ҶОМЕА
Сешанбе 23 Июн 2026 04:16
Дар таърихи футболи тоҷик номҳое ҳастанд, ки танҳо ба ҳайси бозигар ё мураббӣ ёд намешаванд, балки онҳо ба як давра, як мактаб ва ҳатто як руҳияи том табдил меёбанд. Номи Владимир Ғуломҳайдаров аз ҳамин зумра аст.
Ӯро солҳои дароз бо як лақаби пурмаъно мешинохтанд, “Пелеи тоҷик”. Ин танҳо як ташбеҳ ба нобиғаи футболи Бразилия набуд. Онҳое, ки бозии ӯро дидаанд, мегӯянд Ғуломҳайдаров дар майдон футболро на танҳо мебозид, ӯ онро меофарид. Ҳаракатҳояш сабук, фикраш тез, техникааш нодир ва диди майдонаш ҳайратангез буд. Ӯ аз ҳамон футболбозоне буд, ки пеш аз расидани тӯб, аллакай медонист бозии навбатӣ чӣ гуна идома меёбад.
Мутаассифона, санаи 15 июни соли ҷорӣ хабари даргузашти ин нобиғаи футболи тоҷик хотири мухлисонашро дар гирдоби ғаму ғусса ғӯтавар сохт. Дар синни 80-солагӣ, дар шаҳри Маскав дили Ғуломҳайдаров яке аз бузургтарин фарзандони футболи тоҷик аз тапидан бозмонд. Аммо номи ӯ дар хотираи футбол то абад боқӣ хоҳад монд.
АЗ КӮЧАҲОИ ДУШАНБЕ ТО ПИРОҲАНИ СССР
Владимир Ғуломҳайдаров 26 феврали соли 1946 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди футболи тоҷик буд, на ситорае воридшуда аз берун ва истеъдоде, ки маҳз аз замини Тоҷикистон рӯида буд.
Аввалин қадамҳои ҷиддиаш дар футбол аз дастаи “Энергетик” оғоз шуданд бошгоҳе, ки баъдтар бо номи афсонавии “Помир Душанбе” маъруф гардид. Маҳз дар ҳамин ҷо истеъдоди ҷавони нимҳимоятгар пурра такмил ёфт.
Бисёр касон ӯро ҳамчун мағзи тафаккури “Помир” мешинохтанд. Ӯ метавонист бозиро аз марказ идора кунад, суръатро тағйир диҳад, ҳамларо созмон диҳад ва бо як паси дақиқ сади ҳимояро бишканад.
Дар ҳайати “Помир” ӯ 241 бозӣ анҷом дода, 30 гол ба самар расонидааст, оморе, ки барои нимҳимоятгар бисёр назаррас аст. Аммо рақамҳо танҳо қисме аз ҳақиқатанд. Таъсири ӯ ба бозӣ аз рақам болотар буд.
АВВАЛИН ТОҶИК ДАР ТИМИ ОЛИМПИИ СССР
Соли 1968 дар зиндагии варзишии Владимир Ғуломҳайдаров ва ҳамзамон дар таърихи футболи тоҷик рӯйдоди бесобиқае иттифоқ афтод, чун ӯ аввалин футболбозе аз Тоҷикистон гардид, ки ба ҳайати тими мунтахаби олимпии СССР даъват шуд.
Дар он давра роҳ ёфтан ба ҳайати мунтахаби Иттиҳоди Шуравӣ барои ҳар футболбоз орзуи бузург буд. СССР яке аз абарқудратҳои футболи ҷаҳон ба ҳисоб мерафт. Клубҳои Маскав, Киев, Тифлис ва дигар марказҳои бузурги футбол даҳҳо бозигарони сатҳи ҷаҳонӣ тарбия мекарданд. Рақобат барои ҳар ҷой дар ҳайат он қадар шадид буд, ки ҳатто ситораҳои маъруф на ҳамеша даъват мешуданд.
Дар чунин фазо даъвати як футболбоз аз Душанбе воқеаи фавқулода арзёбӣ мешуд. Барои бисёриҳо Тоҷикистон он замон як кишвари дур аз футболи шуравӣ маҳсуб меёфт ва кам касе бовар дошт, ки бозигаре аз “Помир Душанбе” метавонад таваҷҷуҳи ситоди мураббиёни мунтахаби СССР-ро ҷалб кунад. Аммо истеъдоди Владимир Ғуломҳайдаров ҳамаи ин тасаввуротро тағйир дод.
