13 сол пеш, вақте мактабро хатм мекардем, аҳли ҳамсабақон тасмим гирифтем, ки як лавҳаи хотира бисозем. Лавҳа аз тариқи барномаи компютерӣ таҳия шуда, аз акси ҳар як хатмкунанда иборат буд, ки зераш солҳои таҳсил дар мактаб, суроғаи ҷои зист дарҷ гашта буд. Аз поёни ин бошад, ҳар хонанда хоҳиш ё орзуи худро ва ё ҳадафи минбаъдаашро баён дошта буд. Чунончи: “Дар оянда мехоҳам духтур шавам ва барои ҳифзи соламатии мардум хизмат намоям”, “Мехоҳам, ки муҳандиси сохтмон шавам ва биноҳои баландошён бунёд созам”, “Синамогар шудан мехоҳам...”, “Омӯзгор шудан мехоҳам...”, “Корманди бонк шудан мехоҳам...” ва ғ. Ҳар кас касберо, ки он шабу рӯз мехост ё орзу мекард, номбар ва сабаби интихобашро ва барои ҷомеаву миллат ба чӣ кор омадани он маслакро низ зикр карда буд. Албатта, на ҳама касби дар лавҳа баёндоштаашро интихоб кард, вале аксарият соҳибкасб шуданд, мутахассис гардиданд ва ҳоло дар соҳаҳои гуногуни ҳаёт фаъолият доранд. Бо вуҷуди беш аз даҳ сол сипарӣ шудан нафаре ҳам дорем, ки мегӯяд, аз касби интихобкардаам қаноатманд нестам ва мехоҳам коре дошта бошам, ки зуд муваффақ шавам. Аммо ин ҷо калимаи “муваффақ” ба маънои сарватманд, пулдор меояд...

Воқеан, ин шабу рӯз дар тамоми ҷумҳурӣ толибилмони зиёде мактаби таҳсилоти миёнаро ба итмом мерасонанд. Ҳар яке мехоҳад, паи таҳсил равад, касберо интихоб кунад, ки дар он соҳиби обрӯ гардад. Вале интихоби касб гуногун сурат мегирад, балки ду гунаи интихоб бештар маъмул аст: яке бо тавсия ё роҳнамоии волидон, дигаре бо хости дили худ.
  
Аммо бояд зикр кард, ки интихоби касб тасмим ё қарори нисбатан фардӣ аст ва озод буданаш даркор аст. Зиёд мебинем дар оилаҳое, ки падар ва модар корманди соҳаи тиб бошад, ҳатман мехоҳанд, ки фарзандашон ҳам касби эшонро интихоб кунад. Ё падар муҳандис бошад, писарашро ҳатман муҳандиси оянда дидан мехоҳад. Бисёр вақт хостаи волидон ва фарзандон ба ҳам бармехурад. Писар мегӯяд, волидонаш ҳарфи дили ӯро гӯш намекунанд, ӯро озод намегузоранд. Волидон андеша доранд, ки писар ё духтарашон дар интихоб аз рӯи ҳавову ҳавас амал мекунад, Интихобаш дар оянда ба ӯ обрӯ намеорад ва ғ.

Албатта, ин андеша ҳам саҳеҳ аст, ки ҷавонон дар интихоб рӯякӣ ва сарсарӣ ё аз рӯи ҳавас амал мекунанд. Мебинанд, ки кадом ҳамсоя ё шиноси оилаашон корманди фалон соҳа аст, муваффақ аст. Бинобар ин мехоҳанд мисли ӯ бошанд, касби ӯро интихоб кунанд.

Волидон, албатта, ҳақ доранд, ки моро дар интихоб роҳнамоӣ кунанд, кадом касб барои мо беҳтар аст ва бубинанд, мо қобилият ва махсусиятҳои кадомеро дорем, сипас маслиҳатҳо диҳанд. Ҷавонон ҳам бояд зимни интихоб ба маслиҳатҳои волидон сидқан ва самимона гӯш диҳанд, вале қарори ниҳоиро бояд худи онҳо диҳанд. Зеро касберо, ки интихоб мекунанд барои ояндаи худи онҳо ва барои пешбурди зиндагии эшон лозим аст.

Ҳангоми қабул кардани чунин як қарори ҳаётамон муҳим беҳтар аст, ки ба касбу пешаҳои дар ҷамъияти мо маълуму маъруф бо диққат ва нигоҳи таҳлилӣ назар афканем. Аз гирифтор шудан ба сеҳри ихтисосҳои дар ҷомеа маъруф худро ҳифз карда, қобилияти иҷрои кадоме аз онҳоро дошта бошем, кадоме аз онҳо ба доираи алоқамандӣ ва орзуҳои мо медарояд, ҳамонро интихоб кунем.

Инчунин, ҳангоми интихоби касб зарур аст, ки аз вазъияти дунё ҳам огоҳ бошем. Ба он маъно, ки агар то солҳои наздик майлу таваҷҷуҳ ба ихтисосҳои саноатӣ бештар буд, алҳол гаравиш ва таваҷҷуҳ ба ихтисосҳои технологӣ ва нанотехнологӣ бештар шудааст. Агар аз доираи ин ихтисосҳо касберо интихоб карданӣ шавад, ҳар як ҷавон бояд, ки ба худ ин саволро ҳам диҳад: “Оё касби интихобкардаам коромад аст?”

Суоли дигаре, ки пурсиданаш ҳангоми интихоби касб лозим аст, ин аст, ки “Оё дар касби интихобкардаам ҳам хушбахту ҳам муваффақ шуда метавонам?” Вале инро бояд таъкид дошт, ки хушбахтӣ аз касб баъзан ба вазъу имконот ва шароити мавҷуда дар ҷомеа ва давлат вобаста аст. Агар иқтидори давлат ва вазъи иқтисодии он муътадил бошад, дараҷаи таъмини хушбахтӣ дар касб ҳам ба он вобаста мешавад. Яъне, агар вазъи иқтисодӣ хуб аст ва коргар маоши кироӣ ва басанда мегирад, хушбахт гаштанаш аз касби интихобкардааш кафолат дорад. Вале агар вазъи иқтисодии ҷомеа бад бошад, аз ҳолати мавҷуда бештареро наметавон интизор шуд.

Ба ҳар ҳол ҷавонон бояд дар интихоб маслиҳату андешаҳои волидон, наздикон ва калонсолонро пурсанд, назарҳоро таҳлил намуда, сипас қарори охиринро худашон диҳанд. Яъне, дар интихоби касб мустақил бошанд.

Башир Усмон, “ҶТ”