ВАРЗИШ
Сешанбе 05 Май 2026 06:56
Ё поягузорони роҳи дарози бозии зебо
Футбол имрӯз танҳо варзиш нест, балки он забони умумибашарӣ, ояндаи ҷавонон, орзуи миллионҳо кӯдак, тиҷорати азим, санъати мухлисӣ ва қувваи муттаҳидсозандаи миллатҳо мебошад. Дар асри XXI футбол на танҳо бозӣ дар майдон, балки як фарҳанги гус-турда, як иқтисоди ҷаҳонӣ ва як ҷаҳонбинии нав аст, ки сартосари сайёраро дар бар мегирад.
Варзишгоҳҳои азим, ситора-ҳои миллиондолларӣ, технологияи VAR, лигаҳои пуршукӯҳ, ҳамаи ин манзараҳои дурахшон ба назар чунин менамояд, ки гӯё футбол ҳамеша ҳамин гуна зебо ва муназзам буд.
Аммо аслан сароғози ин ҳама ҳикояи бошукӯҳ хеле сода ва каме романтикӣ аст. Он аз ҷазираҳои боронии Англия, аз алафзорҳои холӣ, аз тӯбҳои гарони чармӣ ва аз гурӯҳҳои ҷавононе оғоз шудааст, ки танҳо мехостанд баъди рӯзи корӣ каме давида, эҳсосоти зинда дошта бошанд. Ҳеҷ кадоме аз онҳо фикр намекард, бозие ки миёни чанд дӯст ба забони маҳаллӣ “football” меномиданд, рӯзе ба муҳаррики иқтисодӣ ва фарҳангии сайёра табдил меёбад.
Футбол аз орзуҳои хурд сар шуд, аз ҷуръати чанд нафар, ки қарор карданд қоида нависанд. Аз дастаҳое, ки аз рӯйи муҳаббат, на аз рӯйи пул ё мақом, таъсис дода шуданд. Аз лаҳзаҳое, ки ҳеҷ кас ҳанӯз “ҷоми ҷаҳон”-ро намедонист.
Ин ривоятро бе ёдоварӣ аз қадимтарин бошгоҳҳои футбол тасаввур кардан маҳол аст. Зеро маҳз онҳо буданд, ки шаклҳои аввалини бозӣ, қоидаҳои ибтидоӣ, дербиҳои нахустин, рақобатҳои шаҳрӣ ва ниҳоят рӯҳи аслии футболи муосирро сохтанд.
Онҳо мисли сутунҳои пинҳонии таъриханд: на ҳамеша дар маркази диққат, вале бидуни онҳо бинои бузурги футбол имрӯз вуҷуд надошт.
Аз ин рӯ, бо шумо ба саёҳати асрҳо меравем. Ба солҳои 1857, 1860, 1862… Ба рӯзҳое, ки бародарони Шеффилд, ҷавонмардони Холлам, мухлисони Ноттс Каунти ва коргарони Сток Сити бидуни огоҳӣ таърихи моро менавиштанд.
“ШЕФФИЛД FC” (Sheffield FC), ПАДАРИ ФУТБОЛ
Соли таъсис: 1857, кишвар: Англия.
“Шеффилд FC” - ин на танҳо даста, балки сароғози ҳақиқии футбол аст. Онҳо аввалин бошгоҳе буданд, ки барои худ қоидаҳои бозӣ тартиб доданд ва қисми онҳо баъдан ба асоси қоидаҳои имрӯз табдил ёфт. Дар китобҳои таърих номи онҳо ҳамчун “Қадимтарин бошгоҳи футболи ҷаҳон” сабт шудааст ва ФИФА ба ин даста ҷоизаи “Падари футбол”-ро супурдааст.
Он замон футбол ҳатто намедонист, ки рӯзе ба бузургтарин варзиши ҷаҳон табдил меёбад. Аммо ҷавонони “Шеффилд” ба орзуҳои бузург кор надоштанд, онҳо танҳо мехостанд дар соатҳои фориғ аз кор каме бо тӯб бозӣ кунанд. Вале ҳамин орзуи хурд ба сарнавишти футбол шакли нав бахшид.
