ё чаро “Шарли Эбдо” аз нашрияҳои ҷанҷолию иғвогаронаи ҷаҳон ба ҳисоб меравад?

11 октябри соли равон дар шабакаи интернетии Ютуб навори шикоятӣ аз болои як профессори муассисаи таълимӣ дар кишвари Фаронса пайдо шуд, ки дар он ҷавондухтаре оид ба бадахлоқии омӯзгор дар ҷараёни дарс нақл мекард. Дар навор духтарак худро хонанда муаррифӣ намуда, изҳор дошт, ки аснои дарс профессор аз муҳассилини пайрави дини ислом хоҳиш карда буд, то даст бардоранд. Вақте ки хонандагони мусулмон дастҳоро боло карданд, омӯзгор гуфт: “Ҳозир ба шумо аксеро нишон медиҳам, ки шояд шуморо нороҳат созад, барои ин, агар хоҳиши рафтан доред, бароед”. Аммо ҷавондухтар мегӯяд, ки аз дарс рафтанро қабул накард ва баъдан профессор ба муҳассилин як сурати нангини қаблан нашршудаи Паёмбари ислом (с) дар маҷаллаи “Шарли Эбдо” - ро ба онҳо нишон дод.

Воқеан, ҳоҷат ба баён нест, ки ин тамасхур аз тарафи нашрияи ҷанҷолии Фаронса бо кадом ҳадаф сурат гирифта, баъдан чи пайомадеро ба бор овард. Яъне маҳз ин ҳодиса сабабгор шуд, ки баъди чанд рӯз омӯзгори фанни таърих, ҷуғурофияи коллеҷ Буад, Олни Фаронса тӯъмаи амали террористӣ гардида, ваҳшиёна ба қатл расид.
Вале ба ин нигоҳ накарда, 19 октябри соли равон роҳбарони 13 минтақаи кишвари Фаронса пешниҳод намуданд, ки баъди куштори омӯзгор китоби нави сиёсӣ – мазҳабӣ бо тасвирҳои ҳаҷвӣ ё карикатурӣ бояд рӯи чоп барояд. Он дар шакли маҷмӯа иборат аз чунин суратҳои “хосса”, ки пешакӣ дар матбуоти миллию минтақавии ин давлат таълиф ёфтанд, бознашр хоҳад гашт ва муҳассилини ҳамаи литсейҳои Фаронса ба он дастрасӣ пайдо хоҳанд кард.

Албатта, пӯшида нест, ки қатлу куштор ва ҳодисаю амалиёти террористӣ дар ин кишвар бори аввал набуда, асосан тайи чанд соли охир зиёд шуданд. Аз ҷумла, аз 7 то 9 январи соли 2015 ҳамлаи террористӣ дар худи идораи “Шарли Эбдо” сар зада буд, ки он низ паёмади мазҳабӣ дошта, дар натиҷаи он 17 нафар кормандони нашрия, ҳифзи ҳуқуқ ва шаҳрвандони Фаронса ба ҳалокат расиданд.

Гарчанде баъзе роҳбарони сатҳи олии кишварҳои ғарб чунин даҳшатро барои “озодии сухан” шуда қурбон гаштанд, унвон карданд, вале коршиносони зиёду шахсиятҳои маъруфи ҷаҳон ва ходимони дин чунин ақидаро қатъиян рад намуданд.

Масалан, сиёсатмадор ва публисисти рус Алла Ярошинская дар ин росто чунин ибрози ақида кард: “Бешубҳа, ҷонибдори озодии сухан ҳастам ва дар даврони худам талошҳоеро намудам, то ки он дар собиқ шӯравӣ ва баъдан Русия пайдо шавад. Лекин ман комилан норозиям бо он “озодии сухане”, ки маҷаллаи “Шарли Эбдо” давоми даҳсолаҳо таҷриба мекард. Боиси таассуф аст, ки ҳукуматдорону мақомдорони баъзе кишварҳои ҷаҳон бар ивази оне, ки куштори ифрогароёнро маҳкум намоянду якдилии ҷомеаро ҷонибдорӣ кунанд ва ба “журналистика”-и иғвогарона воқеъбинона баҳо диҳанд, онҳо бошад баръакс, роҳи барангехтани адовати мазҳабӣ ва моҳияти дурӯғини озодии баёнро интихоб намудаанд”.

Дар ҳамин ҳол, Талгат Тоҷиддин, муфтии Русия гуфтааст, ки ҳамаи таълифоти тасвирҳои ҳаҷвиявии бадномкунандаи муқаддасоти диниро ғайри қобили қабул медонад: “Дар Аврупо ин боиси куштори одамон шуд. Чунин фитнаандозӣ байни ҷомеа маломати бузург эҷод мекунад”.

Аммо ба гуфти сиёсатшиноси тоҷик Юсуфбек Шодмонбеков, “Дар замони ҳозира аслан зиддият миёни баъзе сиёсатмадорону роҳбарони кишварҳои ҷаҳон вуҷуд дорад, на байни дину мазҳаб. Яъне баҳри пиёда намудани мақсаду манфиатҳои миллию давлатӣ ин табақаҳо минбаъд низ аз ҳамаи роҳу усулҳо истифода хоҳанд кард. Аз ҷумла, ихтилофоти динӣ аз ҷониби баъзе кишварҳо кайҳо боз омӯхта шуда, давра ба давра истифода мегарданд ва ягона роҳи пешгирии онҳо аз даст надодани зиракии сиёсӣ мебошад”.

Доктори илмҳои филологӣ, профессори Донишгоҳи давлатии Хоруғ ба номи Моёншо Назаршоев Назрӣ Офаридев ҳам бар он назар аст, ки ин роҳи интихобнамудаи маҷаллаи болозикр ва дар умум мақомдорони Фаронса иштибоҳи бузург аст:

“Ёд надорам мусалмонеро, ки бо усули “Шарли Эбдо” рафтор карда, пайравони дигар динҳоро тамасхур намуда, аксҳои фитнаҷӯёнаро дар матбуот нашр карда бошад. Баръакс, имондорони ҳақиқии мо ба ҳамаи динҳо эҳтироми хоса мегузоранд”.

Воқеан, дар ин шароити каҷдорумарези мазҳабиву мафкуравӣ байти мутафаккири ваҳдатгаро ва мутасаввифи сулҳошно Мавлоно Ҷалолиддини Балхӣ айни муддаост, ки нигоштааст:

Чӣ тадбир, ай мусалмонон, ки ман худро намедонам,
На тарсову яҳудиям, на габру на мусалмонам!
На шарқиям, на ғарбиям, на барриям, на баҳриям,
На аз хоки табииям, на аз афлоки гардонам!

Хулоса, агар теъдоди равшанфикрону зиёиёни аслӣ бештар шаваду ҳамаи онҳо ҳақиқати озодии баёнро барои ҷомеа фаҳмонанд, касе аз он суистифода нахоҳад кард. Баръакс, таҷрибаи зиндагии мусолиматомезро асолати ҳамзистии баробар қарор дода, одамонро ба ҳам мепайванданд.