КИТОБХОНА
Панҷшанбе 19 Ноябр 2026 03:48
Ё “Долони андеша” то куҷо бозгӯи воқеиятҳои рӯзгори мову нигорандаи он аст
Ҳамагӣ ду рӯз пеш нахустин маҷмуаи журналист, публитсист ва нависандаи ҷавону тозагуфтори мо - Беҳрӯз Қайюмӣ бо зевари нашр ороста шуд. Китоб таҳти унвони “Долони андеша” ба нашр расида, маҷмуи мақола, лавҳа ва мусоҳибаҳои дар солҳои охир таҳияшударо дар бар мегирад. Воқеан, чопи ин маҷмуа ҳам барои муаллиф ва ҳам барои аҳли эҷоди рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” хабари хушҳолкунанда аст. Зеро он фарогири мавзуву масъала ва дардҳоест, ки ҳамарӯза бо он мувоҷеҳ мешавему гоҳе барои ҳалли он роҳ меҷӯем ва гоҳе дигар нохудогоҳ аз канорашон рад мешавем. Дар як ҷумла “Долони андеша” бозгӯи воқеиятҳои рӯзгори мост...
Навиштаҳои Беҳрӯз, ки дар ин маҷмуа қатрае аз баҳр гирдоварӣ шудаанд, ҳар яке фарогири як дард аст. Ва муваффақияти ӯ ҳам дар ҳамин аст, ки ба ҳар мавзуъ дониста ва огоҳона даст мезанад.
Беҳрӯз дар интихоби мавзуъ ва пешниҳоди он сабку услуб ва вижагиҳои хоси худро дошта, хонандаро ба дарки мушкилот раҳнамоӣ мекунад. Ба қавли Мавлоно дар ҳар нигошта Беҳрӯз саъй кардааст, ки гӯяд “Аз деву дад малуламу инсонам орзуст”. Яъне дар ҳар нигошта кеши инсонпарастӣ талқин мешаваду ба оини одамият бартарӣ дода мешавад. Аз нигоҳи инҷониб хислату хӯ ва одамияту инсонияти муаллиф аст, ки ба “мағзу устухон”-и вожаҳо ворид шуда, ба навиштаҳо руҳ мебахшанд ва хонандаро водор ба андеша месозанд.
Беҳрӯз агарчи навроҳ аст, аммо дар муносибат бо мавзуъҳо ҷӯёи дармон аст ва хостори беҳбудиву бедардии ҷомеа. Ӯ ба вожаҳо руҳ мебахшад ва хонандаро маҷбур мекунад, ки ба умқи дард расад, то дар якҷоягӣ дармоне ба он ёфт шавад. Ба умқи ҳар масъала на аз нигоҳи як нигорандаи оддӣ, балки ҳамчун табибе менигарад ва худро то ҷое масъули табобати он дард меҳисобад.
Муаллиф вақте дар бораи ватандорӣ менависад (“Истиқлол, вақте ки...”) аз дарди миллионҳо ватангумкарда, аз дарди миллату халқиятҳое, ки баҳри ватандорӣ садсолаҳост мубориза мебаранду онро натавонистаанд ба даст оранд, огоҳ аст. Ҳаминҷост, ки аз номи падаре дар посухи “Истиқлол чист?” ба писари хурдсолаш хеле зебо ва сода мегӯяд:
“Истиқлол, яъне вақте ману ту ҳамроҳи хоҳару модарат бо хандаву самимият сари суфра менишинему осудаҳолона ноништа мекунем. Истиқлол, яъне вақте ману ту бо хоҳару модарат бо қалби осуда сайри боғҳои истироҳатӣ меравему хушҳолӣ мекунем. Истиқлол, яъне вақте субҳ медамаду ту бо ишқи беохир ба бозиҳоят мепардозӣ. Истиқлол, яъне вақте ту хоҳиши доштани беҳтарин бозичаҳоро мекунию ману модарат онро бароят муҳайё месозем. Истиқлол, яъне вақте ман бо қалби пур ба кор меравам ва медонам, ки туву хоҳару модаратро хатаре таҳдид намекунаду ҳамеша боамн ҳастед. Истиқлол, яъне вақте ману ту бо хоҳару модарат орзуҳо мекунем ва онро амалӣ карда метавонем, чун барои ин ҳама чиз ҳаст. Ва ҳамин аст истиқлол, писарам. Онро дӯст дор ва ҳифз намо!”
Ҳар як ҷумлаи ин нигошта бозгӯи дарди миллионҳо падару писаре ҳаст, ки муштоқи як рӯзи соҳибистиқлолианд.
Ё дар нигоштаи дигар перомуни ваҳдати миллӣ низ ҳамин андешаҳо аз забони як донишомӯз бо ҳаяҷону изтироб ва ғурур садо медиҳад: “Ваҳдат, яъне вақте мо ҳама якҷо ва даст ба дасти ҳам як пора нони доштаамонро байни ҳам тақсим мекунем”.
