, дар фазои варзишии кишвар баръало ҷову мақомаш холӣ эҳсос мешуд. Махсусан, барои ин риштаи варзиш, ки бегумон Холназаров аз саромадони он маҳсуб меёбад, буданаш шарт ва зарур аст. Дар ҳоли ҳозир, ки ӯ зимоми сарварии федератсияи мазкурро ба зима дорад, умед аст, дар ин самти варзиш таҳаввулоти ҷиддие ба амал хоҳад омад, чун худ марди майдондидаи ин навъ варзиш асту аз нозукиҳои он воқифу огоҳ аст.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
ШАФОАТИ САИДМУМИН РАҲИМОВ
Толеъ Холназаров соли 1975 дар ноҳияи Темурмалик дар оилаи рӯзноманигор Имомназар Холназаров ва доктори илмҳои филология Зебунисо Холназарова дида ба дунё кушодааст. Падари варзишгар Имомназар бисёр мехост писараш футболбоз гардад, аммо модараш бошад орзу дошт, писари азизаш оянда гӯштингир шавад. Чун соле, ки Толеъ таваллуд шуд, яъне дар соли 1975 Саидмумин Раҳимов аз навъи гӯштини самбо чемпиони ҷаҳон гардид ва пас аз ин муваффақият гӯштини самбо байни мардум шуҳрати бештар пайдо кард, ҳар оила мехост писаронашонро ба ин навъи варзиш ҷалб намоянд. Бобои Толеъ ва Саидмумин Раҳимов, ки ҳарду зодаи як деҳа буданд, бо ҳам риштаи дӯстӣ низ доштанд ва маҳз бо хоҳиши модар ва дастгирии бобояшу Саидмумин Раҳимов, Толеъ корро аз навъи гӯштини самбо оғоз кард.
Ин навраси бомаҳорат тамринҳоро идома дода, то соли 1990 дар толори варзишии “Манеж” нозукиҳои гӯштини самборо аз мураббии кордону ботаҷриба Муҳаммадшариф Сулаймонов аз худ мекард.
Ӯ аз навъи гӯштини самбо дар мусобиқаҳо иштирок мекард ва мураббиён бар он бовар буданд, ки агар фаъолияташ чунин идома ёбад, дар оянда аз ӯ як гӯштингири олидараҷа ба воя мерасад, аммо як рӯз ӯ ҳамроҳи мураббиаш ба толори вазнбардорӣ меравад ва мушоҳида мекунад, ки чи гуна варзишгарони он толор тану ҷисми зебо доранд. Ва шуруъ аз он замон гӯштинро раҳо карда, ба навъи сангинтарин варзиш, вазнбардорӣ пайваст.
Гузори солу моҳ ва тамринҳои сахту сангин чисми обутобёфтаи Толеъро, ки сарчашмааш гӯштини самбо буд, шабеҳи ҳунармандони Ҳолливуд, ки чи ҳатто аз онҳо барҷастатару фарохтар намуд. Акнун ин навраси заҳматпеша танҳо бо доштани ҷисми зебову варзишӣ қаноат накард, балки ҳадаф гузошт, то кишварро муаррифӣ намояд.
Барҷастатарин дастоварди варзишии Толеъ Холназаров ба солҳои 90-уми қарни 20 рост меояд. Соли 1996 он сол дар Чемпионати ҷаҳон, ки мизбониашро кишвари Финландия ба зимма дошт, соҳиби медали нуқра гардид.
Бо гирифтани медали Чемпионати ҷаҳон дар соли 1996 Холназаров қаноат накарда, балки барои натиҷаи аз ин беҳтар нишон додан, тамринҳои хешро даҳчанд кард ва ин фидокориҳо ҳамагӣ пас аз як сол самар овард ва боз ҳам дар чемпионати ҷаҳонӣ дар соли 1997 Толеъ чемпиони ҷаҳон гардид. Соли 1998 ин ливобардори меҳан барандаи Ҷоми Қазоқистон гардид. Худи ҳамон мавсим аз чемпионати ҷаҳонии вазнбардорӣ дар Маҷористон соҳиби ду медал, яке тилло ва дигаре биринҷӣ гардид.
Соли 2000-ум бошад, Толеъ ин дафъа Осиёро моту маҳбуби ҳунари хеш кард, чун дар аввалин иштирокаш дар Чемпионати Осиё оид ба вазнбардорӣ, ки дар шаҳри Навоии Ҷумҳурии Узбекистон мегузашт, соҳиби медали тилло гардид. Соли 2005 бошад, натиҷаи беҳтаринро Толеъ Холназаров дар чемпионати ҷаҳонӣ, ки мизбонаш шаҳри Майами ИМА буд, шарафёб ба гирифтани медали нуқра гардид. Ва ниҳоятан соли 2006 натиҷаи беҳтар нишон дода, байни устодони варзиш дар Ню-Йорки ИМА қаҳрамони ҷаҳон гардид. Соли 2008 бошад, Холназаров барандаи медали биринҷии чемпионати ҷаҳон дар Палм Бичи ИМА гардид. Бояд гуфт, ки ӯ бори нахуст дар вазни 82 кг, баъдан дар вазни 90 кг ва аз соли 2006 дар вазни 100 кг дар мусобиқот ширкат кардааст.
Корнамоии Толеъ Холназаров танҳо бо иштирок дар мусобиқаҳои фароҷумҳурӣ ва мушарраф гардидан ба мақомҳои ифтихорӣ хатм намеёбад. Ӯ корҳои бузургтар аз иштирок дар мусобиқаҳоро барои варзиши кишвар анҷом додааст. Номоёнтарину барҷастатарин хизмати варзишгар соли 2002 мебошад, ки маҳз бо ибтикори ӯ федератсияи вазнбардорӣ ва бадансозӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон таъсис ёфт ва нахус-тин раиси федератсия маҳз худи ӯ таъин гардид.
ХАТМИ КОРНОМАИ ВАРЗИШӢ ВА ОҒОЗИ ФАЪОЛИЯТИ МУРАББИГӢ
Соли 2011 дар яке аз тамринҳои дастаҷамъона барои чемпионати ҷаҳонии ҳамонсола Толеъ Холназаров аз китф ҷароҳати вазнин мебардорад ва ин ҷароҳат ба корномаи варзишии ин ҳамосаи риштаи вазнбардорӣ нуқта мегузорад. Ҷароҳии варзишгар пас аз осеб бо муваффақият паси сар шуда бошад ҳам, аммо дигар ӯ дар мусобиқаҳо иштирок накард ва фаъолияти минбаъдаи хешро дар самти мураббигӣ идома дод.
Дар роҳи мураббигӣ ҳам кори Толеъ Холназаров хуб омад кард. Вақте бори аввал ба ҳайси мураббӣ корро шуруъ кард, бо ҳама варзишгарон, аз ҷумла бо маъюбон, ки дар мусобиқаҳои паралимпӣ иштирок мекарданд, ҳамкориро ба роҳ монд. Яке аз шогирдони муваффақаш Парвиз Одинаев, ки Тоҷикистонро аз ҳайати параолимпичиён муаррифӣ мекард, соли 2011 дар чемпионати ҷаҳонии параолимпиадаи Дубай сазовори медали нуқра гардид. Пас аз ин натиҷа роҳбарияти Кумитаи паралимпии Амороти Муттаҳидаи Араб ба мураббии кордони тоҷик шартномаи ҳамкорӣ пешниҳод кард. Ҳамин тавр солҳо Толеъ Холназаров зимоми мураббигии ҳайати паралимпии Амороти Муттаҳидаи Арабро ба зима дошт.
Тули ин солҳо, дастпарваронаш дар вазнҳои худ қаҳрамони иморот шуданд ва яке аз онҳо барандаи дукаратаи мусобиқаи байналмилалии “Фазза”, ки ҳамасола дар Дубай баргузор мешавад, гардид. Ба ин мусобиқа аз тамоми гӯшаву канори ҷаҳон беҳтарин варзишгарон меоянд ва яке аз хусусиятҳои вижаи мусобиқа дар он мебошад, ки он метавонад барои варзишгарон холҳои олимпиро таъмин намояд. Инчунин, дастпарварони мураббии тоҷикистонӣ дар дигар мусобиқаҳои гуногун бартарӣ доштанд, ки медалҳои тилло ва нуқраи параолимпичиёни АМА аз Чемпионати Осиё далели дигарест барои мураббии беҳамто будани Толеъ Холназаров.
Гарчанде Толеъ дар хориҷ кору фаъолият мекард, аммо лаҳзае фориғ аз вазъи варзишии кишвар, тавре худи варзишгар дар як мусоҳибааш қайд мекунад:
“Бо камоли масъулият гуфта метавонам, ки ман дар бораи фаъолияти шогирдони худ ягон дақиқа ҳам фориғ буда наметавонам, пайваста дар тамос мешудам, барномаҳои таълимии навро низ пешниҳод мекардам, то ин самти варзиш шах шуда боқӣ намонад”.
Яке аз хусусиятҳои дигари наҷиб ва инсондӯстонаи Толеъ Холназаров дар он аст, ки аксар вақт ба варзишгарони дорои маълулият кор мекард, то тавонад орзуву омоли ин қишри осебпазири ҷомеаро амалӣ гардонад.
БОЗГАШТИ ДИГАРБОРА
Соли 2022 Толеъ Холназарови номдору номошно дигарбора ба олами варзиши тоҷик баргашт, ин дафъа на ҳамчун варзишгар, балки мураббӣ ва раиси Федератсияи вазнбардорон ва бадансозони кишвар.
Дар нишасти аввали хеш Толеъ Холназаров ба хабарнигорон ваъда дод, ки барои рушди ин навъҳои варзиш тамоми имконияти хешро истифода мебарад:
“Мо барои оммавӣ гардондани варзиш бояд корҳои зиёдеро анҷом диҳем. Вазифаи асосӣ ҷалби сарпарастон барои дастгирии варзишгароне, ки дар мусобиқоти байналмилалӣ ширкат мекунанд, иборат аст”.
ХУЛОСА
Солҳо, ки Толеъ Холназаров берун аз кишвар ба сар мебурд, дар фазои варзишии кишвар баръало ҷову мақомаш холӣ эҳсос мешуд. Махсусан, барои ин риштаи варзиш, ки бегумон Холназаров аз саромадони он маҳсуб меёбад, буданаш шарт ва зарур аст. Дар ҳоли ҳозир, ки ӯ зимоми сарварии федератсияи мазкурро ба зима дорад, умед аст, дар ин самти варзиш таҳаввулоти ҷиддие ба амал хоҳад омад, чун худ марди майдондидаи ин навъ варзиш асту аз нозукиҳои он воқифу огоҳ аст.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед