Дар шароити мураккаб ва тағйиру таҳаввулоти вазъи сиёсии ҷаҳони муосир, ки дар пай хатари аз байн рафтани давлату халқиятҳо ва забону фарҳангҳоро дорад, мавзуи ватандӯстӣ, алалхусус, тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, аҳаммияти басо муҳим касб намудааст.

Давлату Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон бо мақсади баланд бардоштани ҳисси ватандӯстиву ватанпарастӣ ва худшиносиву худогоҳии шаҳрвандон тадбирҳои заруриро роҳандозӣ менамоянд. Махсусан, Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ – Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи паёмҳояшон ба Маҷлиси Олӣ пайваста ба масъалаи ватандӯстӣ таваҷҷуҳ зоҳир мекунанд. Президенти мамлакат дар Паём ба Маҷлиси Олӣ аз 23 декабри соли 2022 таъкид доштанд: “Мо бояд ватандӯсту ватанпараст бошем ва ҳаргиз фаромӯш насозем, ки эҳсоси гарми ватандӯстӣ ва ҳисси баланди миллӣ омили асоситарин ва роҳи муҳимтарини рушди давлат ва ҷомеа мебошад. Яъне ҳар яки мо бояд минбаъд низ мафҳумҳои “ватандӯстӣ” ва “рушд”-ро шиори кору фаъолияти ҳаррӯзаи худ қарор диҳем”.

Дар мамлакат ба хотири ташаккули тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон заминаҳои ҳуқуқӣ фароҳам оварда шудаанд. Чунончи, бо қарорҳои Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон “Консепсияи миллии тарбия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон” (соли 2006), “Барномаи тарбияи ҳарбӣ-ватанпарастӣ ва рушди намудҳои варзиши ҳарбӣ-амалӣ дар байни наврасону ҷавонони синни тодаъватӣ ва даъватии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2012-2015” (соли 2012), “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонони Тоҷикистон барои солҳои 2018-2022” (соли 2018), “Барномаи давлатии тарбияи ватандӯстӣ, эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонони Тоҷикистон барои солҳои 2023-2027” (соли 2022) ва ҳуҷҷатҳои банақшагирии стратегии дигар тасдиқ шудаанд, ки ҷиҳати баланд бардоштани эҳсоси ватандӯстии шаҳрвандон, ҳисси садоқат ба Ватан ва таҳкими ҳувияти миллии ҷавонон равона гардидаанд.

Ҳамчунин, санади қонунгузории махсус ва ягона, ки ҳадаф, принсипҳо ва самтҳои тарбияи ватандӯстӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон, асосҳои ҳуқуқӣ ва ташкилии онро муқаррар карда, муносибатҳои вобаста ба ташкили заминаҳои ҳуқуқӣ, иҷтимоӣ, иқтисодӣ, ташкилӣ, таъмин ва танзими фаъолиятро дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон муайян менамояд, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” мебошад.

Ин Қонун бо истифода аз ҳуқуқи ташаббуси қонунгузорӣ аз ҷониби Раиси Маҷлиси миллии Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Рустами Эмомалӣ пешниҳод гардида, аз тарафи парлумони мамлакат қабулу ҷонибдорӣ гардид ва 24 декабри соли 2022 аз тарафи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба имзо расид. Он аз муқаддима, 5 боб ва 21 модда иборат мебошад.

Дар шароити равандҳои пуртуғёни ҷаҳонишавӣ ташаккули тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон ва таҳкиму тақвияти худшиносиву худогоҳии миллӣ ҳамчун омили асосии мустаҳкамии пояҳои давлатдорӣ маҳсуб мешавад.

Воқеан, Рустами Эмомалӣ ҳамчун сиёсатмадори ватандӯсту дурандеш ва ботадбиру бофазилат эҳсос намуд, ки дар раванди ҷаҳонишавӣ таҳдиду хатарҳо ба ин ё он давлат, новобаста аз дараҷаи рушду тараққиёт ҷой дорад ва пешгириву рафъи ин таҳдиду хатарҳо, пеш аз ҳама, тавассути ташаккули тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон имконпазир мебошад.

Ҳақиқати собитшуда аст, ки дар ҷаҳони муосир терроризму экстремизм ҳамчун зуҳуроти номатлубу зишт ва пурдаҳшату хатарафзо ба ҷомеаи ҷаҳонӣ, сулҳу субот, амнияти давлатҳо ва рушди устувори онҳо таҳдид менамояд. Ба созмону ташкилотҳои террористӣ ва экстремистӣ бештар ноболиғону ҷавонон, ки аз табақаҳои осебпазири ҷомеа мебошанд, ҷалб карда мешаванд, ки хеле нигаронкунанда аст. Сабабҳои асосии ба ин гурӯҳҳо пайвастани ноболиғон ва ҷавонон паст будани маърифати ҳуқуқӣ ва динӣ, аз таълиму тарбия дур монданашон, ҷой доштани камбудиҳои ҷиддӣ дар таълиму тарбия ва назорати онҳо дар оила мебошанд.

Аз ин лиҳоз, қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” дар вазъияти мураккаби авзои сиёсии ҷаҳон барои кишвар муҳим ва талаби замон буда, барои тарбияи шаҳрвандон, хусусан ҷавонон, дар руҳияи муносибати ватандӯстона ба ҷомеа ва давлат дар заминаи фаъолияти баланди ҷамъиятӣ, масъулияти шаҳрвандӣ, омодагӣ ва қобилияти хизмат ба Ватан, ҳифзу таъмини манфиатҳои ҳаётан муҳим ва рушди устувори давлат мусоидат мекунад.
Дар асоси моддаи 1, Қонуни зикргардида ватандӯстӣ ҳамчун муҳаббати шахс ба Ватан, сарзамин ва халқ, ҳифз намудан аз душман ва ба манфиати онҳо содиқона хизмат кардан, маънидод шудааст.

Аз ин муқаррароти қонун метавон хулоса кард, ки ватандӯстӣ ин меҳру муҳаббати шахс ба Ватан ва ҳифзи он, ҳимояи манфиатҳои давлату ҷомеа, содиқонаву софдилона хизмат кардан ба халқу Ватан, озодӣ ва ҳуқуқи шахсро гиромӣ доштан, риояи қонунҳо, эҳтиром ба муқаддасоти миллӣ ва рамзҳои давлатӣ мебошад.

Дар воқеъ, Тоҷикистони азизу маҳбуб Ватани ҳар як тоҷику тоҷикистонӣ мебошад. Мо бояд ватанамонро ҳамчун модари худ дӯст дорем, сулҳу оромии онро чун гавҳараки чашм ҳифз намоем, ба қадраш бирасем ва барои дифоъ аз ин сарзамини аҷдодӣ ҳамеша омода ва ҳушёру зирак бошем.

Тарбияи ватандӯстӣ аз мафҳумҳои асосии дигарест, ки дар моддаи 1 Қонуни зикр-гардида пешбинӣ шудааст. Мувофиқи он тарбияи ватандӯстӣ ҳамчун фаъолияти мураттаб ва мақсадноки мақомоти ҳокимияти давлатӣ, худидоракунии шаҳрак ва деҳот, ташкилотҳо (иттиҳодияҳо)-и ҷамъиятӣ, оила ва шаҳрвандон, ки барои ташаккули дарки баланди ватандӯстӣ дар тафаккури шаҳрвандон, ҳисси садоқат ба Ватан, омода будан ба адои қарзи шаҳрвандию уҳдадориҳои конститутсионӣ барои ҳимояи манфиатҳои Ватан нигаронда шудааст, маънидод гардидааст.

Аз мафҳуми зикршуда, метавон муҳиммияти масъалаи тарбияи ватандӯстиро дарк намуд, зеро ин талаботи қонун аз мақомоти ҳокимияти давлатӣ, яъне ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ, инчунин, дигар мақомоти давлатӣ, ташкилотҳо (иттиҳодияҳо)-и ҷамъиятӣ, оила ва шаҳрвандон тақозо менамояд, ки дар тарбияи ватандӯстӣ иштирок намоянд. Биноан, субъектҳои зикргардидаро зарур аст, ки дар самти тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон фаъол бошанд.

Ҳар як санади қонунгузорӣ ва санади меъёрии ҳуқуқии дигар мақсад ва вазифаҳои худро дорад. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” низ мақсад ва вазифаҳои тарбияи ватандӯстии шаҳрвандонро муқаррар намудааст.

Чунончи, тибқи моддаи 3 -и ин Қонун ташаккул додани айнияти шаҳрвандӣ, сифатҳои баланди ахлоқӣ, ҳувияти миллӣ, тафаккур ва ҳисси ватандӯстӣ дар ниҳоди шаҳрвандон, ҳамчун арзишҳои муҳимми иҷтимоӣ ва маънавию ахлоқӣ тақвият додани заминаҳои ҳисси шаҳрвандӣ ва ватандӯстӣ дар ҷомеа, ташаккул ва рушди сифатҳои неки шаҳрвандӣ-иҷтимоии насли наврас ва қобилияти аз ҷониби онҳо зоҳир намудани ин сифатҳо дар раванди бунёдкориҳо ба нафъи ҷомеа ва давлат, аз ҷумла дар намудҳои фаъолияте, ки ба таъмини амнияти онҳо алоқаманданд, тарбияи эҳтиром ба қонун, меъёрҳои ҳаёти ҷамъиятӣ, ҳисси масъулияти иҷтимоӣ ҳамчун сифатҳои муҳимми шахс, ки дар ғамхорӣ ба некуаҳволии кишвари худ, таҳким ва ҳифзи он зоҳир мегарданд, тарбияи меҳнатдӯстӣ ҳамчун арзиши муҳимми зиндагӣ, майли ба манфиати ҷомеа ва давлат меҳнат кардан, аз ҷумлаи мақсад ва вазифаҳои асосии тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон маҳсуб меёбад.

Моддаи 6 Қонуни мазкур ба салоҳияти Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар самти амалисозии сиёсати давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон бахшида шуда, пешбурди сиёсати давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, муайян намудани мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, тасдиқи дурнамо, консепсия, стратегия ва барномаҳои давлатии тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, ташаккул додани заминаи меъёрию ҳуқуқии тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон аз ҷумлаи салоҳияти Ҳукумати мамлакат мебошанд.

Бо мақсади иҷрои муқаррароти дахлдори моддаи 6 Қонуни зикршуда, қарори Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 29 майи соли 2023 ба тасвиб расид, ки тибқи он Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон муайян карда шуд.

Моддаи 7 Қонун ваколатҳои мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандонро муқаррар намудааст. Тибқи он мақоми ваколатдори давлатӣ дар доираи ваколатҳояш сиёсати давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандонро татбиқ мекунад, лоиҳаи консепсияҳо, стратегияҳо, барномаҳо, санадҳои меъёрии ҳуқуқии соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандонро таҳия ва барои баррасӣ ба Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон пешниҳод менамояд, тартиби ташкили феҳристи иттиҳодияҳои ҷамъиятӣ, ки дар татбиқи барномаҳои идоравии тарбияи ватандӯстӣ иштирок мекунанд ва аз дастгирии давлатӣ бархӯрдоранд ва воҳиди сохторӣ, ки масъалаҳои тарбияи ватандӯстиро ба зимма дорад, муайян мекунад, ҳамоҳангсози фаъолияти субъектҳои тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон мебошад, инчунин, ваколатҳои дигареро, ки Қонуни мазкур ва қонунгузории дигари мамлакат пешбинӣ намудаанд, амалӣ менамояд.

Тавре аз таҳлили моддаи мазкур маълум гардид, қонун ба мақоми ваколатдори давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон вазифаҳои муҳимро вогузор намудааст. Ҷиҳати иҷрои муқаррароти дахлдори моддаи 7 Қонун соли 2024 дар сохтори Кумитаи кор бо ҷавонон ва варзиши назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон раёсати тарбияи ватандӯстӣ ва бахшҳои он дар вилоятҳо ва шаҳри Душанбе таъсис дода шуданд.

Бинобар ин, мақоми ваколатдори давлатиро, ки масъулияти бузургро бар дӯш дорад, мебояд корро дар самти зикршуда ҷоннок намуда, дар ташаккули тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, бахусус, ҷавонон саҳми бевосита гузорад.

Ҳамин тариқ, Қонуни мазкур принсипҳо ва самтҳои асосии сиёсати давлатӣ дар соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, танзими ҳуқуқии муносибатҳо дар ин соҳа, низоми тарбияи ватандӯстӣ ва таъмини иттилоотӣ-таҳлилии он, таъмини илмӣ ва таълимию методии тарбияи ватандӯстӣ, таъмини меъёрию ҳуқуқии фаъолият дар ин соҳа, таъмини ташкилию методӣ ва идоракунии низоми тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон, омода намудан, бозомӯзӣ ва такмили ихтисоси кадрҳо барои низоми тарбияи ватандӯстӣ, таъмини молиявӣ-иқтисодии тарбияи ватандӯстӣ, амалигардонии танзими давлатӣ ва идоракунӣ дар соҳаи сиёсати давлатӣ оид ба тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон ва ғайраро танзим намудааст.

Таҳаввулоте, ки имрӯзҳо дар минтақа ва ҷаҳон рух дода истодаанд, зарурати қабули Қонуни мазкурро собит менамояд, яъне дар ин маҷрои пурталотум ин Қонун аз ҳар як шаҳрванди баору номуси кишвар тақозо менамояд, ки қабл аз ҳама, ватандӯст бошад ва барои рушду пешрафти ин сарзамини биҳиштосо беш аз пеш саъю талош варзад. Ҳамзамон, ин Қонун шаҳрвандонро ба сарҷамъиву муттаҳидӣ ва сулҳу ваҳдат, ки ҳамчун омили асосии рушди давлат маҳсуб меёбанд, талқин менамояд.

Мо – шаҳрвандони мамлакат, хусусан ҷавонон, бояд Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон”-ро мавриди омӯзиши амиқ қарор дода, меъёру муқаррароти онро ба таври ҳамешагӣ сармашқи кору фаъолияти ҳаррӯзаи худ қарор бидиҳем.

Қонуни мазкур аз мазмуну моҳияти баланд бархӯрдор буда, зарур аст, ки шарҳу тавзеҳи он дар байни аҳли ҷомеа аз ҷониби олимон ва мутахассисони ҳирфаӣ ба роҳ монда шавад, зеро баъзан тавассути воситаҳои ахбори омма, хусусан шабакаҳои иҷтимоӣ, мушоҳида мешавад, ки мазмуну моҳияти онро ҷавонони камтаҷриба ва мутахассисони ғайрикасбӣ шарҳ медиҳанд, ки чунин ҳолат дар маҷмуъ, боиси душворфаҳм шудани мазмуну муҳтавои қонун ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии соҳаи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон миёни қишрҳои гуногуни ҷомеа мегарданд.

Тули беш аз ду даҳсола аст, ки Тоҷикистони соҳибистиқлол бо ташаббусҳои сатҳи ҷаҳонии худ дар арсаи байналмилалӣ шинохта шуда, эътибору нуфуз ва эҳтиромаш баланд гардидааст. Зеро ташаббусҳои байналмилалии Ҷумҳурии Тоҷикистон вобаста ба масъалаҳои обу иқлим, фарҳанг, маърифати ҳуқуқӣ ва масоили дигар, дар умум, барои ҳифз ва пешрафти ҳуқуқи инсон равона шудаанд.

Бо мақсади ташаккули тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон манзур намудани боз як қатор таклифу пешниҳодҳои дигарро низ мувофиқи мақсад мешуморем:

- ба роҳ мондани омӯзиши ҳатмии Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” дар барномаҳои муассисаҳои таълимӣ;
- омӯзиши Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи тарбияи ватандӯстии шаҳрвандон” ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии самти мазкур дар хонишҳои идоравии мақомоти ҳокимияти давлатӣ, вазорату идораҳо, мақомоти иҷроияи ҳокимияти давлатӣ, корхона, муассса ва ташкилотҳои дигар;
- матраҳ гардидани мавзуи ватандӯстӣ ҳангоми таҷлили ҷашнҳои миллӣ ва идҳои дигар, аз қабили Рӯзи Қувваҳои Мусаллаҳ, Рӯзи ваҳдати миллӣ, Рӯзи Истиқлолияти давлатӣ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, идҳои касбӣ ва ғайраҳо, ки бо гузаронидани конференсия, мизҳои мудаввар ва чорабиниҳои дигари иттилоотӣ таҷлил карда мешаванд;
- баланд бардоштани ҳисси ватандӯстии тоҷикони бурунмарзӣ, то дар дилхоҳ ҳолат ҳозир бошанд, ки аз сарзамини аҷдодии худ дифоъ намоянд;
- шуруъ намудани масаъалаи баланд бардоштани ҳисси ватандӯстӣ аз муассисаҳои таҳсилоти томактабӣ;
- ба роҳ мондани фанни алоҳида зери номи “тарбияи ватандӯстӣ” дар муассисаҳои таҳсилоти умумӣ ва олии касбӣ;
- зимни ироаи Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи самтҳои асосии сиёсати дохилӣ ва хориҷии ҷумҳурӣ”, ки қарор аст, чун анъана моҳи декабри соли ҷорӣ ироа гардад, матраҳ шудани масъалаи эълон гардидани солҳои 2027-2031 дар мамлакат ҳамчун “Солҳои тарбияи ватандӯстӣ”.

Фирӯз САЙНОЗИМЗОДА, сардори
шуъбаи байналмилалӣ, иттилоотӣ,
таҳлилӣ ва ташкилии дастгоҳи
Ваколатдор оид ба ҳуқуқи инсон дар Ҷумҳурии Тоҷикистон