Муаллиф ба шарҳу таърифи илмиву сиёсии вожаи Ваҳдат умуман кор намегирад, балки ба жарфнои он менигарад ва дармеёбад, ки то лаҳзае мо пораи нони доштаамонро миёни ҳам қисмат карда натавонем, ба ваҳдати комил намерасем! Ин ҷо ҳам шинохти дард аст, дарде, ки миллати тоҷикро ба фоҷеаҳои хунин кашонд.
Муаллиф дар лавҳаи “Дарди ятим” аз рӯзгори кӯдаке қисса мекунад, ки падару модараш дар қайди ҳаётанду аммо ягонафарзандашон дар тарбияти бибиву бобо, дур аз меҳру муҳаббати гарми волидони худ ба сар мебарад. Дар ин лавҳа муаллиф ба хонанда исбот мекунад, ки он кӯдаки маъсум дарди ятимӣ мекашад ва волидонаш, ки бо як нофаҳмии кӯчаке аз ҳам ҷудо шудаву оилаҳои нави худро бунёд кардаанд, муқассири ҳама бадбахтиҳои он кӯдаканд.
Ин лавҳа низ бозгӯи як дарди хеле бузург аст, ки ҷомеаи суннатии моро солҳои охир ба ташвиш овардаву дар ислоҳу табобати он институтҳои иҷтимоӣ то ҷое нотавонанд. Муаллиф аз реша давонидани ин дард миёни ҷомеа афсус мехӯраду менависад: “Мо инсонҳо чӣ қадр ноинсофем, ки давоми умру такягоҳи замони пирии хешро бо иллати кӯчаку бетадбирии худ бесарпаноҳ мегузорему барояшон оламе аз дарду ғамро инъом месозем, ки асло нобахшиданист”.
Дар дигар нигоштаҳои ин маҷмуа аз қабили “Ҳадди охири бераҳмӣ”, “Мо куҷо равонаем?”, “Ӯ низ мехоҳад, ки...”, “Гавҳари рӯзгору сутуни зиндагӣ”, “Хулосабарорӣ ва пушаймонӣ”, “Одамгарӣ ҳанӯз зинда аст” ва амсоли ин муаллиф мушкилотеро пешорӯи хонанда қарор медиҳад ва варо ба фикр кардан водор месозад. Яъне боястӣ ба дардҳои ҳамагонӣ дастаҷамъона мубориза барем, то раҳо ёбем...
Паҳлуи дигари хуби навиштаҳои Беҳрӯз он аст, ки ӯ бозёфтҳои ҷолибу қобили мулоҳиза дорад. Ба қавле Беҳрӯз дар вожаҳо зиндагӣ мекунад ва аз онҳо маънӣ меофарад. Ӯ воқиятҳои рӯзгорро ба пуб-литсистика мекашонад ва онҳоро ба адабиёт ҳарчи наздиктар кардан мехоҳаду мекунад. Ҳамин аст бурди як нафар рӯзноманигоре, ки ҳамакнун ба майдони бузурги адабиёт по мениҳаду аз адибони саршинос дасти дуо гирифтааст.
Устод Низом Қосим варо барои адабиёти тоҷик, махсусан насри муосир бозёфти адабӣ хондаву Нависандаи халқии Тоҷикистон устод Ато Ҳамдам аз он ки “матбуоти даврии моро Беҳрӯз ва чанд тан аз ҳамқаламони ӯ бо навиштаҳои бори маънӣ мекашида ва дархӯри замон пур карда истодаанд”, изҳори шукргузориву қаноатмандӣ мекунад. Дар сарсухани ҳамин китоб ҳам ба Беҳрӯз дуои сафар додаву бовар дорад, ки “қаламкаши ҷавону боис-теъдод Беҳрӯз Қайюмӣ дар фатҳи қуллаҳои баланди нияту ормонҳояш комёб мешавад”.
“Мутмаинем, ки қалами ӯ тезу бурротар гардида, дар ҳалли муб-рами масоили рӯз ва инъикоси воқеии рӯзгори мо саҳми муносиб хоҳад гузошт”. Навиштаҳои худро дар мавриди Беҳрӯз хулоса мекунад Ато Ҳамдам.
Камина низ аз номи худ ва аз номи аҳли эҷоди рӯзнома ба Беҳрӯз чопи нахустин китобашро, ки ҳамсони нахустфарзанд азизу гиромӣ аст, таҳният гуфта, дар роҳи эҷод фатҳи қуллаҳои баландро орзумандам. Бигзор, қаламат бурро ва маҳсули эҷодат саршор аз гармиву меҳру самимият бошад.
