Мардуми Тоҷикистону Эрон бинобар ҳамзабонӣ ва фарҳанги муштарак аз қадим муносибати хуби дӯстона доштанд. Ба касе пӯшида нест, Эрон аввалин кишваре буд, ки соҳибистиқлолии Тоҷикистонро ба расмият шинохт ва намояндагии дипломатии худро дар пойтахти Тоҷикистон боз кард. То имрӯз ҳамкориҳои бисёрҷонибаи ду кишвари ба ҳам дӯст барои ҷаҳониён назаррас буда, мувофиқи андешаи коршиносони минтақа Эрон бовафотарин шарики стратегӣ дар минтақаи Осиёи Миёна ба шумор мерафт. Вале… тавре ки Ҳофизи бузургвор фармудааст: “Дӯстӣ кай охир омад, дӯстдоронро чӣ шуд?”

Оне ки дӯстону бародарони эронӣ (сухан дар бораи мардуми Эрон намеравад, манзур онҳое мебошанд, ки дар ниҳодҳои давлатии ин кишвар даст ба коранд) дар воқеаҳои солҳои 90-уми Тоҷикистон даст доштанд, собит шуду бахшида ҳам. Вале раванди маҷрои ҳаёт нишон дод, ки онҳо аз нақшаҳои худ нисбат ба Тоҷикистон даст кашиданӣ нестанд.

Моҳи декабри соли 2015 дар Эрон Конфронси байналмилалии ваҳдати исломӣ баргузор гардид, ки дар он ҳайати намояндагони Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ширкат варзиданд. Ҳамчунин, бо даъвати мизбон дар ин конфронс роҳбари ҳизби дар Тоҷикистон мамнуъшудаи наҳзати исломии Тоҷикистон Муҳиддин Кабирӣ низ ҳузур дошт. Шоҳидон ва нафароне, ки навори видеоиро аз ҷараёни конфронси мазкур тамошо карданд, бори дигар чеҳраи аз худ розии Кабириро бо қиёфаи худхоҳонаи хоси ӯ диданд, ки иштироки худро ба маъраз гузошта буд. Тӯдаи балегӯякҳояш ҳар як мижа задани ӯро тавсиф карда, дар шабакаҳои иҷтимоӣ пахш мекарданд. Хуб, он чизе, ки марбут ба Кабирист, ҳоҷати навиштан нест, зеро чеҳраи ҳақиқии ӯро мо аллакай медонем. Ин ҷо сухан дар бораи он меравад, ки ба иштироки Кабирӣ дар ин конфронс кӣ манфиатдор буд? Ҷониби Эрон дар маҷмуъ ва ё шахсони алоҳида? Магар тарафи эронӣ намедонист, ки ҲНИТ дар Тоҷикистон ҳизби террористӣ эълон шудааст ва роҳбари он дар ҷустуҷӯи байналмилалӣ қарор дорад? Чаро ин ҳақиқат рӯирост, намоишкорона нодида гирифта шуд? Яъне ҷониби Эрон паём дод, ки аз мухолифони Ҳукумати расмӣ, давлати конститусионӣ, қиёми мусаллаҳонакарда пуштибонӣ мекунад. Ин рафтори масъулони конфронс баҳсу мунозираҳои зиёдеро ба миён овард. Аксари коршиносони сиёсӣ муносибати беъэтиноёнаи ҷониби Эронро нисбат ба шарики стратегии худ – Тоҷикистон баён карда, баъзе аз онҳо сардшавии муносибатҳои минбаъдаи ин ду кишварро пешгӯӣ намуданд.

Роҳбари Маркази тадқиқоти стратегии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Худойбердӣ Холиқназар дар мавриди тезу тунд шудани муносибатҳои Тоҷикистону Эрон дар нишасти матбуотии оғози соли ҷорӣ ба намояндагони ВАО ҷониби Эронро дар қазияи мазкур гунаҳкор донист, зеро Эрон бо даъват намудани роҳбари ҳизбе, ки дар Тоҷикистон террористӣ эълон ва фаъолияташ манъ шудааст, гомеро бардоштааст, ки ба муносибатҳои дӯстонаи ду кишвар латма мезанад.

Албатта, Вазорати корҳои хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон чунин амали кӯтоҳбинонаи ташкилкунандагони конфронси мазкурро қобили қабул надониста, изҳор кард, ки «чунин муносибат ба мухолифини давлат ва миллати Тоҷикистон ба равобити ҳасанаи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии исломии Эрон метавонад халал ворид намояд».

Яке аз коршиноси сиёсӣ дар ин маврид гуфта буд: «Бо ин кор давлати Эрон самимияти худро аз даст дод. Аммо вақте мо давлати Эрон мегӯем, шояд иштибоҳ мекунем, давлат не, чанд нафаре мебошанд, ки ҳавохоҳони Кабирӣ ҳастанд, мехоҳанд иғво ангезанд…»

Баъди ин қазия, бо гузашти замон дар муносибатҳои Тоҷикистону Эрон тағйироти ҷиддие ба амал наомадааст. Равобити илмиву фарҳангии ду кишвар чун солҳои қабл дар ривоҷу равнақ аст. Дар риштаи тиҷорат низ Эрон шарики асосии Тоҷикистон ба шумор меравад. Эрон дар сохтмони неругоҳи «Сангтӯда-2» саҳми назаррас мегузорад. Ҳамчунин, дар риштаи содироту воридот низ ҳамкориҳои густурдае вуҷуд доранд.  Лекин самимияте, ки қаблан ҳис мешуд, аз байн рафт.

Дар ҳар сурат, Тоҷикистон, ки сиёсати дарҳои бозро пеш гирифтааст, бо Эрон робитаҳои дӯстона ва ҳасанаро идома хоҳад дод. Ҳамагон шоҳид буданд, ки Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бино бар даргузашти Алиакбар Ҳошимии Рафсанҷонӣ ва ҳодисаи фоҷиабори фурӯ рехтани бинои маркази тиҷоратӣ дар Теҳрон, ки боиси талафоти ҷонӣ гашт, аз аввалинҳо шуда ба Раиси Ҷумҳурии Эрон Ҳасани Руҳонӣ барқияи тасаллият ирсол кард. Робитаҳоро дар сатҳҳои мухталиф ҳатман бояд ривоҷ дод.

Валекин як чиз мусаллам аст. Тоҷикон аз ин қазияҳо барои хеш бояд сабақи хубу таърихие бардоранд. Эҳтиёткор шаванд. Дигар додаи сухани хубу малеҳ нагарданд. Имрӯз созмондиҳандагони он бозӣ, масъулоне, ки Кабириро ба Конфронси байналмилалии ваҳдати исломӣ даъват намуда буданд ва ба муносибатҳои ду кишвар сардӣ ворид карданд, аз карда пушаймон ҳам нестанд, ҳарчанд Кабирӣ арзиши онро надошт. Онҳо пуштибонии худро аз гурӯҳаки чанднафараи Кабирӣ, алорағми як миллат, дар шаклҳои гуногун идома медиҳанд.

Зиёвиддини АВЛИЁПУР