“ХОЛЛАМ FC” (Hallam FC), ҲАМСАФАРИ ҚАДИМӢ
Соли таъсис: 1860, кишвар: Англия.
Танҳо се сол пас аз “Шеффилд”, дар наздикии ҳамон шаҳр дар минтақаи Кроссуп дас-таи “Холлам” таъсис ёфт. Ин бошгоҳро аз ҳама бештар барои чизе мешиносанд, ки футбол бе он тасаввурнопазир аст.
Аввалин дерби дар таърих!
Соли 1860 ду даста – “Шеффилд” ва “Холлам” барои аввалин бор дар таърих рақобат карданд ва ҳамин тавр анъанаи дерби ба вуҷуд омад. Он рӯз шояд ҳамагӣ чанд нафар тамошогар буд, аммо онҳо намедонистанд, ки баъдтар дербиҳо ба яке аз падидаҳои муҳими футболи ҷаҳонӣ табдил меёбанд.
КРЕЙ ВАНДЕРЕРС (Cray Wanderers)
Соли таъсис: 1860, кишвар: Англия.
“Крей Вандерерс” яке аз дастаҳоест, ки барояш вақт чандон меҳрубон набуд. Онҳо барои солҳои зиёд дар лигаҳои поёнӣ бозӣ карданд ва то ҳол дастаи хурди маҳаллӣ боқӣ мондаанд. Аммо таърих на ҳамеша пирӯзиҳо менависад, баъзан устуворӣ ва давомнокии бошгоҳҳо худ таърихи бузург мегарданд.
“Крей Вандерерс” нишон дод, ки бошгоҳ танҳо толорҳои пур аз медал нест. Он ҷоест, ки ҷомеа гирд меояд, анъанаҳо зинда мемонанд ва футбол барои инсон маънои зиндагӣ пайдо мекунад.
“НАТТС КАУНТИ” (Notts County), РИВОЯТИ СИЁҲУ САФЕД
Соли таъсис: 1862, кишвар: Англия.
“Ноттс Каунти” яке аз дастаҳое мебошад, ки таърихи футболро ба таври бебозгашт дигаргун кард. Ин даста сабаби он шудааст, ки имрӯз тамоми ҷаҳон либоси сиёҳу сафеди “Ювентус”-ро мешиносад.
Соли 1903 итолиёвӣ Карло Савойя ба Ноттингем сафар карда, либосҳои дастаро дид ва пас аз бозгашт ба Турин ранги сиёҳу сафедро барои дастаи “Ювентус” интихоб намуд.
Ҳамин тавр, “Ноттс Каунти” бо таърихи худ ба яке аз бузургтарин дастаҳои ҷаҳон таъсир гузошт.
“СТОК СИТИ” (STOKE CITY), АФСОНА АЗ ДАРЁИ ТРЕНТ
Соли таъсис: 1863, кишвар: Англия.
“Сток Сити” яке аз дастаҳое мебошад, ки бо таърихи дарозаш ба футболи англис ранг бахшидааст. Онҳо яке аз аввалин дастаҳое буданд, ки футболро ба шаҳрҳои саноатии Бритониё оварданд. Коргарони заводҳо дар рӯзҳои истироҳат ба бозии онҳо меомаданд ва ҳамин тавр футбол ба як қисми фарҳанги шаҳр табдил ёфт.
“Сток Сити” исбот кард, ки футбол на танҳо варзиш, балки як ҷузъи ҳаёти меҳнаткашони англис мебошад.
“РАСИНГ КЛУБ ДЕ ФРАНС” (Racing Club de France) - ҚАДИМИТАРИН АЗ МАРКАЗИ АВРУПО
Соли таъсис: 1882, кишвар: Фаронса.
Гарчанде ки Англия ватани футболи муосир аст, вале дар Фаронса низ анъанаҳои қадимӣ мавҷуданд. “RC France” яке аз аввалин дастаҳои аврупоӣ буд, ки футболро берун аз ҷазираҳои Бритониё густариш дод.