Хуршед ХОВАРӢ, “ҶТ”
Ҳамагӣ ду рӯз пеш нахустин маҷмуаи журналист, публитсист ва нависандаи ҷавону тозагуфтори мо - Беҳрӯз Қайюмӣ бо зевари нашр ороста шуд. Китоб таҳти унвони “Долони андеша” ба нашр расида, маҷмуи мақола, лавҳа ва мусоҳибаҳои дар солҳои охир таҳияшударо дар бар мегирад. Воқеан, чопи ин маҷмуа ҳам барои муаллиф ва ҳам барои аҳли эҷоди рӯзномаи “Ҷавонони Тоҷикистон” хабари хушҳолкунанда аст. Зеро он фарогири мавзуву масъала ва дардҳоест, ки ҳамарӯза бо он мувоҷеҳ мешавему гоҳе барои ҳалли он роҳ меҷӯем ва гоҳе дигар нохудогоҳ аз канорашон рад мешавем. Дар як ҷумла “Долони андеша” бозгӯи воқеиятҳои рӯзгори мост...
Навиштаҳои Беҳрӯз, ки дар ин маҷмуа қатрае аз баҳр гирдоварӣ шудаанд, ҳар яке фарогири як дард аст. Ва муваффақияти ӯ ҳам дар ҳамин аст, ки ба ҳар мавзуъ дониста ва огоҳона даст мезанад.
Беҳрӯз дар интихоби мавзуъ ва пешниҳоди он сабку услуб ва вижагиҳои хоси худро дошта, хонандаро ба дарки мушкилот раҳнамоӣ мекунад. Ба қавли Мавлоно дар ҳар нигошта Беҳрӯз саъй кардааст, ки гӯяд “Аз деву дад малуламу инсонам орзуст”. Яъне дар ҳар нигошта кеши инсонпарастӣ талқин мешаваду ба оини одамият бартарӣ дода мешавад. Аз нигоҳи инҷониб хислату хӯ ва одамияту инсонияти муаллиф аст, ки ба “мағзу устухон”-и вожаҳо ворид шуда, ба навиштаҳо руҳ мебахшанд ва хонандаро водор ба андеша месозанд.
Беҳрӯз агарчи навроҳ аст, аммо дар муносибат бо мавзуъҳо ҷӯёи дармон аст ва хостори беҳбудиву бедардии ҷомеа. Ӯ ба вожаҳо руҳ мебахшад ва хонандаро маҷбур мекунад, ки ба умқи дард расад, то дар якҷоягӣ дармоне ба он ёфт шавад. Ба умқи ҳар масъала на аз нигоҳи як нигорандаи оддӣ, балки ҳамчун табибе менигарад ва худро то ҷое масъули табобати он дард меҳисобад.
Муаллиф вақте дар бораи ватандорӣ менависад (“Истиқлол, вақте ки...”) аз дарди миллионҳо ватангумкарда, аз дарди миллату халқиятҳое, ки баҳри ватандорӣ садсолаҳост мубориза мебаранду онро натавонистаанд ба даст оранд, огоҳ аст. Ҳаминҷост, ки аз номи падаре дар посухи “Истиқлол чист?” ба писари хурдсолаш хеле зебо ва сода мегӯяд:
“Истиқлол, яъне вақте ману ту ҳамроҳи хоҳару модарат бо хандаву самимият сари суфра менишинему осудаҳолона ноништа мекунем. Истиқлол, яъне вақте ману ту бо хоҳару модарат бо қалби осуда сайри боғҳои истироҳатӣ меравему хушҳолӣ мекунем. Истиқлол, яъне вақте субҳ медамаду ту бо ишқи беохир ба бозиҳоят мепардозӣ. Истиқлол, яъне вақте ту хоҳиши доштани беҳтарин бозичаҳоро мекунию ману модарат онро бароят муҳайё месозем. Истиқлол, яъне вақте ман бо қалби пур ба кор меравам ва медонам, ки туву хоҳару модаратро хатаре таҳдид намекунаду ҳамеша боамн ҳастед. Истиқлол, яъне вақте ману ту бо хоҳару модарат орзуҳо мекунем ва онро амалӣ карда метавонем, чун барои ин ҳама чиз ҳаст. Ва ҳамин аст истиқлол, писарам. Онро дӯст дор ва ҳифз намо!”
Ҳар як ҷумлаи ин нигошта бозгӯи дарди миллионҳо падару писаре ҳаст, ки муштоқи як рӯзи соҳибистиқлолианд.
Ё дар нигоштаи дигар перомуни ваҳдати миллӣ низ ҳамин андешаҳо аз забони як донишомӯз бо ҳаяҷону изтироб ва ғурур садо медиҳад: “Ваҳдат, яъне вақте мо ҳама якҷо ва даст ба дасти ҳам як пора нони доштаамонро байни ҳам тақсим мекунем”.