Ӯ ҳамчун нимҳимоятгар бо хусусиятҳое фарқ мекард, ки дар футболи сатҳи олӣ бисёр қадр мешуданд: диди аъло дар майдон, тафаккури тактикӣ, қобилияти пешбинӣ кардани идомаи лаҳза ва техникаи нозук дар кор бо тӯб. Ғуломҳайдаров аз ҷумлаи он футболбозоне буд, ки бозиро танҳо пайравӣ намекард, ӯ ҷараёни онро идора менамуд. Маҳз ҳамин сифатҳо боис шуданд, ки мураббиёни шуравӣ ӯро ба ҳайати олимпӣ ҷалб намоянд.
Дар тули ду сол ӯ бо пироҳани сурхи СССР, ки бар синааш ҳарфҳои машҳури “СССР” нақш баста буданд, таҳти роҳбарии мураббиёни шинохта, аз ҷумла, Гавриил Качалин ва баъдан Николай Гуляев тамрин ва бозӣ кард. Ин мактаби бузурги футболе буд, ки на ҳар варзишгарро таълим медод.
Ғуломҳайдаров дар ҳайати тими олимпии СССР 8 бозӣ анҷом дода, 3 гол ба самар расонд. Аммо арзиши ҳузури ӯ танҳо дар омор набуд. Ӯ ба майдон ҳамчун намояндаи тамоми футболи тоҷик мебаромад. Ҳар бозии ӯ, ҳар паси дақиқ ва ҳар ҳаракати зебояш исбот мекард, ки мактаби футболи Тоҷикистон низ метавонад ситораҳои сатҳи умумииттифоқӣ ба воя расонад.
Бозӣ кардан паҳлу ба паҳлу бо устураҳои футбол барои ӯ таҷрибаи нодир буд. Ӯ бо чеҳраҳои машҳуре чун Эдуард Стрелтсов ва Игор Нетто ҳамдаста буд - бозигароне, ки номашон дар таърихи футболи ҷаҳон сабт шудааст. Барои футболбозе аз Душанбе ин танҳо як комёбӣ набуд, ин шикастани деворе буд, ки миёни марказ ва ҷумҳуриҳои канорӣ вуҷуд дошт.
Ҳузури Владимир Ғуломҳайдаров дар тими олимпии СССР таъсири рамзии бузург низ дошт. Ӯ барои садҳо навраси тоҷик намуна гардид. Баъди ӯ бисёре аз ҷавонон ба майдон бо орзуи нав қадам гузоштанд: агар як тоҷик тавониста бошад ба пироҳани СССР шарафёб шавад, пас ин роҳ барои дигарон ҳам боз аст.
Маҳз аз ҳамин ҷост, ки даъвати ӯ ба тими олимпии СССР танҳо як дастоварди шахсӣ набуд, балки он як пирӯзии таърихии тамоми футболи тоҷик ба шумор мерафт. Владимир Ғуломҳайдаров аввалин шуд, то ба дигарон роҳ нишон диҳад. Ӯ исбот кард, ки истеъдод ҷуғрофия надорад ва ситора метавонад аз ҳар гӯшаи ҷаҳон тулӯъ кунад.
МАРДЕ, КИ БАРОИ ФУТБОЛ ЗЕРИ ТЕҒИ ҶАРРОҲ РАФТ
Қиссае ҳаст, ки беҳтар аз ҳар таъриф шахсияти ӯро нишон медиҳад.
Соли 1965 мураббии машҳур Александр Севидов мехост ӯро ба “Динамо Минск” барад. Аммо монеаҳои бюрократӣ пеш омаданд.
Барои нигоҳ доштани имкони гузариш ҳатто пешниҳод шуд, ки ӯ амалиёти ҷарроҳии аппендикс анҷом диҳад, то расман дар лагери тамринӣ бимонад.
Владимир розӣ шуд. Ин танҳо як ҳодисаи ғайриодӣ нест. Ин нишон медиҳад, ки ӯ то куҷо барои футболи сарзаминаш ғамхору вафодор буд.