Онҳо ба раванди байналмилалии варзиш таъсири калон гузоштанд ва дар паҳншавии футбол дар қаламрави Аврупо нақши муҳим бозиданд.
ХУЛОСА
Таърихи қадимтарин бошгоҳҳои футбол ин танҳо рӯйхати солҳо ва номҳои кӯҳна нест. Ин ривояти зиндаи инсонҳост, ки орзуи содаи бозӣ бо тӯбро ба падидаи ҷаҳонӣ табдил доданд. Агар имрӯз футбол моро гирд меорад, моро ба ҳаяҷон меорад ва моро водор мекунад, ки ашки шодӣ резем, ин ҳама ба туфайли ҳамон ҷавонмардони асри XIX аст, ки бовар доштанд, варзиш метавонад ҷомеаро тағйир диҳад.
“Шеффилд FC” ва “Холлам FC” он рӯзҳо ҳатто тасаввур намекарданд, ки рӯзе ФИФА онҳоро “падари футбол” мехонад ва дербиҳои онҳо ба анъанаи муҳими футболи ҷаҳон табдил меёбад. “Крей Вандерерс” нишон дод, ки ҳатто дастаи хурд метавонад дар таърихи бузург нақши абадӣ дошта бошад, агар руҳия, муҳаббат ва садоқат бошад.
“Ноттс Каунти” бо ранги сиёҳу сафедаш ба як тамаддуни дигар, яъне ба “Ювентус” илҳом бахшид. “Сток Сити” ба коргарони сад сол пеш, ки аз хастагии рӯзгор ба канори дарёи Трент меомаданд, руҳбаландӣ мебахшид. Ва “Racing Club de France” нишон дод, ки футбол танҳо моли англисҳо нест, балки он метавонад тамоми Аврупо ва тамоми ҷаҳонро дар бар гирад.
Ин бошгоҳҳо имрӯз ҳам зиндаанд. Баъзеашон дар лигаҳои бузург нестанд, баъзеашон ҳазор мухлис надоранд. Аммо онҳо чизе доранд, ки ҳатто бузургтарин дастаҳои муосир дошта наметавонанд: руҳе, ки аз он футбол сар шуд.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Футбол имрӯз танҳо варзиш нест, балки он забони умумибашарӣ, ояндаи ҷавонон, орзуи миллионҳо кӯдак, тиҷорати азим, санъати мухлисӣ ва қувваи муттаҳидсозандаи миллатҳо мебошад. Дар асри XXI футбол на танҳо бозӣ дар майдон, балки як фарҳанги гус-турда, як иқтисоди ҷаҳонӣ ва як ҷаҳонбинии нав аст, ки сартосари сайёраро дар бар мегирад.
Варзишгоҳҳои азим, ситора-ҳои миллиондолларӣ, технологияи VAR, лигаҳои пуршукӯҳ, ҳамаи ин манзараҳои дурахшон ба назар чунин менамояд, ки гӯё футбол ҳамеша ҳамин гуна зебо ва муназзам буд.
Аммо аслан сароғози ин ҳама ҳикояи бошукӯҳ хеле сода ва каме романтикӣ аст. Он аз ҷазираҳои боронии Англия, аз алафзорҳои холӣ, аз тӯбҳои гарони чармӣ ва аз гурӯҳҳои ҷавононе оғоз шудааст, ки танҳо мехостанд баъди рӯзи корӣ каме давида, эҳсосоти зинда дошта бошанд. Ҳеҷ кадоме аз онҳо фикр намекард, бозие ки миёни чанд дӯст ба забони маҳаллӣ “football” меномиданд, рӯзе ба муҳаррики иқтисодӣ ва фарҳангии сайёра табдил меёбад.
Футбол аз орзуҳои хурд сар шуд, аз ҷуръати чанд нафар, ки қарор карданд қоида нависанд. Аз дастаҳое, ки аз рӯйи муҳаббат, на аз рӯйи пул ё мақом, таъсис дода шуданд. Аз лаҳзаҳое, ки ҳеҷ кас ҳанӯз “ҷоми ҷаҳон”-ро намедонист.