Муаллиф ба шарҳу таърифи илмиву сиёсии вожаи Ваҳдат умуман кор намегирад, балки ба жарфнои он менигарад ва дармеёбад, ки то лаҳзае мо пораи нони доштаамонро миёни ҳам қисмат карда натавонем, ба ваҳдати комил намерасем! Ин ҷо ҳам шинохти дард аст, дарде, ки миллати тоҷикро ба фоҷеаҳои хунин кашонд.
Муаллиф дар лавҳаи “Дарди ятим” аз рӯзгори кӯдаке қисса мекунад, ки падару модараш дар қайди ҳаётанду аммо ягонафарзандашон дар тарбияти бибиву бобо, дур аз меҳру муҳаббати гарми волидони худ ба сар мебарад. Дар ин лавҳа муаллиф ба хонанда исбот мекунад, ки он кӯдаки маъсум дарди ятимӣ мекашад ва волидонаш, ки бо як нофаҳмии кӯчаке аз ҳам ҷудо шудаву оилаҳои нави худро бунёд кардаанд, муқассири ҳама бадбахтиҳои он кӯдаканд.
Ин лавҳа низ бозгӯи як дарди хеле бузург аст, ки ҷомеаи суннатии моро солҳои охир ба ташвиш овардаву дар ислоҳу табобати он институтҳои иҷтимоӣ то ҷое нотавонанд. Муаллиф аз реша давонидани ин дард миёни ҷомеа афсус мехӯраду менависад: “Мо инсонҳо чӣ қадр ноинсофем, ки давоми умру такягоҳи замони пирии хешро бо иллати кӯчаку бетадбирии худ бесарпаноҳ мегузорему барояшон оламе аз дарду ғамро инъом месозем, ки асло нобахшиданист”.
Дар дигар нигоштаҳои ин маҷмуа аз қабили “Ҳадди охири бераҳмӣ”, “Мо куҷо равонаем?”, “Ӯ низ мехоҳад, ки...”, “Гавҳари рӯзгору сутуни зиндагӣ”, “Хулосабарорӣ ва пушаймонӣ”, “Одамгарӣ ҳанӯз зинда аст” ва амсоли ин муаллиф мушкилотеро пешорӯи хонанда қарор медиҳад ва варо ба фикр кардан водор месозад. Яъне боястӣ ба дардҳои ҳамагонӣ дастаҷамъона мубориза барем, то раҳо ёбем...
Паҳлуи дигари хуби навиштаҳои Беҳрӯз он аст, ки ӯ бозёфтҳои ҷолибу қобили мулоҳиза дорад. Ба қавле Беҳрӯз дар вожаҳо зиндагӣ мекунад ва аз онҳо маънӣ меофарад. Ӯ воқиятҳои рӯзгорро ба пуб-литсистика мекашонад ва онҳоро ба адабиёт ҳарчи наздиктар кардан мехоҳаду мекунад. Ҳамин аст бурди як нафар рӯзноманигоре, ки ҳамакнун ба майдони бузурги адабиёт по мениҳаду аз адибони саршинос дасти дуо гирифтааст.
Устод Низом Қосим варо барои адабиёти тоҷик, махсусан насри муосир бозёфти адабӣ хондаву Нависандаи халқии Тоҷикистон устод Ато Ҳамдам аз он ки “матбуоти даврии моро Беҳрӯз ва чанд тан аз ҳамқаламони ӯ бо навиштаҳои бори маънӣ мекашида ва дархӯри замон пур карда истодаанд”, изҳори шукргузориву қаноатмандӣ мекунад. Дар сарсухани ҳамин китоб ҳам ба Беҳрӯз дуои сафар додаву бовар дорад, ки “қаламкаши ҷавону боис-теъдод Беҳрӯз Қайюмӣ дар фатҳи қуллаҳои баланди нияту ормонҳояш комёб мешавад”.
“Мутмаинем, ки қалами ӯ тезу бурротар гардида, дар ҳалли муб-рами масоили рӯз ва инъикоси воқеии рӯзгори мо саҳми муносиб хоҳад гузошт”. Навиштаҳои худро дар мавриди Беҳрӯз хулоса мекунад Ато Ҳамдам.
Камина низ аз номи худ ва аз номи аҳли эҷоди рӯзнома ба Беҳрӯз чопи нахустин китобашро, ки ҳамсони нахустфарзанд азизу гиромӣ аст, таҳният гуфта, дар роҳи эҷод фатҳи қуллаҳои баландро орзумандам. Бигзор, қаламат бурро ва маҳсули эҷодат саршор аз гармиву меҳру самимият бошад.
Хуршед ХОВАРӢ, “ҶТ”














Эзоҳи худро нависед