Мураббӣ баъдтар гуфта буд, ки ин мард барои футбол ба ҳама чиз омодааст, ҳатто зери корд рафтан. Ин ҷумла беҳтарин тавсифи Владимир Ғуломҳайдаров аст.
ПЕНАЛТИЗАНИ БОЭЪТИМОДИ “ПОМИР”
Солҳои 1972–1977 ӯ зарбазани асосии пеналтии “Помир” буд. Дар футбол на ҳар бозигар ҳаққи задани пеналтиро мегирад. Онро одатан ба касе медиҳанд, ки ҳам техникаи баланд ва ҳам асаби оҳанин дорад.
Ғуломҳайдаров ҳамин гуна буд. Ӯ ҳамчунин муаллифи аввалин хет-трик дар таърихи “Помир” ба шумор меравад, рекорде, ки номи ӯро дар таърихи даста ҷовидона кард.
АЗ БОЗИГАР ТО МУРАББӢ
Ҳар ситораи футбол наметавонад мураббии хуб шавад. Аммо Ғуломҳайдаров тавонист. Пас аз анҷоми фаъолияти бозигарӣ соли 1978 ба кори мураббигӣ гузашт. Ӯ Донишкадаи олии мураббиёнро хатм карда, ба парвариши насли нав оғоз кард.
Соли 1980 таҳти роҳбарии ӯ мунтахаби ҷавонони Тоҷикистон дар мусобиқаи умумииттифоқии “Переправа” қаҳрамон шуд.
Ин яке аз баландтарин дастовардҳои футболи ҷавонони Тоҷикистон дар давраи шуравӣ ба ҳисоб мерафт.
Соли 1994 бошад, Ғуломҳайдаров сармураббии тими миллии футболи Тоҷикистон таъин шуд.
Дар он солҳое, ки оташи ҷанг дар кишвар аланга мезад, кор кардан бисёр душвор буд. Ҷанги шаҳрвандӣ кишварро фаро гирифта, инфрасохтори варзишӣ низ осеби ҷиддӣ дида буд. Дастаҳо бо мушкилоти молиявӣ рӯ ба рӯ буданд, бисёр бозигарон кишварро тарк мекарданд.
Дар чунин шароит нигоҳ доштани футбол худ як қаҳрамонӣ буд. Ғуломҳайдаров кӯшиш кард сутунҳои асосии футболро ҳифз намояд. Ӯ медонист, ки агар риштаи футбол канда шавад, барқарор кардани он солҳои зиёдро талаб мекунад. Ҳамин тавр, ин марди ба футболи меҳан содиқ дар солҳои душвор футболи тоҷикро нагузошт аз ҳам пошад ва онро то ором шудани вазъият зинда нигоҳ дошт.
Дар миёнаҳои солҳои 90 Ғуломҳайдаров ба Қазоқистон кӯчид. Он ҷо дар чанд даста фаъолият кард: “Қайрат”, “Тараз”, “Жетису” ва дигар дастаҳо.
Аммо ҳар куҷо ки буд, як чизро бо худ мебурд - мактаби футболи тоҷикро ва ҳамин тавр ӯ дониш, таҷриба ва ҷаҳонбинии худро ба даҳҳо бозигари ҷавон интиқол медод.
МЕРОСИ ҒУЛОМҲАЙДАРОВ
Дар бораи баъзе футболбозон мегӯянд, онҳо голи зиёд заданд. Дар бораи баъзеи дигар мегӯянд, онҳо ҷом бурданд. Аммо дар бораи Владимир Ғуломҳайдаров метавон гуфт: ӯ мактаб сохт.
Ӯ исбот кард, ки футболбози тоҷик метавонад дар баландтарин сатҳи футболи шуравӣ бозӣ кунад. Исбот кард, ки истеъдод сарҳад намешиносад. Исбот кард, ки агар меҳнат, ирода ва муҳаббат ба бозӣ бошад, Тоҷикистон ҳам метавонад ситораи футбол ба ҷаҳон диҳад.