Ин ривоятро бе ёдоварӣ аз қадимтарин бошгоҳҳои футбол тасаввур кардан маҳол аст. Зеро маҳз онҳо буданд, ки шаклҳои аввалини бозӣ, қоидаҳои ибтидоӣ, дербиҳои нахустин, рақобатҳои шаҳрӣ ва ниҳоят рӯҳи аслии футболи муосирро сохтанд.
Онҳо мисли сутунҳои пинҳонии таъриханд: на ҳамеша дар маркази диққат, вале бидуни онҳо бинои бузурги футбол имрӯз вуҷуд надошт.
Аз ин рӯ, бо шумо ба саёҳати асрҳо меравем. Ба солҳои 1857, 1860, 1862… Ба рӯзҳое, ки бародарони Шеффилд, ҷавонмардони Холлам, мухлисони Ноттс Каунти ва коргарони Сток Сити бидуни огоҳӣ таърихи моро менавиштанд.
“ШЕФФИЛД FC” (Sheffield FC), ПАДАРИ ФУТБОЛ
Соли таъсис: 1857, кишвар: Англия.
“Шеффилд FC” - ин на танҳо даста, балки сароғози ҳақиқии футбол аст. Онҳо аввалин бошгоҳе буданд, ки барои худ қоидаҳои бозӣ тартиб доданд ва қисми онҳо баъдан ба асоси қоидаҳои имрӯз табдил ёфт. Дар китобҳои таърих номи онҳо ҳамчун “Қадимтарин бошгоҳи футболи ҷаҳон” сабт шудааст ва ФИФА ба ин даста ҷоизаи “Падари футбол”-ро супурдааст.
Он замон футбол ҳатто намедонист, ки рӯзе ба бузургтарин варзиши ҷаҳон табдил меёбад. Аммо ҷавонони “Шеффилд” ба орзуҳои бузург кор надоштанд, онҳо танҳо мехостанд дар соатҳои фориғ аз кор каме бо тӯб бозӣ кунанд. Вале ҳамин орзуи хурд ба сарнавишти футбол шакли нав бахшид.
“ХОЛЛАМ FC” (Hallam FC), ҲАМСАФАРИ ҚАДИМӢ
Соли таъсис: 1860, кишвар: Англия.
Танҳо се сол пас аз “Шеффилд”, дар наздикии ҳамон шаҳр дар минтақаи Кроссуп дас-таи “Холлам” таъсис ёфт. Ин бошгоҳро аз ҳама бештар барои чизе мешиносанд, ки футбол бе он тасаввурнопазир аст.
Аввалин дерби дар таърих!
Соли 1860 ду даста – “Шеффилд” ва “Холлам” барои аввалин бор дар таърих рақобат карданд ва ҳамин тавр анъанаи дерби ба вуҷуд омад. Он рӯз шояд ҳамагӣ чанд нафар тамошогар буд, аммо онҳо намедонистанд, ки баъдтар дербиҳо ба яке аз падидаҳои муҳими футболи ҷаҳонӣ табдил меёбанд.
КРЕЙ ВАНДЕРЕРС (Cray Wanderers)
Соли таъсис: 1860, кишвар: Англия.
“Крей Вандерерс” яке аз дастаҳоест, ки барояш вақт чандон меҳрубон набуд. Онҳо барои солҳои зиёд дар лигаҳои поёнӣ бозӣ карданд ва то ҳол дастаи хурди маҳаллӣ боқӣ мондаанд. Аммо таърих на ҳамеша пирӯзиҳо менависад, баъзан устуворӣ ва давомнокии бошгоҳҳо худ таърихи бузург мегарданд.
“Крей Вандерерс” нишон дод, ки бошгоҳ танҳо толорҳои пур аз медал нест. Он ҷоест, ки ҷомеа гирд меояд, анъанаҳо зинда мемонанд ва футбол барои инсон маънои зиндагӣ пайдо мекунад.
“НАТТС КАУНТИ” (Notts County), РИВОЯТИ СИЁҲУ САФЕД
Соли таъсис: 1862, кишвар: Англия.
