Дар таърихи давлатдории тоҷикон шахсият ва абармардони сиёсӣ, кордону бомаърифат ва муваффақ фаъолият бурда, барои пешрафту шукуфоӣ, бақои миллат, ҳастӣ ва ҷони худро фидо намудаанд, ки баъди гузашти вақт ва марҳилаи муайян кору амали неки онҳо ҳеҷ вақт зудуда намешавад.

Ин қабил шахсиятҳо барои роҳнамоӣ, тарбия намудани насли наврас ва таҳкиму тақвияти худшиносии миллӣ камари ҳиммат баста, корномаи ин қабил афроди номӣ абадан дар саҳифаҳои таърих сабт шудаанд.
Давраи Истиқлоли давлатӣ барои эҳёи миллӣ, омӯзиши корномаи шахсиятҳои сиёсӣ, таърихӣ, фарҳангию илмӣ саҳифаҳои навро боз намуда, дар таърихнигории ватанӣ кору амали ин қабил шахсиятҳо мавриди таҳқиқу баррасӣ қарор гирифтаанд.
Ҳамаи ин ибтикорот аз ҷониби Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оғоз гардида, барои тақвияту таҳкими худшиносию худогоҳии миллии Тоҷикистон ва насли ҷавони имрӯз ба фаъолияту корномаи абармардони миллат арҷгузорӣ намуда, номи неки онҳоро аз нав бо ҳарфҳои калон сабт менамоянд.
Ин амал чанд омили муҳими таърихию фарҳангиро мемонад, ки аз нуктаҳои зерин иборат аст:
1. Абадӣ гардонидани ном, кору пайкор ва хизматҳои шоистаи фарзонафарзандони миллат барои имрӯзу фардо.
2. Тақвияту таҳкими ҳисси ҷаҳонбинии оянда дар мисоли корномаи афродҳои таърихию фарҳангӣ барои тарбияи насли наврас.
3. Бедор кардани ҳисси ватандӯстӣ, худшиносӣ, худогоҳии миллӣ ва ҳуввияти тоҷикӣ дар замони муосир.
4. Эҳёи анъанаҳои давлатдорӣ, корнамоии шахсиятҳои таърихӣ, барои пайванди фарҳангу тамаддуни давраҳои таърихӣ.
5. Гиромидошти шахсиятҳои таърихӣ ва инсонмеҳварӣ барои сохтани шахсиятҳои идеалӣ дар замони муосир дар мисоли онҳо.
Аз ин лиҳоз, чунин нуктаҳо метавонанд хеле зиёд ҷанбаҳои мухталифи гиромидошти афродҳои номии тоҷиконро дар дарозои таърих ном бурд, ки Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар замони Истиқлоли давлатӣ ба онҳо арҷгузорӣ намуда истодаанд.
Дар замони қадим корномаҳои Шераки шердил, Спитамени ҷасур, Давештичи нотарс, Муқаннаъи озодихоҳ барои халқу ватани азизи худ корномаҳои зиёд намудаанд. Куруши бузург, Дорои Кабир, Исмоили Сомонӣ барои давлатсозии худ ва истиқлоли давлат кӯшишҳо намуда, барои ободии мамлакати худ, рушди ҷомеа, ҳаёти иқтисодию фарҳангӣ хизматҳои бесобиқа кардаанд.
Давраи минбаъдаи таърихи халқи тоҷик низ абармардони сиёсиву илмию фарҳангиро дар ёд дорад, ки саҳму хидматҳои онҳо дар рушду камолоти таъриху тамаддуни ҷаҳонӣ алоҳида арзёбӣ карда мешавад.
Давраи нав ва муосири Тоҷикистон замони тақдирсоз барои давлату миллат саҳифаи муҳим ба ҳисоб меравад. Дар ибтидои асри ХХ барои ташкили давлати тоҷикон талошҳои фарзонафарзандони миллат, аз қабили Садриддин Айнӣ, Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур, Аббос Алиев, Нисор Муҳаммад хеле муҳим буда, бо кӯшишҳои онҳо дар раванди баргузории тақсимбандии марзӣ-маъмурии миллӣ барои таъсисёбии Тоҷикистони шуравӣ аҳаммияти таърихӣ дорад. Вале саҳму хизматҳои онҳоро дар роҳи бунёдкориву созандагӣ душманони миллат онҳоро ба ҷурми миллатгароӣ ба таъқиботи сиёсӣ марбут дониста, соли 1937 се нафар фарзонафарзандони миллат - Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад кушта мешаванд.
Дар солҳои 50-уми асри ХХ айбномаи онҳо сафед карда шуда, доир ба фаъолияти ҳизбию сиёсии онҳо асару мақолаҳои зиёд интишор мешаванд. Маҳз замони Истиқлоли давлатӣ барои гиромиошти кору пайкори онҳо иқдомҳои арзишманд қабул карда мешаванд. Аз ҷумла, ба ду нафар ҷонфидоёни Ватан Нусратулло Махсум ва Шириншоҳ Шоҳтемур дар таърихи 27-уми июни соли 2006 бахшида ба Рӯзи Ваҳдати миллӣ унвони олии мамлакат – Қаҳрамони Тоҷикистон дода мешавад. Ба номи онҳо мактаби олӣ, пули миллӣ, кӯчаҳои шаҳру ноҳияҳои Тоҷикистон номгузорӣ карда мешаванд.
Санаи 19-уми майи соли 2026 ба ташаббусу ибтикороти Пешвои муаззами миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон боз як амали хайр нисбати ин фарзонафарзандони миллат – Нусратулло Махсум, Шириншоҳ Шоҳтемур ва Нисор Муҳаммад амалӣ карда шуд. Аз ҷумла, як каф хоки қабри онҳо ба Ватан оварда шуда, дар оромгоҳи Лучоби шаҳри Душанбе гузошта мешавад. Доир ба оварда шудани хоки мазори қаҳрамонону фидоиёни миллат аз ҷониби Сарвари мамалакат ду нуктаро мехоҳем манзур намоем:
Аввалан, гиромидошти хотираи неки ин абармардони миллат ва охирати онҳо бо хоки Ватан пайваст.
Сониян, амали наҷиби Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон на танҳо хотираи таърихиро эҳё мекунад, балки таҳкими ҳисси ватандӯстӣ, худшиносӣ ва арзишҳои миллӣ дар ҷомеаи муосирро таъмин месозад.

САИДҚУЛ МАҲКАМОВ, номзади илмҳои таърих, муовини декан оид ба илм ва инноватсияи факултети таърих ва ҳуқуқи Муассисаи давлатии таълимии «Донишгоҳи давлатии Хуҷанд ба номи академик Бобоҷон Ғафуров»