Имрӯз насли ҷавон шояд ӯро дар майдон надида бошад. Аммо ҳар боре, ки аз таърихи футболи тоҷик сухан меравад, номи ӯ ҳатман садо медиҳад.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Ӯро солҳои дароз бо як лақаби пурмаъно мешинохтанд, “Пелеи тоҷик”. Ин танҳо як ташбеҳ ба нобиғаи футболи Бразилия набуд. Онҳое, ки бозии ӯро дидаанд, мегӯянд Ғуломҳайдаров дар майдон футболро на танҳо мебозид, ӯ онро меофарид. Ҳаракатҳояш сабук, фикраш тез, техникааш нодир ва диди майдонаш ҳайратангез буд. Ӯ аз ҳамон футболбозоне буд, ки пеш аз расидани тӯб, аллакай медонист бозии навбатӣ чӣ гуна идома меёбад.
Мутаассифона, санаи 15 июни соли ҷорӣ хабари даргузашти ин нобиғаи футболи тоҷик хотири мухлисонашро дар гирдоби ғаму ғусса ғӯтавар сохт. Дар синни 80-солагӣ, дар шаҳри Маскав дили Ғуломҳайдаров яке аз бузургтарин фарзандони футболи тоҷик аз тапидан бозмонд. Аммо номи ӯ дар хотираи футбол то абад боқӣ хоҳад монд.
АЗ КӮЧАҲОИ ДУШАНБЕ ТО ПИРОҲАНИ СССР
Владимир Ғуломҳайдаров 26 феврали соли 1946 дар шаҳри Душанбе ба дунё омадааст. Ӯ фарзанди футболи тоҷик буд, на ситорае воридшуда аз берун ва истеъдоде, ки маҳз аз замини Тоҷикистон рӯида буд.
Аввалин қадамҳои ҷиддиаш дар футбол аз дастаи “Энергетик” оғоз шуданд бошгоҳе, ки баъдтар бо номи афсонавии “Помир Душанбе” маъруф гардид. Маҳз дар ҳамин ҷо истеъдоди ҷавони нимҳимоятгар пурра такмил ёфт.
Бисёр касон ӯро ҳамчун мағзи тафаккури “Помир” мешинохтанд. Ӯ метавонист бозиро аз марказ идора кунад, суръатро тағйир диҳад, ҳамларо созмон диҳад ва бо як паси дақиқ сади ҳимояро бишканад.
Дар ҳайати “Помир” ӯ 241 бозӣ анҷом дода, 30 гол ба самар расонидааст, оморе, ки барои нимҳимоятгар бисёр назаррас аст. Аммо рақамҳо танҳо қисме аз ҳақиқатанд. Таъсири ӯ ба бозӣ аз рақам болотар буд.
АВВАЛИН ТОҶИК ДАР ТИМИ ОЛИМПИИ СССР
Соли 1968 дар зиндагии варзишии Владимир Ғуломҳайдаров ва ҳамзамон дар таърихи футболи тоҷик рӯйдоди бесобиқае иттифоқ афтод, чун ӯ аввалин футболбозе аз Тоҷикистон гардид, ки ба ҳайати тими мунтахаби олимпии СССР даъват шуд.
Дар он давра роҳ ёфтан ба ҳайати мунтахаби Иттиҳоди Шуравӣ барои ҳар футболбоз орзуи бузург буд. СССР яке аз абарқудратҳои футболи ҷаҳон ба ҳисоб мерафт. Клубҳои Маскав, Киев, Тифлис ва дигар марказҳои бузурги футбол даҳҳо бозигарони сатҳи ҷаҳонӣ тарбия мекарданд. Рақобат барои ҳар ҷой дар ҳайат он қадар шадид буд, ки ҳатто ситораҳои маъруф на ҳамеша даъват мешуданд.
Дар чунин фазо даъвати як футболбоз аз Душанбе воқеаи фавқулода арзёбӣ мешуд. Барои бисёриҳо Тоҷикистон он замон як кишвари дур аз футболи шуравӣ маҳсуб меёфт ва кам касе бовар дошт, ки бозигаре аз “Помир Душанбе” метавонад таваҷҷуҳи ситоди мураббиёни мунтахаби СССР-ро ҷалб кунад. Аммо истеъдоди Владимир Ғуломҳайдаров ҳамаи ин тасаввуротро тағйир дод.