“Ноттс Каунти” яке аз дастаҳое мебошад, ки таърихи футболро ба таври бебозгашт дигаргун кард. Ин даста сабаби он шудааст, ки имрӯз тамоми ҷаҳон либоси сиёҳу сафеди “Ювентус”-ро мешиносад.
Соли 1903 итолиёвӣ Карло Савойя ба Ноттингем сафар карда, либосҳои дастаро дид ва пас аз бозгашт ба Турин ранги сиёҳу сафедро барои дастаи “Ювентус” интихоб намуд.
Ҳамин тавр, “Ноттс Каунти” бо таърихи худ ба яке аз бузургтарин дастаҳои ҷаҳон таъсир гузошт.
“СТОК СИТИ” (STOKE CITY), АФСОНА АЗ ДАРЁИ ТРЕНТ
Соли таъсис: 1863, кишвар: Англия.
“Сток Сити” яке аз дастаҳое мебошад, ки бо таърихи дарозаш ба футболи англис ранг бахшидааст. Онҳо яке аз аввалин дастаҳое буданд, ки футболро ба шаҳрҳои саноатии Бритониё оварданд. Коргарони заводҳо дар рӯзҳои истироҳат ба бозии онҳо меомаданд ва ҳамин тавр футбол ба як қисми фарҳанги шаҳр табдил ёфт.
“Сток Сити” исбот кард, ки футбол на танҳо варзиш, балки як ҷузъи ҳаёти меҳнаткашони англис мебошад.
“РАСИНГ КЛУБ ДЕ ФРАНС” (Racing Club de France) - ҚАДИМИТАРИН АЗ МАРКАЗИ АВРУПО
Соли таъсис: 1882, кишвар: Фаронса.
Гарчанде ки Англия ватани футболи муосир аст, вале дар Фаронса низ анъанаҳои қадимӣ мавҷуданд. “RC France” яке аз аввалин дастаҳои аврупоӣ буд, ки футболро берун аз ҷазираҳои Бритониё густариш дод.
Онҳо ба раванди байналмилалии варзиш таъсири калон гузоштанд ва дар паҳншавии футбол дар қаламрави Аврупо нақши муҳим бозиданд.
ХУЛОСА
Таърихи қадимтарин бошгоҳҳои футбол ин танҳо рӯйхати солҳо ва номҳои кӯҳна нест. Ин ривояти зиндаи инсонҳост, ки орзуи содаи бозӣ бо тӯбро ба падидаи ҷаҳонӣ табдил доданд. Агар имрӯз футбол моро гирд меорад, моро ба ҳаяҷон меорад ва моро водор мекунад, ки ашки шодӣ резем, ин ҳама ба туфайли ҳамон ҷавонмардони асри XIX аст, ки бовар доштанд, варзиш метавонад ҷомеаро тағйир диҳад.
“Шеффилд FC” ва “Холлам FC” он рӯзҳо ҳатто тасаввур намекарданд, ки рӯзе ФИФА онҳоро “падари футбол” мехонад ва дербиҳои онҳо ба анъанаи муҳими футболи ҷаҳон табдил меёбад. “Крей Вандерерс” нишон дод, ки ҳатто дастаи хурд метавонад дар таърихи бузург нақши абадӣ дошта бошад, агар руҳия, муҳаббат ва садоқат бошад.
“Ноттс Каунти” бо ранги сиёҳу сафедаш ба як тамаддуни дигар, яъне ба “Ювентус” илҳом бахшид. “Сток Сити” ба коргарони сад сол пеш, ки аз хастагии рӯзгор ба канори дарёи Трент меомаданд, руҳбаландӣ мебахшид. Ва “Racing Club de France” нишон дод, ки футбол танҳо моли англисҳо нест, балки он метавонад тамоми Аврупо ва тамоми ҷаҳонро дар бар гирад.
Ин бошгоҳҳо имрӯз ҳам зиндаанд. Баъзеашон дар лигаҳои бузург нестанд, баъзеашон ҳазор мухлис надоранд. Аммо онҳо чизе доранд, ки ҳатто бузургтарин дастаҳои муосир дошта наметавонанд: руҳе, ки аз он футбол сар шуд.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед