Ба ин раванд тағйиру иловаҳо ба Кодекси ҷиноятии кишвар таъсир гузошт

Пас аз ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳолатҳои истифодаи ғайриқонунии неруи барқ коҳиш ёфтааст.

Дар ин бора директори генералии ҶСК “Барқи тоҷик” Маҳмадумар Асозода зимни нишасти хабарии ин ниҳод иттилоъ дода, зикр кард, ки дар доираи тағйироти воридгардида аз ҷониби Ҳукумати кишвар ситоде таъсис ёфтааст, ки он ба пешгирии ҳолатҳои истифодаи ғайримақсаднок ва ғайриқонунии барқ дар тамоми ҷумҳурӣ машғул аст.

Ба гуфтаи Асозода, ин имкон дод, ки пули барқи истифодашуда дар дохили кишвар 1,6 млрд сомонӣ (ҳудуди 170 млн доллар) зиёд ҷамъоварӣ шавад.

Соли гузашта дар Тоҷикистон қариб 3 ҳазору 800 касро барои қоидавайронкунӣ дар истифодаи неруи барқ наздики 1,8 млн сомонӣ ҷарима кардаанд. Яъне, ба ҳисоби миёна, ҳар рӯз 10 кас наздики 5 ҳазор сомонӣ ҷарима шудаанд.

Бояд гуфт, чунин тасмим пас аз нигаронии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон “аз истифодаи ғайрисамараноки неруи барқ ва талафоти аз меъёр зиёди он”, ки дар Маҷлиси Ҳукумати кишвар гуфта шуд, роҳандозӣ гардид.
Чунин тағйирот соли гузашта сурат гирифт, ки аллакай таъсири мусбии худро дар ин самт расонидааст. Вале бо вуҷуди ин, ҳолатҳои истифодаи ғайриқонунии неруи барқ дар кишвар ҳамоно ба назар мерасад.

БАРҚДУЗДӢ ДАР МИНТАҚАҲО ЧӢ ГУНА ҶАРАЁН ДОРАД?

Бино ба иттилои Агентии назорат дар соҳаи энергетика, дар соли 2025 беш аз 2713 ҳолати “дуздии барқ” ошкор гардидааст, ки дар умум 235 млн 601 ҳазор сомонӣ ба буҷети кишвар зарар ворид шудааст.

Ба иттилои манбаъ, истифодаи ғайриқонунии неруи барқ дар чанд минтақаи кишвар ба назар мерасад.

Гуфта мешавад, ки аз ҳама бештар истифодаи ғайриқонунии неруи барқ дар шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ, вилоятҳои Суғду Хатлон ошкор шудааст.

Танҳо дар минтақаи Бохтар қариб 500 ҳолати дуздии барқ ба қайд гирифта шудааст, ки зарари расида 136 млн 582 ҳазор сомонӣ (100 млн 422 квт-соат) - ро ташкил медиҳад. Дар минтақаи Кӯлоб бошад, дар 281 ҳолати қоидавайронкунӣ дар истифодаи барқ 612 ҳазор сомонӣ зиён ворид шудааст.

Инчунин, дар вилояти Суғд 1000 ҳолати дуздии барқ ошкор шуда, зарари расидаи он қариб 82 млн 344 ҳазор сомониро ташкил додааст.

Дар шаҳру ноҳияҳои тобеи кишвар дар ин давра дар 517 ҳолати дуздии барқ 4 млн 165 ҳазор сомонӣ ба буҷети кишвар зарар ворид шудааст.

Дар шаҳри Душанбе бошад, дар 470 ҳолати истифодаи ғайриқонунии неруи барқ 11 млн 899 ҳазор сомонӣ зиён расидааст.

ДУЗДИИ КОРМАНДОНИ “ШАБАКАҲОИ ТАҚСИМОТИ БАРҚ”

Соли гузашта бар зидди 406 корманди шабакаҳои барқ парвандаҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ боз шуда, дар асоси хулосаҳо нисбат ба гунаҳкорон зиёда аз 130 парвандаҳои ҷиноятӣ оғоз гардидааст.

Ба иттилои Агентии назорати давлатии энергетикии Тоҷикистон, нишондод дар муқоиса ба давраи ҳисоботии соли гузашта дар ҳаҷми 167 млн кВт•соат ба маблағи 229 млн сомонӣ ё ҳаҷман 24 ва маблаған 34 маротиба зиёд мебошад.

Таъкид шудааст, ки дар асоси муоинаҳои техникӣ оид ба техникаи бехатарии дастгоҳҳои барқӣ нисбат ба 3787 нафар масъулини хоҷагии барқ протоколҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ба маблағи 1,8 млн сомонӣ тартиб дода шуданд, ки дар муқоиса ба давраи ҳисоботии соли гузашта ба маблағи 521 ҳазор сомонӣ ва ё 41 % зиёд мебошад.

Дар ин давра дар сохторҳои шабакаҳои барқи шаҳру ноҳияҳо изофанависии энергияи барқ ба суратҳисоби муштариён дар ҳаҷми беш аз 321 млн кВт•соат ба маблағи 106 млн сомонӣ ошкор шудааст.

“Ҳолатҳои сӯиистифода ва ҳисобкунии беасоси энергияи барқ дар пойгоҳҳои обкашии Агентии беҳдошти замин ва обёрӣ 57 млн кВт•соат ба маблағи 9,3 млн сомонӣ ошкор гардид”, - афзудааст Агентӣ.

АҲАМИЯТИ МАХСУСИ ИҶТИМОӢ ВА ИҚТИСОДӢ

Лоиҳаи тағйиру иловаҳоро Музаффар Ашӯриён, вазири адлияи кишвар муаррифӣ карда, дар ҳузури вакилон ҳолатҳои собит шудани истифодаи ғайриқонунии барқро таъйид карда, гуфтааст, ки “бархеҳо бо мақсади насупоридани маблағи истифодаи неруи барқ нишондоди таҷҳизоти ҳисоби барқиро тағйир медиҳанд ё бе пайвасткунӣ ба чунин таҷҳизот барқро истифода мебаранд, ки дар натиҷа ба иқтисоди кишвар зарари ҷиддӣ мерасад”.

Дар ин маврид Раҳмонзода Муҳаммад, мудири кафедраи ҳуқуқи ҷиноятӣ ва муқовимат бо коррупсияи факултети ҳуқуқшиносии ДМТ, ибрози назар намуда, мегӯяд, ҷорӣ намудани ҷавобгарии ҷиноятӣ барои вайрон кардани қоидаҳои истифодаи неруи барқ аҳамияти махсуси иҷтимоӣ ва иқтисодӣ дорад. Чун ба андешаи ӯ, истифодаи ғайриқонунии неруи барқ метавонад зарари калони молиявӣ ба давлат расонад, ки дар натиҷа монеаи рушди соҳаи энергетика мегардад.

- Аз тарафи дигар, вайрон кардани қоидаҳо метавонад боиси рух додани садамаҳо, сӯхтор ва таҳдид ба ҳаёт ва саломатии шаҳрвандон гардад, - афзуд ӯ.

Ҳамзамон, ӯ иброз медорад, ки чунин таҷриба ҳамчун ҷиноят дар сатҳи байналмилалӣ ба таври васеъ истифода шуда, он барои беҳтар намудани мубориза бо чунин намуди ҷиноятҳо ва ҳамоҳангсозии усулҳои назоратии байналмилалӣ кумак мерасонад.

- Қабул ва татбиқи ин тағйирот ба Кодекси ҷиноятӣ аз тадбирҳои муҳим ва зарурӣ буда, барои нигоҳ доштани суботи иқтисодӣ ва иҷтимоии ҷомеа, таъмини истифодаи самараноки неруи барқ ва баланд бардоштани сатҳи масъулияти шаҳрвандон равона шудаанд, - гуфт М. Раҳмонзода.

Бояд гуфт, ки вакилони палатаи поёнии парлумон тағйиру иловаҳо ба кодексҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ ва ҷиноятиро моҳи апрели соли 2025 қабул кардаанд, ки дар асоси он ҷазо барои шаҳрвандон, мансабдорон ва роҳбарони ташкилоту коргоҳҳо, ки неруи барқро ғайриқонунӣ истифода мебаранд, сангин мешавад.

Ба шарҳи масъулин, ин тағйирот бо мақсади асосии ворид намудани чунин тағйирот – пешгирии дахолати ғайриқонунӣ ба таҷҳизоти ҳисоби неруи барқ ва вайрон кардани қоидаву меъёрҳои истифодаи он мебошад.

Мутобиқи Кодекси ҷиноятии Ҷумҳурии Тоҷикистон нафароне, ки қоидаҳои истифодаи неруи барқро вайрон ва аз пардохти пули он саркашӣ мекунанд, аз 27 то 90 ҳазор сомонӣ ҷарима ва ё аз 3 то 10 сол равонаи зиндон мегарданд. Ҷазои маъмурӣ ё ҷарима барои истифодаи ғайриқонунии неруи барқ низ зиёд шуд.

Фарзонаи УМАРАЛӢ, “ҶТ”