Ӯ ҳамчун нимҳимоятгар бо хусусиятҳое фарқ мекард, ки дар футболи сатҳи олӣ бисёр қадр мешуданд: диди аъло дар майдон, тафаккури тактикӣ, қобилияти пешбинӣ кардани идомаи лаҳза ва техникаи нозук дар кор бо тӯб. Ғуломҳайдаров аз ҷумлаи он футболбозоне буд, ки бозиро танҳо пайравӣ намекард, ӯ ҷараёни онро идора менамуд. Маҳз ҳамин сифатҳо боис шуданд, ки мураббиёни шуравӣ ӯро ба ҳайати олимпӣ ҷалб намоянд.
Дар тули ду сол ӯ бо пироҳани сурхи СССР, ки бар синааш ҳарфҳои машҳури “СССР” нақш баста буданд, таҳти роҳбарии мураббиёни шинохта, аз ҷумла, Гавриил Качалин ва баъдан Николай Гуляев тамрин ва бозӣ кард. Ин мактаби бузурги футболе буд, ки на ҳар варзишгарро таълим медод.
Ғуломҳайдаров дар ҳайати тими олимпии СССР 8 бозӣ анҷом дода, 3 гол ба самар расонд. Аммо арзиши ҳузури ӯ танҳо дар омор набуд. Ӯ ба майдон ҳамчун намояндаи тамоми футболи тоҷик мебаромад. Ҳар бозии ӯ, ҳар паси дақиқ ва ҳар ҳаракати зебояш исбот мекард, ки мактаби футболи Тоҷикистон низ метавонад ситораҳои сатҳи умумииттифоқӣ ба воя расонад.
Бозӣ кардан паҳлу ба паҳлу бо устураҳои футбол барои ӯ таҷрибаи нодир буд. Ӯ бо чеҳраҳои машҳуре чун Эдуард Стрелтсов ва Игор Нетто ҳамдаста буд - бозигароне, ки номашон дар таърихи футболи ҷаҳон сабт шудааст. Барои футболбозе аз Душанбе ин танҳо як комёбӣ набуд, ин шикастани деворе буд, ки миёни марказ ва ҷумҳуриҳои канорӣ вуҷуд дошт.
Ҳузури Владимир Ғуломҳайдаров дар тими олимпии СССР таъсири рамзии бузург низ дошт. Ӯ барои садҳо навраси тоҷик намуна гардид. Баъди ӯ бисёре аз ҷавонон ба майдон бо орзуи нав қадам гузоштанд: агар як тоҷик тавониста бошад ба пироҳани СССР шарафёб шавад, пас ин роҳ барои дигарон ҳам боз аст.
Маҳз аз ҳамин ҷост, ки даъвати ӯ ба тими олимпии СССР танҳо як дастоварди шахсӣ набуд, балки он як пирӯзии таърихии тамоми футболи тоҷик ба шумор мерафт. Владимир Ғуломҳайдаров аввалин шуд, то ба дигарон роҳ нишон диҳад. Ӯ исбот кард, ки истеъдод ҷуғрофия надорад ва ситора метавонад аз ҳар гӯшаи ҷаҳон тулӯъ кунад.
МАРДЕ, КИ БАРОИ ФУТБОЛ ЗЕРИ ТЕҒИ ҶАРРОҲ РАФТ
Қиссае ҳаст, ки беҳтар аз ҳар таъриф шахсияти ӯро нишон медиҳад.
Соли 1965 мураббии машҳур Александр Севидов мехост ӯро ба “Динамо Минск” барад. Аммо монеаҳои бюрократӣ пеш омаданд.
Барои нигоҳ доштани имкони гузариш ҳатто пешниҳод шуд, ки ӯ амалиёти ҷарроҳии аппендикс анҷом диҳад, то расман дар лагери тамринӣ бимонад.
Владимир розӣ шуд. Ин танҳо як ҳодисаи ғайриодӣ нест. Ин нишон медиҳад, ки ӯ то куҷо барои футболи сарзаминаш ғамхору вафодор буд.
Мураббӣ баъдтар гуфта буд, ки ин мард барои футбол ба ҳама чиз омодааст, ҳатто зери корд рафтан. Ин ҷумла беҳтарин тавсифи Владимир Ғуломҳайдаров аст.
ПЕНАЛТИЗАНИ БОЭЪТИМОДИ “ПОМИР”
Солҳои 1972–1977 ӯ зарбазани асосии пеналтии “Помир” буд. Дар футбол на ҳар бозигар ҳаққи задани пеналтиро мегирад. Онро одатан ба касе медиҳанд, ки ҳам техникаи баланд ва ҳам асаби оҳанин дорад.
Ғуломҳайдаров ҳамин гуна буд. Ӯ ҳамчунин муаллифи аввалин хет-трик дар таърихи “Помир” ба шумор меравад, рекорде, ки номи ӯро дар таърихи даста ҷовидона кард.
АЗ БОЗИГАР ТО МУРАББӢ
Ҳар ситораи футбол наметавонад мураббии хуб шавад. Аммо Ғуломҳайдаров тавонист. Пас аз анҷоми фаъолияти бозигарӣ соли 1978 ба кори мураббигӣ гузашт. Ӯ Донишкадаи олии мураббиёнро хатм карда, ба парвариши насли нав оғоз кард.
Соли 1980 таҳти роҳбарии ӯ мунтахаби ҷавонони Тоҷикистон дар мусобиқаи умумииттифоқии “Переправа” қаҳрамон шуд.
Ин яке аз баландтарин дастовардҳои футболи ҷавонони Тоҷикистон дар давраи шуравӣ ба ҳисоб мерафт.
Соли 1994 бошад, Ғуломҳайдаров сармураббии тими миллии футболи Тоҷикистон таъин шуд.
Дар он солҳое, ки оташи ҷанг дар кишвар аланга мезад, кор кардан бисёр душвор буд. Ҷанги шаҳрвандӣ кишварро фаро гирифта, инфрасохтори варзишӣ низ осеби ҷиддӣ дида буд. Дастаҳо бо мушкилоти молиявӣ рӯ ба рӯ буданд, бисёр бозигарон кишварро тарк мекарданд.
Дар чунин шароит нигоҳ доштани футбол худ як қаҳрамонӣ буд. Ғуломҳайдаров кӯшиш кард сутунҳои асосии футболро ҳифз намояд. Ӯ медонист, ки агар риштаи футбол канда шавад, барқарор кардани он солҳои зиёдро талаб мекунад. Ҳамин тавр, ин марди ба футболи меҳан содиқ дар солҳои душвор футболи тоҷикро нагузошт аз ҳам пошад ва онро то ором шудани вазъият зинда нигоҳ дошт.
Дар миёнаҳои солҳои 90 Ғуломҳайдаров ба Қазоқистон кӯчид. Он ҷо дар чанд даста фаъолият кард: “Қайрат”, “Тараз”, “Жетису” ва дигар дастаҳо.
Аммо ҳар куҷо ки буд, як чизро бо худ мебурд - мактаби футболи тоҷикро ва ҳамин тавр ӯ дониш, таҷриба ва ҷаҳонбинии худро ба даҳҳо бозигари ҷавон интиқол медод.
МЕРОСИ ҒУЛОМҲАЙДАРОВ
Дар бораи баъзе футболбозон мегӯянд, онҳо голи зиёд заданд. Дар бораи баъзеи дигар мегӯянд, онҳо ҷом бурданд. Аммо дар бораи Владимир Ғуломҳайдаров метавон гуфт: ӯ мактаб сохт.
Ӯ исбот кард, ки футболбози тоҷик метавонад дар баландтарин сатҳи футболи шуравӣ бозӣ кунад. Исбот кард, ки истеъдод сарҳад намешиносад. Исбот кард, ки агар меҳнат, ирода ва муҳаббат ба бозӣ бошад, Тоҷикистон ҳам метавонад ситораи футбол ба ҷаҳон диҳад.
Имрӯз насли ҷавон шояд ӯро дар майдон надида бошад. Аммо ҳар боре, ки аз таърихи футболи тоҷик сухан меравад, номи ӯ ҳатман садо медиҳад.
Яҳё МАҲМАДНАБИЕВ, “ҶТ”
Хабарҳои дигар
Рӯзнома
Эзоҳи худро нависед